AB'YE ADAY ÜLKELER

Giriş

1999 yılı ekonomik büyüme tahminleri, uluslararası ortamdaki olumsuz gelişmeler nedeniyle tüm AB'ye aday ülkeler için düşürülmüştür. Bu durumun asıl sebebi Rusya'daki krizin yanısıra AB’deki ekonomik büyümenin yavaşlamasından kaynaklanmıştır. Rusya ile önemli ticari ilişkileri olan Polonya ve Baltık ülkeleri Rusya krizinden önemli ölçüde etkilenirken, Çek Cumhuriyeti ve Romanya iç düzenleme sorunlarından etkilenmişlerdir. Merkezi Avrupa aday ülkelerinin en önemli ticaret ortaklarından ikisi olan Almanya ve İtalya’da büyümedeki gerileme de bu ülkeleri etkilemiştir. Slovakya ve Estonya’da cari işlem açığını azaltmak amacıyla yürürlüğe konulan yurtiçi ekonomik politikalar sonucunda keskin bir büyüme yavaşlaması olmuştur.

2000 yılı için yapılan öngörülerde yükselen piyasalardaki krizin ardından dünya talebindeki artış, AB’de hızlanan büyüme, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Romanya ve Slovakya’da yürürlüğe konulan uyum programları nedeniyle GSYİH'nın hızlanması beklenmektedir. Ancak, yine de büyüme oranlarının daha önceki tahminlerin altında kalacağı tahmin edilmektedir.

Aday ülkelerde 1998 yılının ikinci yarısında beklenenden daha kötü olan ihracat performansı, ticaret açığının öngörülenden daha fazla çıkmasına neden olmuştur. 1999’da ihracat büyümesindeki yavaşlamanın sürmesi nedeniyle dış açığın artması beklenmektedir.

Uyum programlarını uygulayan ülkelerde yurtiçi talebin düşmesi ithalat üzerinde azaltıcı bir etkiye sahip olacaktır. Sonuç olarak, ticaret dengesi ve cari işlem açığı bir bütün olarak sınırlı bir düzeyde kalacaktır. Bununla birlikte bazı ülkelerde cari işlem açığının yüksek olması yurtiçi talebin daha fazla kısılmasını gerektirecektir.

Beklendiği gibi Rusya krizinin finansal piyasalar üzerindeki etkisi kısa süreli olmuş ve reel ekonomik gelişmeler açısından sınırlı düzeyde kalmıştır. Baskı altında kalan döviz kurları tekrar istikrara kavuşmuştur. Bu durumun tek istisnası Slovak korunasıdır. Slovak korunası yurtiçi spekülasyonun ardından Ekim 1998’de Amerikan doları ve Alman markı arasında dalgalanan ticaret bandından çıkarılmıştır. Tüm bunlara karşın uluslararası finansal piyasaların yükselen piyasaları finanse etme konusundaki isteksizlikleri, daha az gelişmiş olan aday ülkelerin yabancı fonları ülkelerine çekmeleri konusunda zorluklarla karşılaşmalarına neden olacaktır.

Enflasyon 1998 yılında beklentilere uygun bir seyir izlemiştir. Girdi fiyatlarındaki azalışın devam etmesi, Merkezi Avrupa aday ülkelerinde enflasyonun düşüş sürecine katkıda bulunmuştur. Çoğu ülkede enflasyonun asıl sebebi yönetimli fiyatlar, fiyat serbestleştirilmesinin tamamlanması ve dolaylı vergi önlemlerindeki ayarlamalardır. 1999 ve 2000 yıllarında bu durum özellikle Slovakya ve Slovenya’da enflasyon gelişmeleri konusunda belirleyici olacaktır. Enflasyon oranını derece derece düşüren Romanya’nın istikrar programına devam etmesi beklenmektedir. Diğer bütün ülkelerde enflasyonun 1999 ve 2000 yıllarında tek haneli veya yakın olması beklenmektedir.

BULGARİSTAN

Başkent: Sofya

Nüfus: 8.800.000

Yüzölçümü: 110.600 km2

Nüfus yoğunluğu: 79.6

Para birimi: Leva

Kişi başına milli gelir (1997): 1.190 ABD$

 

Temel Ekonomik Göstergeler – BULGARİSTAN

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

1.8

2.1

-10.9

-6.9

4.3

 

Ocak-Eyl

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

96

62

123

1085

22.3

   

Aralık

122

33

311

578

1.0

-3.1

Nisan

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

20.5

14.7

13.7

15.0

16.0

 

Kasım

Kayıtlı

12.9

11.1

12.5

13.7

12.2

13.2

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-5.8

-6.4

-13.4

-2.6

0.9

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-0.3

-0.2

0.8

4.1

-2.4

 

Tahmin

Milyar euro

0.0

0.0

0.0

0.4

0.0

   

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

 

151

158

151

     

Brüt dış borç (milyar euro)

9.6

7.8

7.6

8.6

9.0

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

1.1

0.6

1.0

4.8

     

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

88

63

79

439

326.3

   

 

Dış çevredeki olumsuzluklara rağmen Bulgaristan’da 1998 yılı makro ekonomik gelişmeleri oldukça olumludur. Ekonomik hareketlilik ve reel gelir, 1997’nin ilk dönemindeki düşük seviyelerden kurtulmuştur. Enflasyon konusunda ilerleme sağlanmış ve döviz rezervlerinde artış gerçekleşmiştir. Rezervlerdeki bu iyileşme döviz cinsinden işlemlerin kolaylıkla yapilmasına olanak sağlamıştır. Uluslararası piyasalardaki karışıklık ve sanayi sektörünün yeniden yapılandırılmasının devam etmesi, ihracatta hızlı bir düşüşe ve imalat sektöründe zayıf bir performansa neden olmuştur. Ayrıca Kosova'daki savaşın da bu süreç üzerinde olumsuz etkileri olmuştur.

