T.C. MERKEZ BANKASI ANKETİ

PARASAL BİRLİĞE GEÇİŞ VE EURO’NUN KULLANILMAYA BAŞLANMASININ FİRMALAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

DEĞERLENDİRME SONUÇLARI

İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

EKİM 1999

 

 

GİRİŞ :

Ülkemizde çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren firmaların Parasal Birliğe geçiş döneminde ne gibi hazırlıklar içinde oldukları ve konuya olan duyarlılıklarını saptayabilmek amacıyla daha önce düzenlenen anketin devamı olarak, bu kez Avrupa Birliği’nde 1 Ocak 1999 tarihinde Ekonomik ve Parasal Birliğin başlamasının Ülkemizde reel sektör üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yeni bir anket hazırlanmıştır.

Söz konusu anket formu 5 Ağustos 1999 tarihinde 3,186 firmaya gönderilmiş, firmaların seçiminde Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın ihracatçı ve ithalatçı firma listeleri ile 1998 yılında Sektör Bilançoları çalışmasına katılmış olan Bilanço Merkezimizde kayıtlı bulunan firmaların listelerinden yararlanılmıştır.

Söz konusu ankette, Para Birliği Ülkeleri ile yapılan dış ticaret işlemlerinde Euro’nun kullanılıp kullanılmadığı, firmalarca Parasal Birlik sonrasında ihraç ürünleri ve hizmetlerinde değişiklik ya da yenilik yapılıp yapılmadığı , ihraç ürünlerine olan talepte değişiklik olup olmadığı, firma personelinden Euro ile ilgili eğitim programına katılan olup olmadığı, Parasal Birlik sonrasında firmaların yeni alış satış bağlantıları kurup kurmadıkları gibi hususlar çeşitli sorularla irdelenmeye çalışılmıştır.

Anket gönderilen 3,186 firmadan 683’ünün yanıtları değerlendirmeye alınmıştır. Bu firmalardan 76’sı daha önce firmaların Euro öncesi hazırlıklarını tespit etmek amacıyla düzenlenen ankete katılmışlardır. Söz konusu 683 firmanın;

Değerlendirmeye alınan firmaların 1998 yılı toplam ihracatı 6,8 milyar ABD doları,toplam ithalatı ise 3.8 milyar ABD dolarıdır.

 

 

 

GRAFİK 1:

Yukarıdaki grafikten de görüldüğü gibi firmalar 1998 yılında ithalatlarının yaklaşık yarısını, ihracatlarının ise yüzde 44’ünü Avrupa Birliği’ne üye ülkeler ile gerçekleştirmiş olup ağırlıklı olarak ithalat ve ihracat işlemi yapılan 3 Para Birliği Ülkesi Almanya, İtalya ve Fransa’dır. 1999 yılının ilk 6 aylık döneminde ise Avrupa Birliği’ne üye ülkeler ile yapılan ithalatın payı yüzde 57’ye ihracatın payı ise yüzde 52’ye ulaşmıştır. Dolayısıyla dış ticaretlerinin yarısını aşkın bir bölümünü Avrupa Birliği’ne üye ülkeler ile gerçekleştiren firmaların Euro’dan nasıl etkilendiklerinin araştırılması, reel sektördeki gelişmelerin saptanmasına ışık tutacaktır.

Değerlendirmeye alınan 683 firmanın sektörler itibariyle dağılımına baktığımızda firmaların büyük bir bölümünün imalat sanayiinde faaliyet gösterdiği görülmektedir.

GRAFİK 2:

Firmaların bildirdikleri net satışları üç ölçek grubunda incelediğimizde ise 1998 yılında, 257 firmanın net satışlarının 1 trilyon TL’den az, 244 firmanın net satışlarının 1-5 trilyon TL. arasında, 175 firmanın net satışlarının ise 5 trilyon TL’den fazla olduğu görülmektedir.

