Emisyon

Emisyon
Banknot üzerindeki imzanın hukuki niteliği nedir?

Günümüzde borç senedi olma niteliği kalmayan banknotun geçerlilik unsurları; devletlerin kanunen yetkili kıldığı organlar tarafından çıkarılması ve paraya (banknota) sınırsız ödeme ve tedavül kabiliyetinin tanınması şeklinde sıralanabilir. Genel olarak para (banknot) üzerindeki unsurların belirlenmesi ise parayı kanunen tedavüle çıkarmaya yetkili makama bırakılmaktadır.

İmza, banknotun hukuki niteliğinin borç senedi olduğu dönemde geçerlilik unsuru iken, günümüzde -banknotun hukuki niteliğinin gerektirdiği zorunlu bir unsur değil- paranın yetkili organ tarafından çıkarıldığını gösteren geleneksel bir simgeden ibarettir. Bir başka ifadeyle uluslararası kamu hukuku kuralları bakımından, paranın hukuki niteliği gereği üzerinde imza bulunması zorunlu değildir. Genel olarak dünyadaki tüm banknotlarda iki imza bulunmakla birlikte, üzerinde tek veya üç imza bulunan banknotlara da rastlanmaktadır.

 
Banknotların gerçek olup olmadığı nasıl anlaşılmaktadır?

Banknotlarımızda bulunan güvenlik özelliklerini kontrol ederek, banknotların gerçek olup olmadığını kolayca anlamak mümkündür. Banknotlarda bulunan ve kamuoyuna açıklanan güvenlik özellikleri, halka ve profesyonellere yönelik özellikler olmak üzere 2 gruba ayrılmaktadır. Halka yönelik güvenlik özelliklerinin tespiti için özel bir cihazın kullanılmasına gerek bulunmamaktadır. Şu hususu vurgulamak gerekir ki, bir banknotun gerçekliğini tespit etmek için birden fazla güvenlik özelliğinin kontrol edilmesi gerekmektedir. Sadece bir özelliğe bakarak gerçekliğe karar vermek sağlıklı olmayabilir; zira gelişen teknolojik imkanlarla artık gelişmiş baskı ekipmanları makul maliyetlerle günlük hayatımıza girmiş bulunmaktadır.

 
Banknotun sahte olduğunun tespit edilmesi halinde ne yapılmalıdır?

Sahte bir banknot ele geçirildiğinde derhal Emniyet birimlerine bildirilmelidir. Suçu bildirmemek de bir suç unsuru olduğundan, daha çok kişinin mağdur olmasının önlenebilmesi amacıyla bu bildirimlerin yapılması önemlidir. Ayrıca, söz konusu bildirimin bir vatandaşlık görevi olduğunu unutmamak gerekmektedir. (Paralarda sahteciliğe ilişkin hususlar Türk Ceza Kanunu'nun 197. maddesinde düzenlenmiştir. "Suçu bildirmeme" hususu 278. maddede yer almaktadır. Ayrıca, Ceza Muhakemesi Kanunu 73. ve 158. maddesinde sahtecilikle ilgili hükümler bulunmaktadır.)

 
Banknotların tedavül tarihlerine ilişkin bilgilere nasıl ulaşılabilir?

Türkiye Cumhuriyeti Banknotları ile ilgili temel bilgilere buradan ulaşılabilir.

 
Dolaşımdan kaldırılan ve zamanaşımı süresini dolduran ancak koleksiyon değeri olan banknotların alım satımı yapılmakta mıdır?

Dolaşımdan kaldırılan ve zamanaşımı süresini dolduran Türk lirası banknotların TCMB’ce alım, satım, değişim ve değer tespit işlemi yapılmamakta olup koleksiyon amaçlı banknotlar konusunda nümismatik derneklerinden bilgi edinilebilir.

 
Emisyon grubu nedir?