1996 ve 1997 yıllarında birikimli olarak yüzde 17 oranında azalan GSYİH artışının 1998’de yüzde 3.5 olacağı tahminiyle birlikte ekonomik hareketlilik canlanmıştır. Bu artışın büyük bölümü GSYİH'ın yıllık yüzde 12 oranında arttığı 1998'in ilk yarısında gerçekleşmiştir. Üçüncü çeyrekte reel GSYİH, bir yıl öncesine göre yüzde 5.9'a düşmüştür. İlk üç çeyrekteki GSYİH artışı, yüzde 4.3 olmuştur. Büyümedeki bu yavaşlamanın nedenleri arasında yabancı talebin cansızlığı, imalat sektöründe devam eden yeniden yapılanma ve tarım sektörünün zayıf performansı sayılabilir. 1998 yılındaki ekonomik gelişmelerden en önemlisi sanayi ürünleri satışlarındaki keskin düşüştür. 1998'de sanayi ürünleri satışları reel olarak yüzde 9.4 oranında azalmıştır. En fazla azalışın gerçekleştiği sanayi dalları petrol işleme ve kimyadır. 1999 yılının ilk dört ayında geçen yılın aynı dönemine göre sanayi ürünleri satışlarındaki düşüş yüzde 14.3 olmuştur.

1998 yılındaki GSYİH artışının temeli tüketimdir ve yatırımların bu artıştaki payı çok düşüktür. Hanehalkı tüketimini gösteren perakende satışlar, 1998 yılında yüzde 5.1 artmıştır. 1998 yılı boyunca tüketim harcamaları, reel gelirlerdeki artış ve tüketici kredisi almadaki kolaylıklar nedeniyle artmıştır. Geçen yıl ekonominin tümünde reel olarak ortalama aylık ücretler yüzde 22 oranında artış kaydetmiştir. Tüketici güveni işşizlikteki düşüş nedeniyle iyileşmiştir. Kayıtlı işşizlik oranı Eylül 1998’de yüzde 10.7'lik seviyeye ulaştıktan sonra her ay düşüş kaydetmiştir. Ancak sonraki aylarda endüstri üretimindeki olumsuz gelişmelerin bir sonucu olarak yeniden yükselişe geçmiştir. Mart 1999 itibariyle işşizlik oranı yüzde 13.2 düzeyindedir.

Sanayi ürünleri satışlarının azalmasıyla birlikte 1998 yılında ihracattaki zayıf performansın Bulgaristan ekonomisi üzerinde olumsuz etkileri olmuştur. 1998 yılında ithalat, yurtiçi talep nedeniyle artarken ihracat dolar bazında yüzde 13.1 oranında azalmıştır. 1997'de kaydedilen ticaret fazlasının ardından 1998'de GSYİH'ın yüzde 3'ü oranında ticaret açığı beklenmektedir.

Kosova'da yaşanan savaşla birlikte Bulgaristan'ın zaten zor olan dış koşulları daha da ağırlaşmıştır. Bu durumun ülkenin 1999 yılı büyüme tahminlerini etkilemesi beklenmektedir. Dünya fiyatlarının ve yabancı talebin düşmesine bağlı olarak ihracat hacminin azalması, buna karşın ithalat hacminin artması öngörülmektedir. Yatırım ortamındaki belirsizlik nedeniyle özel sermaye girişleri azalacak ve uluslararası piyasalardan borçlanmak daha maliyetli olacaktır.

1998 yılında para kurulunun istikrar sağlayıcı etkisi ile uluslararası mal ve enerji fiyatlarındaki düşüş sayesinde enflasyon konusunda bir ilerleme sağlanmıştır. Yıl sonu enflasyon oranı yüzde 1'dir. Sabit döviz kuru rejiminde, tüketici fiyat dalgalanmaları yönetimli fiyatlardaki ve uluslararası fiyat hareketlerindeki değişikliklerden etkilenmiştir. 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren leva, Alman markı yerine euroya “peg” edilmiştir.

1997 yılında olduğu gibi 1998'de de mali performans beklenenden daha iyidir. Konsolide bütçe açığının GSYİH'ın yüzde 1.7'si olacağı yönündeki tahminlere rağmen konsolide bütçe GSYİH'ın yüzde 0.9'u oranında fazla vermiştir. Beklenmeyen yüksek gelir ile birlikte kamu harcamalarının azaltılmış olması ve faiz oranlarındaki olumlu gelişmeler bu durumun temel sebebidir. 1998 yılında gelirlerdeki artışlar, vergi düzenlemelerinden ve vergi yönetiminde etkinliğin sağlanmasından kaynaklanmıştır.

1998 yılında yapısal reformlar alanındaki çabalar sürdürülmüştür. Bulgar otoritesi yasal ve yapısal çerçeveyi hazırlayarak özelleştirmeyi hızlandırma konusuna önem verdiğini kanıtlamıştır. Bununla beraber, 1998 yılında kamu iktisadi teşebbüslerinin varlıklarının yüzde 30'unun özelleştirilmesi kamu yönteminin hedeflerinin altındadır. Kamu iktisadi teşebbüslerinde finansal disiplini güçlendirmek amacıyla çeşitli önlemler alınmış ancak ücret cephesindeki gelişmeler, gelirler politikası ile uyumlu olacak düzenlemelere ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Kamu otoritesi kamu iktisadi teşebbüslerinin zararlarını azaltma ve bankalara en fazla borcu olan işletmeleri sistemden çekme konusunda önemli adımlar atmıştır.

