Diğer

Diğer
Çıktı açığı nedir, nasıl ölçülür?

Çıktı açığı bir ekonomide gerçekleşen çıktının potansiyel seviyesinden sapması olarak tanımlanmakta, genellikle potansiyel çıktı seviyesinin yüzdesi olarak belirtilmektedir. Gerçekleşen çıktının gözlenebilen bir değişken olması, potansiyel çıktının tanımına odaklanmamıza neden olmaktadır. Potansiyel çıktı ekonomide mevcut iş gücü, sermaye ve üretim teknolojisi ile enflasyon üzerinde bir baskı yaratmadan ulaşılabilecek çıktı düzeyini ifade etmektedir. Bu anlamda, çıktı açığı (gerçekleşen ile potansiyel çıktı arasındaki fark) belli bir zamanda ekonomideki talep yönlü enflasyonist baskının derecesinin belirlenmesinde bir gösterge olarak merkez bankaları tarafından yakından takip edilmektedir. Gerçekleşen çıktı ekonominin potansiyel düzeyini aştığında pozitif çıktı açığı, potansiyel düzeyin altına indiğinde ise negatif çıktı açığı oluşmaktadır. Pozitif bir çıktı açığı merkez bankalarınca artan talep yönlü enflasyonist baskıya yönelik bir sinyal olarak değerlendirilmektedir.

Çıktı açığı politika yapıcılar tarafından bir yol gösterici olarak yoğun bir şekilde kullanılmasına karşılık, doğrudan gözlenebilen bir değişken değildir. Bu yüzden, belirli yöntem ve modeller altında tahmin edilmesi gerekmekte, bu durum ise ölçümlerde zorluk ve belirsizlik yaratmaktadır. Çıktı açığının ölçülmesinde kullanılan yöntemler tek değişkenli istatistiksel filtrelerden, çok değişkenli yapısal modellere kadar çeşitlilik gösterebilmektedir. Literatürde çıktı açığının ölçümünde, üretim fonksiyonu tahmini, çok değişkenli HP ve Kalman Filtresi'ne dayanan yaklaşımların sıkça kullanıldığı gözlenmekle birlikte, son dönemde dinamik stokastik genel denge modellerine dayanan çalışmalara da rastlanmaktadır.

 
Geçmiş tarihteki / günümüzdeki belirli bir miktar Yeni Türk Lirasının bugünkü / geçmişteki değeri nedir ve nasıl hesaplanmaktadır?

"Geçmiş tarihteki / günümüzdeki belirli bir miktar Yeni Türk Lirasının bugünkü / geçmişteki değeri TCMB Genel Ağ sitesi "Hesaplama Araçları" bölümünde yer alan  "Enflasyon Hesaplayıcısı" kullanılarak hesaplanabilmektedir. Enflasyon Hesaplayıcısı, Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) hesapladığı tüketici fiyat endeksine (TÜFE) göre oluşturulmuştur. Söz konusu hesaplayıcı, verilen aralıktaki en yeni mal ve hizmet sepetlerini kullanarak, oranlama ile hesaplama yapmaktadır.

 
Merkez Bankası tarafından icra takibine ilişkin kayıtlar takip edilmekte midir?

İcra kayıtlarına ilişkin Merkez Bankası tarafından herhangi bir işlem yapılmamakta, Merkez Bankasında icra kayıtlarına ilişkin veri bulunmamaktadır. Ticari banka yetkililerinin bankalarına ferdi kredi / kredi kartı başvurusu yapan şahısları icra kayıtlarını gerekçe göstererek Merkez Bankasına yönlendirmesi doğru bir uygulama değildir.

 
Merkez Bankası, üniversitelere veya kurumlara akademik alanda destek sağlamakta mıdır?

Merkez Bankası, konferans, akademik ve politika üretici çalışmalara mali destek sağlanması amacı ile "Akademik Çalışmalar İçin Mali Destek Programı (AÇMDP)" adı altında bir program yürütmektedir. Konu ile ilgili ayrıntılı bilgiye Merkez Bankası Genel Ağ sitesi "Eğitim&Akademik" başlığı altında yer alan "Akademik Çalışmalar İçin Mali Destek" alt başlığından ulaşılabilmektedir.

 
Merkez Bankası Genel Ağ sitesinde yer alan yayınlara nasıl abone olunabilir?