Portre dahil belli bir grafik tasarım anlayışı ve boyut düzeni içinde dolaşıma çıkarılacak banknot serisine emisyon grubu denir.

 
E-9 Emisyon Grubu Türk lirası banknotların güvenlik özellikleri nelerdir?

I- Halka yönelik güvenlik özellikleri

1- Emniyet şeridi: Kağıda gömülü olarak üzerinde kupür değeri ve "TL" harfleri bulunan UV özelliği taşıyan emniyet şeridi banknot ışığa tutulduğunda her iki yüzden de kesintisiz bir hat şeklinde görülmektedir.

2- Filigran: Banknotların ön yüzünde bulunan Atatürk portresinin küçüğü ile kupür değerini gösteren rakamdan oluşan filigran banknot ışığa tutulduğunda her iki yüzden de görülmektedir.

3- Holografik Şerit Folyo: Banknotların ön yüzünde banknot tasarımıyla uyumlu görsel elemanlardan oluşan, banknot hareket ettirildiğinde parlak renkli yansımalar veren holografik şerit folyo yer almaktadır. Şerit üzerindeki dikdörtgen şekil içindeki "TL" harfleri kupür değerine dönüşmektedir.

4- Renk Değiştiren (Iridescent) Şerit: Banknotların arka yüzünde kupür değerini gösteren rakam ve "TL" harflerinden oluşan şerit farklı açılardan bakıldığında altın sarısına dönüşmektedir.

5- Kabartma Baskı: Banknotların ön yüzünde parmakla dokunulduğunda hissedilebilen kabartma baskı uygulanmıştır. Atatürk portresi, "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası" ibaresi, orta bölümde kupür değerini gösteren sayılar ve yazılar ile sol alt ve sağ üst köşelerdeki kupür değerini gösteren sayılar kabartma baskılıdır.

6- Gizli Görüntü: Banknota yatay konumda göz hizasında bakıldığında, Atatürk portresinin sağ alt kenarında yer alan yedigen şekil içinde kupür değerinin gizli görüntü görülmektedir.

7- Bütünleşik Görüntü: Banknotlar ışığa tutulduğunda, sol üst kenarda yer alan şekiller arka yüzdeki şekillerle birleşerek kupür değerini oluşturmaktadır.

8- Boyut Farkı: Banknotların uzun kenarında 6 mm, kısa kenarında ise ikili grup olarak 4 mm fark oluşturulmuştur.

5 TL: 64 x 130 mm
10 TL: 64 x 136 mm
20 TL: 68 x 142 mm
50 TL: 68 x 148 mm
100 TL: 72 x 154 mm
200 TL: 72 x 160 mm

9- Renklendirilmiş Banknot Kağıdı: Banknotlarda kupürün hakim renginin açık bir tonu kağıdın rengi olarak uygulanmıştır.

5 TL: Açık mor.
10 TL: Açık kırmızı.
20 TL: Açık yeşil.
50 TL: Açık oranj.
100 TL: Açık mavi.
200 TL: Mor.
 

10- Görme Engellilere Yönelik Özellik Banknotların ön yüzünde filigranın sol üst kenarında Braille alfabesinden yararlanılarak, elle dokunulduğunda hissedilen "nokta"lar kabartma baskıyla uygulanmıştır. 5 TL'den 200 TL'ye doğru sırasıyla 1'den 6'ya kadar rakamlar Braille Alfabesi ile yazılmıştır.

II- Profesyonellere yönelik güvenlik özellikleri

1- Mikro Yazılar: Banknotların ön yüzünde ay - yıldız motifinin içinde kupür değerini gösteren rakam ve "TL" harflerinden oluşan mikro yazılar yer almaktadır.