Ekonominin finans kesiminde de bankacılık sektörüne ilişkin önemli düzenlemeler yapılmıştır. Bankacılık gözetimi konusunda önemli bir ilerleme sağlanmıştır. Mali performansı en zayıf olan bankalar kapatılmıştır. Sonuçta yapılan bu düzenlemelerle birlikte bankacılık sektörünün mali durumunda önemli bir ilerleme kaydedilmiştir. Bununla birlikte bankalar halen bilançolarını güçlendirmek ve işlem maliyetlerini düşürmek konusunda sorunlar yaşamaktadırlar. Bankalar finansal aracı rolünü oynama konusunda da şu an zayıf bir konumdadırlar.

ÇEK CUMHURİYETİ

Başkent: Prag

Nüfus: 10.400.000

Yüzölçümü: 78.600 km2

Nüfus Yoğunluğu: 75.6

Para birimi: Kron

Kişi başına milli gelir (1997): 5.058 ABD$

Çek Cumhuriyetindeki ekonomik durgunluk 1998 yılı boyunca derinleşerek devam etmiş ve henüz bir iyileşme belirtisi de gözlemlenememiştir. Bununla beraber enflasyon ciddi bir oranda düşmüş, cari işlem açığı da önemli bir ölçüde daralmıştır. 1998 yılında para ve maliye politikası gevşetilmiştir. Üretimde artış olabileceğine dair temel umut, ücretlerin artışından ya da para biriminin değer kaybından kaynaklanmaktadır.

1998 yılında Çek ekonomisi keskin bir şekilde daralmıştır. Reel GSYİH yüzde 2.7 oranında düşmüştür. Reel üretim düzeyi 1997'ye göre yüzde 4.1 oranında azalmıştır. Bu durum 1999'da bir iyileşme olacağı beklentisini de azaltmıştır. 1998’de sabit yatırım harcamalarındaki azalış yüzde 3.7, tüketim harcamalarında ise yüzde 2.4 oranında olmuştur. Bu iki kalemdeki azalış devam eden durgunluğu daha da ağırlaştırmıştır. Sanayi üretimi bir önceki yılla karşılaştırıldığında 1999'un ilk iki ayında yüzde 9.7 daralmıştır. Hanehalkı harcamalarının artacağına dair bazı beklentiler vardır. Enflasyondaki düşüş sürerken ortalama reel ücretler artma eğilimine girmiştir.

Temel Ekonomik Göstergeler – ÇEK CUMHURİYETİ

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

2.7

6.4

3.9

1.0

-2.7

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

10

9.1

8.8

8.4

10.7

   

Aralık

10.1

7.8

8.6

10

6.8

2.5

Mart-Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

3.8

4.1

3.5

4.7

     

Kayıtlı

3.2

3

3.5

5.2

7.5

8.2

Nisan

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-1.3

-1.3

-1.8

-2.2

-2.3

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-1.9

-2.7

-7.6

-6.1

-1.9

   

Milyar euro

-0.6

-1

-3.4

-2.8

-0.9

   

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

50.7

58.7

70.3

77.9

     

Brüt dış borç (milyar euro)

8.7

12.6

16.6

19.4

     

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

1.8

5.0

2.5

2.5

     

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

629

1931

1005

1126

2207

   

İthalatın ve gıda fiyatlarının düşmesi ve ekonomideki durgunluk nedeniyle enflasyon ani ve hızlı bir şekilde düşme sürecine girmiştir. Tüketici fiyat endeksi 1999 Mart ayında aylık bazda yüzde 0.2 oranında düşmüştür. Aynı şekilde kamu kesimi fiyat değişmelerinden tüketici fiyat endeksi çıkarılarak hesaplanan net enflasyon şubat ayıyla karşılaştırıldığında martta yüzde 0.2 azalmış ve bu oran bir yıl öncesine göre yüzde 0.4 olmuştur.

1998 yılının yazından itibaren faiz oranları ciddi bir şekilde düşmüştür. Para politikasının temel aracı olan iki haftalık repo oranı yüzde 6.9'da kalmış, iskonto ve Lombard kredi oranları sırasıyla yüzde 6 ve 10'a düşmüştür. Enflasyonun ılımlı bir şekilde sürmesine karşın faiz oranlarının daha fazla düşme ihtimali yoktur. Diğer taraftan, düşük faiz oranlarının ekonomi üzerinde doğrudan bir uyarıcı etkiye sebep olması da beklenmemektedir. Faiz oranlarındaki bu duruma rağmen bankalar, kredi taleplerini karşılamada isteksiz davranmaktadırlar.

Uygulanan gevşek para politikasının ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin Çek para birimi kronda değer kaybı yaratmak yoluyla olacağı düşünülmektedir.

Son ödemeler dengesi rakamları 1998 yılında Çek Cumhuriyeti'nin dış pozisyonunda önemli bir iyileşmenin olduğunu gözler önüne sermiştir. Cari işlem açığı 1996'da 4.3 milyar dolar, 1997'de 3.2 milyar dolarken, 1998'de sözkonusu açık 1 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu oran GSYİH'ın yüzde 1.9'una tekabül etmektedir. Cari işlem açığı sermaye hesabındaki fazla ile tamamen dengelenmiştir. Çek Cumhuriyeti 1998 yılında 2.5 milyar dolar tutarında doğrudan yabancı yatırımı ülkesine çekmiştir. 1999 yılı bütçesinde bütçe açığının 31 milyar kron olması planlanmaktadır. Maliye Bakanlığının bu konudaki tahmini de bütçe açığının 47 milyar kron olacağı yönündedir. Bütçe açığının bu şekilde gerçekleşmesinin nedeni ekonomideki yavaşlama ve yüksek işşizliktir.