Merkez Bankası Genel Ağ sitesi "Genel Ağ Yayın Abonelik Sistemi" aracılığıyla siteye abone olmak kaydıyla, Merkez Bankasının yayımlamış olduğu duyuru, yayın ve haberler elektronik posta adresinize gönderilmektedir.

Abonelik, Genel Ağ sitesi ana sayfada en altta yer alan "Üyelik" butonunu tıkladıktan sonra açılan sayfada "Yeni Abone" seçeneği aracılığıyla "Yeni Abone Kayıt" formunu doldurmak suretiyle gerçekleşmektedir. Aboneliğin etkinleşmesi için kayıt sırasında verilen elektronik posta adresine gelen elektronik posta mesajı içinde yer alan aktivasyon linkinin tıklanması ile tamamlanmaktadır.

 
Sektör rasyolarına nasıl ulaşabilirim?

Ana ve alt sektörler bazında sektör rasyoları, İstatistikler/Reel Sektör İstatistikleri/ Sektör Bilançoları bölümünde yayımlanmaktadır.

 
"Firmanın Sektör İçindeki Yeri Dosyası" nedir? Nasıl edinebilirim?

"Firmanın Sektör İçindeki Yeri Dosyası", son üç yıla ait bilanço, gelir tablosu ve kimlik bilgileri tarafımıza ulaşan ve veri tabanımıza kaydedilen firmalara talepleri üzerine özel olarak hazırlanarak ücretsiz olarak gönderilmektedir. Bu dosyada firmaların faaliyet sonuçları sektörün geneli ile karşılaştırmalı olarak verilmektedir.

Veri tabanında yer almayan ancak Firmanın Sektör İçindeki Yeri Dosyası'ndan yararlanmak isteyen firmalar son üç yıla ait mali tablo ve kimlik bilgilerini göndermek suretiyle bu çalışmadan yararlanabilmektedirler. Firmanın Sektör İçindeki Yeri dosyasını edinmek için, firma bilgilerinin gizliliği ilkesi gereği Beyanname/Taahhütname'nin imzalanarak, imza sirküleri ile birlikte faks veya posta ile tarafımıza ulaştırılması gerekmektedir.

"Firmanın Sektör İçindeki Yeri Dosyası" ile ilgili formlara İstatistikler/Reel Sektör İstatistikleri/ Sektör Bilançoları bölümünden erişilebilmektedir.

 
Merkez Bankasına Almanya'da bulunan sigorta kurumları tarafından emekli maaşı ve sigorta prim iadesi gönderilebilir mi?

Deutsche Bundesbank Frankfurt aracılığıyla Bankamıza gönderilen emekli, dul yetim aylıkları ve sigorta prim iadelerine ilişkin havalelerin 1 Ağustos 2010 tarihi itibarıyla TCMB kanalıyla Türkiye’de faaliyet gösteren ticari bankalara transfer edilmesi ve Şubelerimizce lehtarlara ödenmesi uygulamasına son verilmiştir.

 
Ödemeler Dengesi İstatistiklerindeki Net Hata ve Noksan (NHN) Kalemi Nedir?

Ödemeler dengesinin her işlemin iki ayrı işaretle (alacak ve borç kaydı) kaydedildiği bir muhasebe sistemi olması nedeniyle, ödemeler dengesi konusu her işlem, mahiyeti itibarıyla ilgili kaleme kaydedilirken, karşı kaydının da bir başka kalemde yer alması esastır. Başka bir deyişle, her işlemin eşit değerde alacak ve borç kayıtlarıyla kaydedilmesi, böylece “Cari İşlemler Hesabı’’ ve “Sermaye Hesabı”nın toplamının her zaman “Finans Hesabı” kalemine eşit olması gerekmektedir. Ancak, verilerin değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt zamanı farklılıkları yaratmakta; sonuç itibarıyla oluşan farklar NHN kalemine “kalıntı” şeklinde yansımaktadır. Bu kalem, finans hesabından, cari işlemler hesabı ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde edilmektedir. 

NHN kalemiyle ilgili açıklamaların da yer aldığı ödemeler dengesi istatistiklerine ilişkin yöntemsel açıklamaya, Bankamızın "www.tcmb.gov.tr" Genel Ağ ana sayfasından “İstatistikler / Ödemeler Dengesi ve İlgili İstatistikler / Ödemeler Dengesi İstatistikleri / Ödemeler Dengesi İstatistiklerine İlişkin Yöntemsel Açıklama” başlığından ulaşılabilmektedir.