2- UV Özellikler: Banknotlarda UV ışık altında;

- Banknot kağıdında parlamama,

- Banknot kağıdında bulunan ve normalde görülmeyen kılcal liflerde mavi ve kırmızı renkte parlama,

- Ön yüzdeki Atatürk portresinin üzerinde beliren kupür değerini gösteren rakam ve "TL" harflerinde kırmızı parlama,

- Emniyet şeridinde 5 - 10 TL için mavi, 20 - 50 TL için kırmızı ve 100 - 200 TL için sarı renkte parlama,

- Kırmızı seri ve sıra numarasında canlı ve parlak kırmızı, siyah seri ve sıra numarasında sarımsı yeşil parlama,

özelliği bulunmaktadır. Dolaşımda bulunan banknotlarımızın güvenlik özelliklerine ilişkin ayrıntılı bilgi ve görüntülere TCMB Genel Ağ sitesi www.tcmb.gov.tr yer alan "Banknotlar" başlığı altından ulaşabilirsiniz.

 
Emisyon nedir? Emisyon hacmini belirleyen ekonomik göstergeler nelerdir?

Kelime anlamı olarak emisyon; çıkarmak, yaymak, ihraç etmek, dolaşıma sokmak gibi anlamlara gelmektedir. Bir ülkede kağıt para, tahvil ve bono, hisse senetleri gibi değerlerin ilk kez piyasaya sürülmesine emisyon denir. Emisyon hacmi ise, Merkez Bankası tarafından ihraç edilen (piyasaya sürülen) banknotların toplam tutarını ifade etmekte, "Tedavüldeki Banknotlar" olarak da adlandırılmaktadır. Bu paralar ya bireylerin elinde ya da bankaların kasalarında nakit olarak tutulmaktadır. Emisyon hacmi temel olarak bireylerin para talebi tarafından belirlenmektedir. Para işlem, ihtiyat ve spekülasyon amaçlarıyla talep edilmektedir. İşlem güdüsüyle para; ödemelerde gereksinim duyulduğundan, ihtiyat güdüsüyle para; beklenmedik gereksinmeler dolayısıyla, spekülasyon güdüsüyle para ise kâr fırsatları nedeniyle talep edilir.

İşlem ve ihtiyat amaçlı para talebi bireylerin gelir düzeyi tarafından belirlenirken, spekülasyon amaçlı para talebi faiz oranları tarafından belirlenmektedir. Bu kapsamda, bireylerin gelirlerindeki artış ve/veya faiz oranlarındaki düşüş para talebini ve dolayısıyla emisyon hacmini artırmaktadır. Para talebini etkileyen bir diğer unsur, enflasyonda gerçekleşen veya gerçekleşmesi beklenen değişmelerdir. Bir ekonomide enflasyon ne kadar yüksekse, para talebi o kadar düşük gerçekleşecek, bu da emisyon hacminin daralmasına neden olacaktır. Enflasyon bekleyişlerinde bozulma da, bireylerin ellerinde daha az para tutmak istemelerine neden olarak emisyon hacmini azaltacaktır. Bunlara ek olarak, para teknolojisindeki gelişmelere bağlı etmenler de bireylerin para talebi üzerinde belirleyici olmaktadır. Örneğin, kredi kartı kullanımının artması para talebini azaltmakta ve bu da emisyon hacmini daraltmaktadır.

Emisyon hacminin bir diğer belirleyicisi ise emisyon arzıdır. Merkez Bankasının para politikaları uygulamaları kapsamında gerçekleştirdiği çeşitli işlemler emisyon arzı üzerinde etkili olmaktadır. Bu kapsamda, Merkez Bankasının açık piyasa işlemleri ile Devlet İç Borçlanma Senetlerini alıp satması, ihaleler ve/veya doğrudan müdahaleler yoluyla döviz alıp satması, zorunlu karşılık oranlarını değiştirmesi gibi işlemler emisyon arzını etkileyerek emisyon hacmi üzerinde belirleyici olmaktadır.