8 Nisan 1999 tarihinde Çek Merkez Bankası Yönetim Konseyi, orta vadeli bir para politikası hedefi belirlemiştir. Merkez Bankası 2005 yılına kadar ülkenin AB'nin üyesi olacağını varsayarak, tüketici fiyat enflasyonu için yüzde 2±1’lik bir hedef tesbit etmiştir. Para politikasının ara hedeflerinin ise uzun vadeli fiyat istikrarı hedefiyle uyumlu olacak ara para politikası hedeflerinin koyulabileceği de vurgulanmıştır. 1999 yılı için net enflasyon hedefi, yüzde 4.5±0.5 olarak belirlenmiştir. Ancak bu oran, hükümetin daraltıcı bir para politikası uygulayacağı şeklinde yorumlanmamalıdır. Çek hükümeti tedrici bir enflasyon düşürme politikası uygulamayı düşünmektedir.

15 Nisan 1999’da haftalarca süren tartışmaların ardından, siyasi otorite, sanayinin yeniden yapılandırılması programını benimsemiştir. Programın amacı, ağır borç yükü altında olan kamu bankalarına ve ciddi bir şekilde nakit akışı problemi çeken firmalara yardımcı olabilmektir. Bu programla birlikte firmalara kredi veren devlet bankalarıyla firmalar arasında bir eşgüdümün sağlanması amaçlanmaktadır. Firmaların devlet bankalarına olan borçlarının hisse senedine çevrilmesi düşünülmektedir. Firmaların karlı bölümlerinin zarar eden bölümlerinden ayrılması da öne sürülen çözümlerden birisidir. Ancak programda, firmalara doğrudan devlet yardımı yapılacağı konusunda bir ifade yer almamaktadır. Şimdiye kadar sadece genel ilkelerinde anlaşma sağlanan programa uyum konusunda seçilen firmalar arasında bir sorun yaşanmamıştır. Program için hangi firmaların seçileceği, firma sayısı ve programın maliyetinin ne olacağı konusunda bir netlik yoktur. Konunun netleşmesi hükümetin niyetine bağlı olacaktır.

ESTONYA

Başkent: Tallin

Nüfus: 1.600.000

Yüzölçümü: 45.200 km2

Nüfus yoğunluğu: 35.4

Para birimi: Kron

Kişi başına milli gelir (1997): 3.127 ABD$

Estonya ekonomisi, 1998 yılının sonlarından 1999 yılının başına kadar geçen sürede, iç ve dış talepteki daralmaya bağlı olarak ciddi bir durgunluk yaşamıştır. Bununla birlikte para kurulu aracılığıyla ulusal paranın euroya bağlanmasına, dış ticaretin liberalizasyonuna ve sıkı maliye politikası uygulanmasına durgunluk döneminde de devam edilmiştir.

 

Temel Ekonomik Göstergeler – ESTONYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

-1.8

4.3

4.0

10.6

4.0

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

47.7

29.0

23.1

11.2

8.2

   

Aralık

41.7

28.8

14.9

12.5

6.5

3.4

Nisan

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

7.6

9.7

10.0

9.7

     

Kayıtlı

4.5

4.1

4.3

3.6

4.0

5.3

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

1.3

-1.2

-1.9

2.2

-0.3

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-7.2

-4.4

-9.2

-12.0

-8.5

   

Milyar euro

-0.1

-0.1

-0.3

-0.5

-0.4

   

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

     

73

70

   

Brüt dış borç (milyar euro)

     

2.35

2.57

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

9.4

5.6

2.5

2.7

10.6

   

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

182

154

88

114

498

   

 

1997 yılında yüzde 10.6 oranında büyüyen reel GSYİH, 1998 yılında yalnızca yüzde 4 oranında büyümüştür. GSYİH’daki düşüş, Rusya’daki kriz nedeniyle dış talebin düşmesi ve 1997 yılı sonundan beri uygulanan sıkı maliye politikası ile iç talebin daralması sonucu meydana gelmiştir. Diğer taraftan, 1999 yılının Mart ayında ithalatın yüzde 25 ve sanayi üretiminin yüzde 15 düzeyinde artması ekonominin bir iyileşme eğilimi içinde olduğunu göstermektedir. Estonya’nın dış ticaret göstergelerine bakıldığında ülkenin gerçekleştirdiği ithalat hacminin ekonomi açısından önemli bir düzeyde bulunduğu görülmektedir. 1998 yılı itibariyle ithalatın GSYİH’a oranı yüzde 73’dür.

Enflasyon oranında ise bir düşüş söz konusudur. 1997 yılında yüzde 11.2 ve 1998 yılında ise yüzde 8.2 olan yıllık enflasyon oranı, 1999 yılının Nisan ayı itibariyle yüzde 3.4 olmuştur. Bu düşüşün kaynağı talepteki durgunluk ile dünya fiyatlarındaki düşüştür. Bununla birlikte enflasyon oranındaki düşüş hızı, nominal faiz oranlarındaki düşüş hızını geçtiğinden reel faiz haddi yükselmiştir. Reel faiz hadleri, 1998 yılında pozitif olmuş, 1999 yılının başlarında ise yeniden istikrar kazanmıştır. Yüksek reel faiz hadleri, cari işlemler açığının kapanmasına yardımcı olmak gibi bir takım makroekonomik dengesizliklerin giderilmesine yardımcı olmuştur.

1998 yılının ikinci yarısında ve 1999 yılının başlarında ekonomideki durgunluk nedeniyle kamu dengesinde bir bozulma meydana gelmiştir. 1998 yılında 0.3 olan bütçe açığının 1999 yılında yüzde 2 olması beklenmektedir.