İthalat tutarını bildiren firmalar arasında 50 milyon doların üzerinde ithalat yapan 17, 1-50 milyon dolar arasında ithalatı olan 238, ithalatı 1 milyon dolardan az olan 239 adet firma olduğu görülmektedir. Firmaları ihracat tutarlarına göre gruplandırdığımızda ise ihracatı 50 milyon doların üzerinde 24, 1-50 milyon dolar arasında 81, 1 milyon doların altında ise 356 adet firma bulunduğu görülmektedir.

 

ANKET SONUÇLARI :

Anketi yanıtlayan 683 firmanın yanıtlarından yararlanılarak ortaya çıkarılan bazı saptamalar aşağıda özetlenmiştir :

ü İthalat işlemlerindeki alış kontratlarında ağırlıklı olarak kullandığı para biriminin Euro olduğunu bildiren firmaların oranı % 5 iken, ağırlıklı olarak ABD doları kullananların oranı % 21, Para Birliğine üye ülkelerin ulusal paralarını kullananların oranı ise % 46’dır. Birden fazla para birimi kullanımının ağırlıklı olduğunu bildiren firmaların yanıtları da dikkate alındığında, alış kontratlarını Para Birliği ülkelerinin ulusal paraları ile düzenleyen firmalar, ithalatçı firmaların % 56’sına , ABD doları üzerinden düzenleyenlerin oranı % 31’e, Euro üzerinden düzenleyenlerin oranı ise % 9’a yükselmektedir.

F Alış kontratlarında ulusal paraların kullanılmasının nedeni olarak o ülkedeki satıcıların tercihi ve mevcut sözleşmelerinin ulusal paralar cinsinden düzenlenmiş olması belirtilmiştir.

ü İthalatçı 507 firmanın % 11’i, 1 Ocak 1999 tarihinden sonra Para Birliği Ülkelerinden yapılan ithalatta ürün fiyatlarında bir düşme olduğunu belirtmişlerdir. (Yanıtlamayanlar % 15)

F Ürün fiyatlarındaki düşmenin nedeni olarak artan rekabet ve global kriz gösterilmiştir.

ü İthalatçı firmalarda olduğu gibi ihracatçı firmalarda da satış kontratlarını Para Birliği Ülkelerinin ulusal paraları ile düzenleyenlerin oranı en yüksektir. Satış kontratlarının bir bölümü ya da tamamını ulusal paralar ile düzenleyen firmaların oranı % 48 iken, bunu % 35 ile ABD doları ile düzenleyen firmalar izlemektedir, Euro kullananların oranı ise % 11’dir.

F İhracat işlemlerinde Para Birliği Ülkelerinin ulusal paralarının kullanılma nedeni olarak, o ülkedeki müşterilerinin tercihi ve mevcut sözleşmeler belirtilmiştir.

ü 1 Ocak 1999 tarihinden sonra Para Birliği Ülkelerine yapılan ihracatta rekabet artışı ile karşılaştık diyen firmalar ihracatçı firmaların % 23’ünü oluşturmaktadır. (Yanıtlamayanlar % 18)

F İhracatta rekabet artışının nedeni olarak fiyatların azalması ve firma sayısındaki artış belirtilmiştir.

ü Euro’ya geçtikten sonra ihraç ürünlerinde ve hizmetlerinde değişiklik yapmak gereği hisseden firmalar tüm ihracatçı firmaların % 10’udur. (Yanıtlamayanlar % 11)

F Firmaların yaptıkları değişiklikler ihraç malı fiyatlarında ayarlama yapmaları ve yeni satış bağlantıları kurmaları şeklindedir.

ü Geçen yıla göre 1 Ocak 1999 tarihinden sonra ihraç ürünlerine olan talepte artış olduğunu belirten firmaların oranı % 23’tür. (Yanıtlamayanlar %7)

F İhracatçılar yurt dışı tanıtımlara ağırlık vererek ürünlerini dış piyasalarda tanıtmış ve yeni müşteriler bulmuşlardır.