 
Emisyon gerektiren kriterler nelerdir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 36. maddesi uyarınca;

-Ticari senet ve vesikaların reeskonta ve avansa kabulü işlemleri,

-Açık piyasa işlemleri,

-Altın ve dövizle ilgili işlemler,

emisyon gerektiren kriterler arasında yer almaktadır.

 
Madeni paralarla ilgili bilgilere nasıl ulaşılabilir?

Madeni paraların üretimi ve satışı T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığına bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirildiğinden madeni paralarla ilgili ayrıntılı bilgilere adı geçen Genel Müdürlüğün Genel Ağ sitesinden  www.darphane.gov.tr ulaşılabilir.

 
Para basımının maliyeti nedir ve bu maliyet hangi kriterlere göre, nasıl değişmektedir?

2016 yılında üretimi tamamlanan banknotların ortalama birim maliyeti yaklaşık 0,17 TL (17 Kr) olarak gerçekleşmiştir.

Banknot maliyetlerini etkileyen unsurlar:

- Girdi Maliyetleri

İşgücü, hammadde, diğer gider (amortisman, enerji, su, bakım-onarım, vb.) gibi üretim girdilerinin fiyatlarındaki değişimler ile ithal girdilerin kullanımı nedeniyle döviz kurlarındaki değişimler banknot birim maliyetlerini etkilemektedir.

- Üretim Miktarı

Bina, makina, teçhizat ve personel gideri gibi maliyetler göz önünde bulundurulduğunda, üretim miktarındaki artışlar birim maliyetlerde düşüşe, azalışlar ise birim maliyetlerde artışa neden olmaktadır.

- Basım Özellikleri

Tedavülde olan banknotların basım özellikleri farklı olup teknik ve güvenlik donanımı gibi unsurlar birim maliyetleri etkilemektedir.

 
Paranın dolaşım hızı nedir? Nasıl değişmektedir?

Paranın dolaşım hızı, piyasadaki para miktarının ekonomide üretilen toplam mal ve hizmetleri satın almak için yıllık bazda ortalama olarak kaç defa el değiştirdiğini gösterir ve ekonomide yaratılan gayri safi milli hasılanın para miktarına bölünmesiyle elde edilir. Paranın dolaşım hızı, temel olarak, bireylerin para talebinde değişime neden olan gelir ve faiz değişimlerinden etkilenmektedir. Merkez Bankası paranın dolaşım hızını, para talebinde değişikliğe neden olan faiz oranları ve gelir düzeyini etkilediği ölçüde değiştirebilir. Merkez Bankası, para basma imtiyazını elinde bulundurduğu için paranın miktarını belirleyebilir. Ekonomide para miktarındaki değişiklikler, paranın dolaşım hızında değişiklikle sonuçlanan faiz oranı ve gelir kaymalarına neden olmaktadır. Kısa dönemde, Merkez Bankasının para arzı miktarında gerçekleştirdiği bir artış, faiz oranlarını düşürecek, bu da paranın dolaşım hızının düşmesine neden olacaktır. Paranın dolaşım hızını etkileyen bir diğer unsur, fiyat düzeyinde gerçekleşen ve gerçekleşmesi beklenen değişmelerdir. Fiyat artış hızı (enflasyon) yüksek olan bir ekonomide paranın dolaşım hızı da yüksek olacaktır. Merkez Bankası, para politikası uygulamaları ile birlikte enflasyon oranını ve enflasyon bekleyişlerini etkileyerek, dolaylı da olsa, paranın dolaşım hızını değiştirebilmektedir.

 
Paranın tedavülden kaldırılması süresi neye göre belirlenmektedir?

Dolaşımda aynı emisyon grubunda altıdan fazla kupür çeşidi bulunamaz. Dolaşımdaki kupür çeşidi altı iken yeni bir banknot çıkarıldığında en küçük kupürlü banknot dolaşımdan kaldırılmaktadır.

 
Tertip değişikliği nedir? Nasıl yapılmaktadır?