MACARİSTAN

Başkent: Budapeşte

Nüfus: 10.300.000

Yüzölçümü: 93.200 km2

Nüfus yoğunluğu: 110.5

Para birimi: Forint

Kişi başına milli gelir (1997): 4.415 ABD$

1999’un ilk çeyreğinde enflasyonda ve büyümede düşme vardır. Buna karşın otoritenin en büyük hedefi, mali açık ve cari işlemler açığının aşırı genişlemesini engellemektir. Macar ekonomisi, yatırım ve tüketim harcamalarındaki canlılık sayesinde 1998 yılında da hızlı bir tempoda büyümeye devam etmiştir. Diğer taraftan dış dünyada ekonomik koşulların bozulduğu bir dönemde güçlenen iç talep, ekonominin iyi bir büyüme performansına katkıda bulunmuş olmakla birlikte, cari işlemler dengesinin bozulmasına yol açmıştır

GSYİH, 1998 yılında yüzde 5.1 oranında büyümüştür. 1998 yılında Macaristan ekonomisinin önde gelen sektörleri hızlı bir büyüme temposu yakalamışlardır. İnşaat sektörü yüzde 12.1, ulaşım ve telekomünikasyon sektörü yüzde 7.5 ve sanayi sektörü ise yüzde 11.8 oranında büyümüştür. 1999 yılı başlarında ise ekonominin büyüme hızı yavaşlamış ve enflasyon oranı düşüş kaydetmiştir.

Temel Ekonomik Göstergeler – MACARİSTAN

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

2.9

1.5

1.3

4.6

5.1

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

18.8

28.2

23.6

18.3

14.2

   

Aralık

21.2

28.3

19.8

18.4

10.3

9.3

Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

10.2

9.5

9.2

8.1

     

Kayıtlı

10.4

10.4

10.5

10.4

9.1

6.7

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-8.4

-6.8

-3.1

-4.8

-4.7

 

Tahmin

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-9.4

-5.5

-3.7

-2.2

-4.8

 

Tahmin

Milyar euro

-3.3

-1.9

-1.3

-0.6

-2.0

-0.5

Oc-Mar

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

267.2

185.3

143.6

96.9

104.2

   

Brüt dış borç (milyar euro)

24

24.2

21.7

20.9

23.2

24.5

Şubat

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

2.8

10.5

4.4

4.6

     

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

963

3404

1408

1597

1337

400

Oc-Mar

 

Enflasyon oranın bir düşüş eğilimi içinde olduğu ve canlı iç talep sayesinde güçlenmiş olan büyüme hızının yavaşladığı bir ortamda, cari işlemler dengesi ile kamu dengesinde ortaya çıkan bozulma eğilimleri Macaristan hükümetini bir takım önlemler almaya teşvik etmiştir. Örneğin hükümet, 1999 yılı için tespit ettiği yüzde 4’lük bütçe açığı hedefini karşılayabilmek için bütçeden GSYİH’ın yüzde 0.4’ü düzeyindeki bir fonu dondurmaya karar vermiştir.

Cari işlemler dengesindeki bozulma, ihracatın büyüme hızının düşmesinden ve ithalatın bir sıçrama göstermesinden kaynaklanmıştır. 1997 yılında GSYİH’ın yüzde 2.2’si olan cari işlemler açığı, 1998 yılında yüzde 4.8 olmuştur. Cari işlemler dengesinin bozulmasında ihracat ve ithalatın farklı yönlerde seyretmesinin yanında yurtdışına olan net gelir transferinin artmasının da payının bulunduğu belirtilmektedir.

1998 yılında uluslararası enerji ve tarım ürünleri fiyatlarındaki düşüşe paralel olarak yıllık ortalama enflasyon oranı yüzde 14.2 düzeyine gerilemiştir. Söz konusu düşüş eğilimi devam etmektedir ve 1999 yılının Mart ayında enflasyon oranı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 9.3 olarak gerçekleşmiştir.

Diğer taraftan, Macaristan Merkez Bankası, “sürünen (crawling peg) döviz kuru rejimi” uygulamasının getirdiği kısıtlar çerçevesinde ihtiyatlı bir faiz politikasını benimsemiştir.

LETONYA

Başkent: Riga

Nüfus: 2.700.000

Yüzölçümü: 63.700 km2

Nüfus yoğunluğu: 56.7

Para birimi: Lat

Kişi başına milli gelir (1997): 2.144 ABD$

1998 yılında Letonya ekonomisinde yaşanan gelişmeler esas olarak Rusya’da yaşanan krize bağlı olarak şekillenmiştir. Birbirinden farklı bir çok sektörün, söz konusu krizden ciddi ölçüde etkilenmesi Rusya’nın Letonya ekonomisi için hala ne denli önemli olmaya devam ettiğini gözler önüne sermiştir. 1998 yılında Letonya’nın sadece ihracata dönük sektörleri değil, bankacılık sektörü de krizden oldukça olumsuz yönde etkilenmiş ve bazı bankalar iflas etmiştir.

1997 yılında yüzde 8.6’lık bir büyüme kaydeden reel GSYİH, 1998 yılında büyüme hızındaki ivmeyi kaybetmiş ve yalnızca yüzde 3.6 oranında büyümüştür. Dahası Rusya’da ortaya çıkan krizin Letonya ekonomisi üzerinde ikincil derecede olumsuz etkiler yarattığı ve dolayısıyla Letonya ekonomisinin içine girdiği durgunluk döneminin giderek derinleşen bir süreç olarak belirdiği öne sürülmektedir. 1998 yılının ilk çeyreğinde yüzde 7 düzeyinde seyreden resmi işsizlik oranı, 1999 yılının Mart ayında yüzde 10.1 seviyesine ulaşmıştır. Ekonominin bir durgunluk içine girmesine, özellikle 1998 yılının ikinci yarısından itibaren daha sıkı bir para politikası stratejisi benimsenmesi de katkıda bulunmuştur.