ü Geçen yıla göre 1 Ocak 1999 tarihinden sonra ihraç ürünlerine olan talepte azalış olduğunu belirten firmaların oranı % 28’dir. (Yanıtlamayanlar %7)

F İhraç ürünlerine olan talebin azalmasının nedeni olarak global kriz, piyasalardaki durgunluk ve talep daralması gösterilmiştir.

ü 1 Ocak 1999 tarihinden sonra Para Birliğine üye ülkelerdeki banka ve firmalardan kredi kullandığını belirten firmaların oranı tüm firmaların % 10’udur. (Yanıtlamayanlar %16)

F Kullanılan kredilerin % 12’si Euro, % 34’ü ABD doları, % 40’ı Para Birliği Ülkelerinin ulusal parası cinsindendir. (Yanıtlamayanlar %14)

ü 1 Ocak 1999 tarihinde Euro’nun kullanılmaya başlanmasının firmalarını etkilediğini belirten firmaların oranı % 19, hiç etkilemediğini belirtenlerin oranı % 55, kararsızların oranı ise % 19’dur (Yanıtlamayanlar %7). Gerek ithalatçı ve ihracatçı firmalar ayrımında gerekse itlahat ve ihracat büyüklüklerine göre sınıflandırmalarda soruya verilen yanıtlar arasında önemli bir farklılık bulunmamaktadır.

GRAFİK 3:

 

F Euro’nun kullanılmaya başlanmasının firmalarını hiç etkilemediğini belirten firmaların % 11’i önümüzdeki dönemlerde etkileneceklerini düşünürlerken % 87’si hiç etkilenmeyeceklerini belirtmişlerdir.

ü Firmaların % 27’si Euro üzerinden hesap açtıklarını belirtmişlerdir. Bunların tamamına yakın kısmı yurt içi hesaplardır. (Yanıtlamayanlar %4)

ü Personeline Euro konusunda eğitim veren firmalar tüm firmaların % 10’unu oluşturmaktadır ve eğitim programları olarak konferans ve seminerler belirtilmiştir. (Yanıtlamayanlar %3)

F Eğitim programlarına katılan grup olarak ilk sırada üst düzey yöneticiler ikinci sırada muhasebeciler belirtilmiştir.

ü Firmaların % 48’i Euro ile ilgili olarak bilgi almak üzere herhangi bir kuruma başvurmadıklarını belirtmiştir. (Yanıtlamayanlar %17)

F Euro ile ilgili olarak danışılan kurumların başında bankalar gelmekte bunu ticaret odaları takip etmektedir.

ü Parasal Birlik sonrası yeni alış-satış bağlantıları kuran firmalar tüm firmaların % 23’üdür. (Yanıtlamayanlar %10)

F Yeni bağlantı kuran firmaların % 57’si ihraç ürünlerine yeni pazarlar bulduklarını belirtmişlerdir.

ü Tüm firmaların % 33’ü Para Birliği alanında Euro ile başlayan fiyat şeffaflığından yarar sağlayacaklarını düşünmektedir. (Yanıtlamayanlar %13)

Bu sonuçlardan, ülkemiz firmalarında Euro kullanımının henüz sınırlı olduğu ve 1999 yılının ilk altı aylık dönemindeki gelişmelerde Parasal Birliğe geçiş yanında, 1998 yılındaki kriz sonrası gelişmelerin de etkili olduğu anlaşılmaktadır. Mevcut ithalat ve ihracat sözleşmeleri ve Parasal Birlik üyesi ülkelerdeki firmaların ulusal paralarını kullanmayı tercih etmeleri Euro kullanımını sınırlayan etkenler olarak görülmektedir. 1998 yılında yapılan ankete verilen yanıtlarda, Avrupa Birliği ülkeleri ile dış ticareti olan 301 firmadan % 70’i Euro kullanımından etkileneceğini düşünürken, 683 firmanın yaklaşık % 19’unun etkilendiğini belirtmesi, Parasal Birliğe geçişin henüz beklendiği ölçüde etkili olmadığını düşündürmektedir. Bununla birlikte, yeni piyasalara yönelme eğilimleri ve ürün tanıtım çalışmalarına verilen önem dikkati çekmektedir.