Dolaşımdaki banknotların grafik, tasarım ve boyutları dışında; yetkili imzalarında, motif veya renklerinde, kullanılan baskı tekniklerinde, güvenlik özelliklerinde yapılacak değişiklikler tertip değişikliği olarak ifade edilir.

 
Yıpranmış, eskimiş, yırtık, yanık, eksik yabancı para efektifleri nasıl değiştirilmektedir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gişelerinde gerçek kişilerle herhangi bir bankacılık işlemi yapılmamaktadır. Bu kapsamda yırtık, yanık, eskimiş, yanmış ve benzeri nitelikte olan yabancı para efektiflerin değiştirilmesi yönünde şahıslardan gelen taleplerin karşılanması mümkün değildir. Ancak, bu nitelikteki efektiflerin değişimi belirli bir ücret karşılığında ticari bankalar veya döviz büfeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.

 
Cumhuriyet dönemi boyunca tedavüle çıkarılan banknotlarımıza ait görüntü ve ayrıntılı bilgilere nasıl ulaşılabilir?

Cumhuriyet dönemi boyunca dolaşıma çıkarılmış banknotlarımıza ait görüntü ve ayrıntılı bilgilere TCMB Genel Ağ sitesindeki (www.tcmb.gov.tr) "Banknotlar" başlığı altından ulaşılması mümkündür.

 
Türk lirasından altı sıfır atılması operasyonu ne zaman gerçekleştirilmiştir?

Ülkemizde yaklaşık 30 yıl boyunca yaşamış olduğumuz yüksek enflasyon, bazı ekonomik değerlerin milyarlarla, trilyonlarla ve hatta katrilyonlarla ifade edilmesine neden olmuş, bol sıfırlı rakamlar başta kasa işlemlerinde olmak üzere, muhasebe ve istatistik kayıtlarında, bilgi işlem programlarında ve ödeme sistemlerinde sorunlar yaratmıştır.

Bu süreçte dünyadaki en büyük kupürlü banknot (20.000.000 TL) sadece ülkemizde kullanılmakta ve bu durum paramızın itibarını olumsuz yönde etkilemekte idi. Türk lirasından 6 sıfır atılması hem psikolojik hem de teknik bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkmıştı.

Banknot kupür değerlerinin yüksek olması, yüksek enflasyon olgusunun bir sonucudur. Bu nedenle paradan sıfır atıldıktan sonra yeniden üst kupürlü banknot ihracı ve nihayet paradan yeniden sıfır atılması ihtiyacının kısa bir süre sonra ortaya çıkmaması için enflasyonun kabul edilebilir bir düzeyde istikrar kazandığı bir dönemin seçilmesi uygun olmaktadır.

Bu çerçevede, 31 Ocak 2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 5083 sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun" uyarınca paramızdan altı sıfır atılarak, Yeni Türk Lirası banknot ve madeni paralar 1 Ocak 2005 tarihinde tedavüle çıkarılmış ve para reformunun ilk aşaması gerçekleştirilmiştir.

Başlangıçtan itibaren iki aşamadan oluşması planlanan bu tarihi reformun birinci aşamasında, birçok ülke uygulamasında olduğu gibi, para birimimizin başına geçici bir süre için ve karışıklığı önlemek amacıyla "Yeni" ibaresi konulmuş; ikinci aşamada ise "Yeni" ibaresinin kaldırılarak tekrar geleneksel ve asli para birimimiz olan "Türk Lirası"na dönülmesi öngörülmüştür.

Operasyonunun ikinci aşaması ile ilgili olarak 5 Mayıs 2007 tarih ve 26513 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Nisan 2007 tarih, 2007/11963 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruşta yer alan "Yeni" ibarelerinin 1 Ocak 2009 tarihinde kaldırılmasına karar verilmiş, yenilenen tasarımları, değişen boyutları ve gelişmiş güvenlik özellikleri ile "Türk Lirası" ve "Kuruş" adını alan banknot ve madeni paralar bu tarihten itibaren dolaşıma çıkarılmıştır.