Temel Ekonomik Göstergeler – LETONYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

0.6

-0.8

3.3

8.6

3.6

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

35.9

25.1

17.7

8.4

4.7

   

Aralık

26.2

23.2

13.1

7

2.8

2.3

Mart-Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

 

18.9

18.3

14.4

     

Kayıtlı

6.5

6.6

7.2

7

9.2

10.1

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-4.4

-3.4

-1.1

1.8

0.2

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

5.5

-0.4

-5.5

-6.1

-11.1

   

Milyar euro

0.2

0

-0.279

-0.301

-0.653

   

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

 

31

28

27

33(Haz)

   

Brüt dış borç (milyar euro)

0.3

0.5

0.6

0.7

0.5(Haz)

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

7.6

5.5

7.4

9.2

3.4

   

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

246

216

299

395

185

   

 

1998 yılında Letonya’nın dış ticaret açığı, GSYİH’ın yüzde 17.6’sına çıkmıştır. AB’ye gerçekleştirilen ihracat hacmi artmakla birlikte bu artış, Bağımsız Devletler Topluluğuna gerçekleştirilen ihracat hacmindeki azalışı telafi edecek düzeyde değildir. Ayrıca Letonya, Rusya ile Batı Avrupa arasında bir geçiş ülkesi konumunda bulunması ve Rusya’daki krizin ardından iki bölge arasındaki mal akışının cılızlaşması nedeniyle de bir kayba uğramıştır. Dolayısıyla bu gelişmelerin cari işlemler dengesi üzerindeki yansıması olumsuz olmuş ve 1998 yılında cari işlemler açığının GSYİH içindeki payı bir önceki yıla göre iki kat artarak yüzde 11.1’e yükselmiştir.

Diğer taraftan enflasyon oranı bir düşüş eğilimi içine girmiştir. 1997 yılında yüzde 8.4 olarak gerçekleşen bu oran, 1998 yılında yüzde 4.7 seviyesine gerilemiştir. Enflasyon oranındaki düşüşün arkasında birden fazla neden bulunduğu belirtilmekle birlikte, en önemli nedenin dünya mal ve hammadde fiyatlarında meydana gelen düşüş olduğu öne sürülmektedir.

Letonya’da kamu maliyesindeki gelişmelere bakıldığında, ekonomik durgunluğa rağmen artan vergi gelirleri sayesinde bütçenin, 1998 yılında GSYİH’ın yüzde 0.2’si kadar fazla verdiği görülmektedir. Vergi gelirlerindeki artış ise özellikle tüketim vergisi oranlarının yükseltilmesinden ve vergi toplamanın daha etkili hale getirilmesinden kaynaklanmaktadır

LİTVANYA

Başkent: Vilnius

Nüfus: 3.700.000

Yüzölçümü: 65.200 km2

Nüfus yoğunluğu: 56.7

Para birimi: Lita

Kişi başına milli gelir (1997): 2.580 ABD$

Litvanya ekonomisi, Rusya’daki krizden bu ülkeyle olan yakın ticari ilişkileri dolayısıyla önemli ölçüde etkilenmiş; buna bağlı olarak da bir ekonomik durgunluk ortaya çıkmış ve işsizlik düzeyi artmıştır. Diğer taraftan dış ticaret açığı, bir artış eğilimi içine girmiş ancak yurt içi talepteki daralma nedeniyle bu eğilim sınırlı kalmıştır.

 

 

 

 

Temel Ekonomik Göstergeler – LİTVANYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

-9.8

3.3

4.7

7.3

5.1

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

72.2

39.6

24.6

8.9

5.1

   

Aralık

45.1

35.7

13.1

8.4

2.4

1.3

Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

17.4

17.1

16.4

14.1

     

Kayıtlı

4.5

7.3

6.2

6.7

6.9

8.1

Nisan

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-6.5

-5.1

-4.6

-1.8

-5.8

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-2.1

-10.2

-9.2

-10.2

-12.1

   

Milyar euro

0

-0.5

-0.6

-0.9

-1.1

   

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

22

26

28

27

33

   

Brüt dış borç (milyar euro)

0.4

0.6

0.9

1.2

1.5

1.7

Mart

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

1.4

0.9

1.0

3.4

     

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

26

55

120

313

823

   

 

Reel GSYİH, 1997 yılında yüzde 7.3 ve 1998 yılında yüzde 5.1 oranında büyümekle birlikte ekonomi, 1998 yılının ikinci yarısından itibaren bir durgunluk içine girmiştir. Litvanya’nın ekonomik performansında meydana gelen bu bozulma, esas olarak Rusya’da ortaya çıkan krizden kaynaklanmıştır. Litvanya’nın Rusya’ya gerçekleştirdiği ihracat hacmi, 1998 yılının son çeyreğinde yaklaşık yüzde 85 oranında azalmıştır. Bu büyüklük, 1997 yılı GSYİH’ının yüzde 10’una ve 1998 yılı GSYİH’ının ise yaklaşık yüzde 6’sına tekabül etmektedir. GSYİH’daki küçülmeye paralel olarak işsizlik oranında bir artış meydana gelmiş ve 1997 yılının ilk dört ayında yüzde 7.3 olan işsizlik oranı, 1999 yılının aynı döneminde yüzde 8.1 olmuştur.

1998 yılının Ağustos ayından itibaren Litvanya’nın gerçekleştirdiği ihracat hacminde bir daralma meydana gelmeye başlamıştır. İhracat gelirleri, 1998 yılında yaklaşık yüzde 4 ve 1999 yılının ilk iki ayında yıllık bazda hemen hemen yüzde 30 azalmıştır. Diğer taraftan 1998 yılında AB’ye olan ihracat hacmi büyümeye devam etmiştir. AB’ye olan ihracatın Litvanya’nın genel ihracatındaki payı, 1997 yılına göre yüzde 5 yükselerek yüzde 37.4’e çıkmış; Rusya’ya olan ihracatın payı ise yüzde 25’den yüzde 16.7’ye düşmüştür. Bununla birlikte, 1998 yılının Ekim ayından itibaren üretimdeki ve dolayısıyla girdi talebindeki düşüş ile yurt içi talepteki daralmaya paralel olarak ithalat hacminde de bir azalma söz konusu olmuştur. Bu gelişmelere bağlı olarak, cari işlemler açığı 1998 yılında yüzde 12.1 olarak gerçekleşmiştir.