 

 
Türkiye’deki Net Hata ve Noksanın (NHN) Olası Nedenleri Nelerdir?

Türkiye’nin ödemeler dengesi istatistiklerinde ilgili ayın verisi, uluslararası uygulamalara göre oldukça kısa bir gecikme dönemi olarak nitelendirilebilecek yaklaşık altı haftalık bir gecikme ile yayımlanmaktadır. İstatistiklerin güncelliğini kaybetmeden kullanıcılara ulaşmasını amaçlayan bu uygulama, yayım tarihinde mevcut olmayan verilerin yerine geçici nitelikteki verilerin kullanılmasını gerekli kılmaktadır. Ödemeler dengesi istatistikleri ve dolayısıyla NHN kalemi de, hem geçici nitelikteki söz konusu verilerin zaman içinde kesinleşmesi, hem yeni bir kaynaktan veri derlenmeye başlanması, hem de yöntemsel bir değişiklik yapılması nedeniyle güncellenebilmektedir. Konuya ilişkin detaylı örneğe, Bankamızın "www.tcmb.gov.tr" Genel Ağ ana sayfasından “Yayınlar / Raporlar / Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu Raporu / 2015 IV.Çeyrek” başlığı altındaki “Kutu 1: Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde Yapılan Yıl Sonu Güncellemeleri”nden ulaşılabilir.

NHN’nin, zaman içerisinde değişen kambiyo mevzuatı, yurt içi ekonomik gelişmeler, küresel ekonominin seyri, ekonomik aktörlerin beklentileri ve bu doğrultuda geliştirdikleri davranışlar tarafından etkilendiği değerlendirilmektedir. Örneğin, 2008 yılında TPKK Hakkında 32 sayılı Karar’da yapılan değişiklik ile ihracat bedellerinin tasarrufu serbest bırakılmıştır. Bu durumun, yurt içi yerleşik kişilerin yurt dışında tuttukları mevduatları arttırdığı düşünülmektedir. Ayrıca, döviz kuru oynaklığının yüksek olduğu, sermaye girişlerinin zayıfladığı, Türk lirasının değer kaybettiği dönemler ile olumsuz jeopolitik gelişmelerin yaşandığı veya vergi/varlık barışı gibi uygulamaların olduğu dönemlerde, cari işlemler açığının finansmanında bankacılık kesimi hariç yurt içi yerleşik kişilerin yurt dışı mevduatları kaynaklı sermaye hareketlerinin payının arttığı da bilinmektedir. Söz konusu mevduatların temel veri kaynağı olan ve Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) tarafından yayımlanmakta olan “Yerel Bankacılık İstatistikleri”nin kapsamının tam olmaması nedeniyle, yurt dışı mevduatlardaki azalışın BIS istatistiklerine yansımayan kısmının, NHN’de artışa yol açtığı değerlendirilmektedir. 

2008 yılı sonrasındaki NHN gelişmelerine ilişkin değerlendirmelere, Bankamızın "www.tcmb.gov.tr" Genel Ağ ana sayfasında “Yayınlar / Raporlar / Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu Raporu / 2015 III. Çeyrek” başlığı altındaki “Kutu 4: Net Hata ve Noksan: 2008 Yılı ve Sonrası”ndan ulaşılabilir.

 

 
NHN Kaleminin Diğer Ülkelere Kıyasla Büyüklüğü Nedir?

NHN kalemi, diğer ülke verileri ile karşılaştırıldığında makul düzeylere ve seyre işaret etmektedir. 2005-2015 döneminde Türkiye dâhil seçilmiş 20 ülke için “NHN/Toplam Döviz Gelirleri” ve “NHN/Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH)” oranları incelendiğinde, 2011 ve 2015 yılları dışında, Türkiye’ye ilişkin oranların sürekli olarak mutlak değerler ortalamasının altında seyrettiği görülmektedir. Ülke karşılaştırmalarına ilişkin ayrıntılı değerlendirmelere,  Bankamızın "www.tcmb.gov.tr" Genel Ağ ana sayfasında “Yayınlar / Raporlar / Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu Raporu / 2014 III.Çeyrek” başlığı altındaki “Kutu 3: Net Hata Noksan Kalemi ve Seçilmiş Ülkeler Bazında Karşılaştırması”ndan ulaşılabilir.

 
TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İdare Merkezi Anafartalar Mah. İstiklal Cad. No:10 06050 Ulus Altındağ Ankara Telefon : (+90 312) 507 50 00 | Faks : (+90 312) 507 56 40