 
YTL'den tekrar TL'ye ne zaman geçilmiştir ve değişim oranı nedir?

1 Ocak 2009 tarihinde dolaşıma verilen Türk lirasında paramızın değer ölçüsünde bir değişiklik yapılmamış paramızın sadece ismi değişmiştir. Yeni Türk Lirası değerler Türk lirasına dönüştürülürken 1 Yeni Türk Lirası (1 YTL) eşittir 1 Türk lirası (1 TL) olmuştur.

 
YTL banknot ve madeni paraların değişimi mümkün müdür?

Yeni Türk lirası banknotlar 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren 10 yıllık (31 Aralık 2019 mesai bitimine kadar), madeni paralar ise 1 yıllık (31 Aralık 2010 mesai bitimine kadar) zamanaşımı süresince Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve T.C. Ziraat Bankası şubelerinde değiştirilebilecektir.

 
TL banknotlarda ilk kez uygulanan özellikler nelerdir?

E9 Emisyon grubu Türk lirası banknotlarda uygulanan temel özellikler şunlardır;

  • Seri tasarım anlayışı
  • Konu bütünlüğü
  • Seri içinde sistematik boyut farklılığı
  • Farklı Atatürk portresi
  • Tüm güvenlik özelliklerinin banknotlarda aynı yer ve şekilde uygulanması
  • Holografik şerit folyo
  • Renk değiştiren (iridescent) şerit
  • Renkli banknot kağıdı
  • Üzerinde kupür değeri ve "TL" harfleri bulunan UV ışık altında parlayan emniyet şeridi

olarak belirtilebilir.

 
Banknotlarımızın resim ve görüntülerinin çoğaltılması ile ilgili bir kural var mıdır?

Banknotların resim ve görüntülerinin çoğaltılması ve yayınlanması konusunda TCMB Genel Ağ sitesinde www.tcmb.gov.tr, "Banknotlar" başlığı altındaki "Banknotlarla İlgili Genel Bilgiler" alt başlığında bulunan “Banknotların Çoğaltılması” bölümünde yer alan "Banknotların Resim ve Görüntülerinin Çoğaltılması ve Yayınlanması" ile ilgili duyurumuzda belirtilen kurallara uyulması gerekmektedir.

 
Banknotlarımızın kupür kompozisyonu neye göre belirlenmektedir?

Banknot ve madeni paraların kupür kompozisyonları oluşturulurken diğer ülkelerdeki sistemler, geçmiş yıllardaki uygulamalar, perakende sektörünün fiyatlandırma politikası, madeni para kullanım alışkanlığı ve enflasyonist sürecin etkisiyle bugüne kadar var olan yuvarlama etkisi dikkate alınmaktadır.

 
Yurtdışından Türkiye’ye gelen turistler Türk lirasını nasıl temin ediyor?

Yurt dışından Türkiye’ye gelen turistler Türk lirasını Türkiye’ye giriş yaptıktan sonra temin edebildiği gibi, Türkiye’ye gelmeden önce de Türk lirasına ulaşabilmektedir. Bankamız 1989 yılından bu yana, yurt dışında yerleşik olan muhabir bankalara, yapılan anlaşmalar çerçevesinde Türk lirası banknot sevk etmektedir. Bu uygulama, özellikle turizm mevsiminde, turistlerin Türk lirası taleplerini bulundukları ülkede önceden karşılayabilmelerini sağladığı gibi, Türk lirasının yurt dışındaki alış-satış fiyat farkının makul seviyelerde tutulmasına da katkıda bulunmaktadır.

 
TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İdare Merkezi Anafartalar Mah. İstiklal Cad. No:10 06050 Ulus Altındağ Ankara Telefon : (+90 312) 507 50 00 | Faks : (+90 312) 507 56 40