Yurt içi talebi canlandırmak ve böylece ekonomideki durgunluğu gidermek üzere genişletici maliye politikası benimsenmiştir. 1997 yılında yüzde 1.8 düzeyinde gerçekleşen genel bütçe açığı, 1998 yılında yüzde 5.8 olmuştur. Bütçe açığındaki bu sıçramanın, esas olarak 1998 yılının son çeyreğinde gerçekleştiği öne sürülmektedir. Ayrıca Litvanya’da özelleştirmeden elde edilen gelirler, kamu harcamalarının finansmanında kullanılmıştır. Kamu varlıklarının satışından elde edilen değerlerin bu tip bir kullanıma tahsis edilmesinin ise kamu sektörünün ekonomi içindeki net değerini küçültüğü belirtilmektedir.

POLONYA

Başkent: Varşova

Nüfus: 38.500.000

Yüzölçümü: 304.500 km2

Nüfus yoğunluğu: 126.4

Para birimi: Zloty

Kişi başına milli gelir (1997): 3.504 ABD$

Olumsuz global gelişmelerin sıkı para ve maliye politikasının daraltıcı etkileri ile birleşmesiyle 1998 yılında Polonya ekonomisi bir durgunluğa sürüklenmiştir. 1999 yılı başında ekonomik performansın içsel nedenlerle daha da bozulması, ekonomide düşük büyümenin bir süre daha devam edeceği beklentisi yaratmıştır. Bununla birlikte, 1999 yılı başından itibaren sıkı maliye politikası uygulaması devam etmiş, ekonomiyi canlandırmak üzere para politikası uygulaması gevşetilmiştir

Temel Ekonomik Göstergeler – POLONYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

5.2

7.0

6.1

6.9

4.8

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

32.2

27.8

19.9

14.9

11.8

6.2

Mart

Aralık

29.4

21.9

18.7

13.2

8.6

6.2

Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

14.4

13.3

12.3

11.2

     

Kayıtlı

16.0

14.9

13.2

10.3

10.4

12.5

Şubat

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-2.4

-2.1

-2.5

-3.1

-3.0

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

1.0

0.7

-2.4

-3.2

-4.2

   

Milyar euro

   

-1.1

-3.8

-6.0

-0.28

Şubat

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

221

169

145

123

122

121

Şubat

Brüt dış borç (milyar euro)

35.5

33.6

31.8

33.6

35.4

37.7

Şubat

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

0.6

1.1

1.8

2.2

4.4

   

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

456

867

2159

2682

5487

1042

 

 

1997 yılında yüzde 6.9 oranında büyüyen reel GSYİH, 1998 yılında yüzde 4.8 oranında büyümüştür. 1999 yılında ise bu oranının yüzde 4 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Rusya’daki kriz ile AB’deki talep daralması, ekonomik durgunluğun altında yatan unsurlar olarak gösterilmektedir. Ayrıca iç talepteki daralma ile işletmelerin karlılık oranlarındaki düşüş de üretimin daralmasına yol açan unsurlar arasında gösterilmektedir. Sanayi üretimi, 1999 yılının Ocak ve Şubat aylarında sırasıyla yıllık bazda yüzde 6.1 ve 5.6 oranında daralmış ancak Mart ayında yıllık bazda yüzde 3.5 oranında yükselmiştir.

Diğer taraftan geniş para arzı artış hızı nispeten yüksek kalmaya devam ettiği halde enflasyon oranı düşmüş ve 1999 yılının Mart ayında yıllık bazda yüzde 5.6 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran, 1998 yılının sonunda yıllık bazda yüzde 8.6 olmuştur. Enflasyon oranındaki düşüş, esas olarak gıda ürünleri ile hizmet fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanmıştır.

1998 yılında cari işlemler açığı, GSYİH’ın yaklaşık yüzde 4.8’ine ulaşmıştır. Bununla birlikte, dış şokların ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri ortadan kalktıkça cari işlemler dengesi de düzelme göstermektedir. Cari işlemler dengesi üzerinde olumsuz etkide bulunan unsurlardan birisi de Polonya’da bavul ticaretinin çökmesidir.

Polonya’nın bütçe açığı yüzde 3’ler seviyesinde seyretmektedir. Söz konusu oranın 1997 yılı değeri, yüzde 3.1 ve 1998 yılı değeri, yüzde 3’dür. Ekonomik durgunluk nedeniyle kamu gelirlerinde bir düşüş meydana gelirken, sosyal güvenlik ve sağlık harcamalarındaki beklenmedik artışlardan dolayı kamu giderlerinde bir yükselme söz konusu olmuştur. Sonuç olarak, hükümetin GSYİH’ın yüzde 2.15’i olarak belirlediği bütçe açığı hedefinin gerçekleşmesi çok zor gözükmektedir.

ROMANYA

Başkent: Bükreş

Nüfus: 23.200.000

Yüzölçümü: 230.300 km2

Nüfus yoğunluğu: 230.3

Para birimi: Ley

Kişi başına milli gelir (1997): 1.629 ABD$

Kötüye giden ekonomik duruma ve 1998 yılı Mayıs ve Haziran aylarında büyük dış borç ödemelerinin yapılmasına karşın Romanya hükümeti, Uluslararası Finans Kuruluşuları ( IFIs ) ile makro ekonomik istikrarın sağlanması ve yapısal reformların gerçekleştirilmesi amacıyla bir ön anlaşma imzalamıştır. Romanya'nın öne sürülen temel şartları gerçekleştirmesi durumunda, IMF Yönetim Konseyi stand-by anlaşması ile 350 milyon SDR, Dünya Bankası ise 300 milyon dolar yapısal uyum kredisi vermeyi düşünmektedir. Yapılacak olan bu anlaşmalar, Romanya ekonomisine güvenin sağlanması ve yabancı resmi ve özel kaynakların ülkeye çekilmesi açısından önemlidir. Ülkenin makro ekonomik stratejisi sıkı maliye ve gelirler politikasına dayanmaktadır. Böyle bir stratejinin seçilmiş olması para politikasına daha rahat bir alan sağlamış olacaktır. Ayrıca zarar eden devlet kuruluşlarının ve finansal sektörün problemlerini çözmek amacıyla radikal önlemler alınacaktır

Temel Ekonomik Göstergeler – ROMANYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

3.9

7.1

3.9

-6.6

-7.3

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

136.7

32.3

38.8

154.8

59.1

   

Aralık

61.7

27.8

56.9

151.4

40.6

38.0

Nisan

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

8.1

8.0

6.7

6.0

     

Kayıtlı

10.9

8.9

6.3

8.8

10.3

11.8

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-1.9

-2.6

-3.9

-3.6

-3.3

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

-1.4

-5.0

-7.3

-6.1

-7.9

   

Milyar euro

-0.4

-1.4

-2.0

-1.9

-2.7

-0.2

Ocak-Şub.

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

77

74

89

95

102

   

Brüt dış borç (milyar euro)

4.7

5.3

6.8

8.2

8.6

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

1.1

1.2

0.7

3.5

5.3

   

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

287

319

207

1080

1822

   

 

1998 yılına ait son veriler ülkenin ekonomik durumunun beklenenden daha kötü olduğunu göstermiştir. Reel GSYİH, 1998 yılında sanayi üretimindeki yüzde 17.3, sabit yatırımlardaki yüzde 18.1 oranındaki düşüş sonucunda yüzde 7.3 azalmıştır. Tarım sektörünün (balıkçılık ve ormancılık dahil) net katma değerinin yüzde 8.3 oranında azalmış olması da büyümeyi olumsuz yönde etkilemiştir.

Yüksek reel faizler, yüksek işşizlik, kamu yatırımlarındaki azalış, firmaların yaşadığı mali zorluklar yurtiçi talebin daralmasına neden olmuştur. Mal ve hizmet ihracatı ise 1994 yılından beri en düşük seviyededir.

1999 yılının ilk aylarındaki kısa dönem göstergeler, GSYİH'daki düşüşün sürdüğünü göstermektedir. Sanayi üretimi ilk çeyrekte 1998'in aynı dönemine göre yüzde 10.6 oranında azalmıştır. Perakende satışlar da düşük bir seviyededir. GSYİH'daki düşüşün yıl boyunca yüzde 4 civarında olacağı beklenmektedir.

Sürdürülebilir büyümeyi tesis etmek amacıyla, kamu otoritesi bir dizi ekonomik politika önlemini acilen yürürlüğe koymak zorundadır. Bu önlemlerin ilki, kontrolden çıkmış enflasyonist beklentilerin kırılmasıdır. Hem tüketici hem de üretici fiyat enflasyonu son aylarda artmıştır. Eğer enflasyon kontrol altına alınmazsa, mart ayında gayri safi temelde yüzde 11.7 artış kaydeden nominal ve reel ücret artışı, enflasyonist döngünün devamına neden olabilir. Bundan başka, yılın başından itibaren ( Nisan sonu itibariyle ley dolar karşısında yüzde 35 oranında değer kaybetmiştir.) Leyin değer kaybının hızlanması enflasyonist beklentileri yeniden harekete geçirmiştir.

Alınacak önlemlerden ikincisi, dış dengesizliklerin yarattığı etkileri en aza indirmektir. Tüketim ve GSYİH'daki daralmaya karşın, cari işlem açığı yüzde 40 oranında artarak, 3 milyar dolara ulaşmıştır. (GSYİH'ın yüzde 9'u) Bunun nedeni 1997 yılına göre ihracatın yüzde 1.6 oranında düşmesine karşın ithalatın yüzde 4.8 oranında artmış olmasıdır. Ayrıca 1998'in ortasından itibaren leyin reel olarak ciddi değer kaybının ticaret dengesi üzerinde önemli bir etkisi olmamıştır. 1999 yılının ilk iki ayında ihracat, 1998'in aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 10 oranında düşmüştür. Yıl sonunda cari işlem açığını azaltma hedefi olan programa olan güvende de ciddi azalmalar olmuştur. AB'deki ekonomik hareketliliğin yavaşlamış olması bir dereceye kadar ihracatı engellerken, asıl neden, Romanya'nın ithalat eğiliminin yüksekliğidir. Girdi maliyetlerinin yüksek olması da ihracat yavaşlamasının ardındaki sebeplerden biridir.

Yapılacak üçüncü düzenleme maliye politikası alanında olmalıdır. Özelleştirme sonucunda elde edilen gelirler sayesinde bütçe açığı 1997'de yüzde 3.7 iken 1998 yılında yüzde 3.3'e gerilemiştir. Bununla birlikte yerel yönetimlerde ve sosyal güvenlik alanında mali disiplin sağlanamamıştır. Özelleştirme gelirleri haricinde bütçe açığı, 1998'de GSYİH'ın yüzde 5.7'sine ulaşmıştır. Bu rakam 1997 ile karşılaştırıldığında maliye politikası cephesinde bir gevşemenin olduğunu göstermektedir. 1999 yılı için hedef, bütçe açığını GSYİH'ın yüzde 2.5’ine indirmektir.

Reel faizlerdeki hızlı artıştan dolayı borç servisindeki artışı frenlemek için harcamaların sıkı bir biçimde kontrol altına alınması gerekmektedir. Faiz ödemeleri, devlet bütçesinden en fazla payın ayrıldığı kalemdir.(1999'da planlanan harcamaların yüzde 29'u)

Kamu sektörü içindeki büyük sanayi firmalarını ve mali sektörü yeniden yapılandırmak önemlidir. Özellikle para politikasının yürütülmesinde ve özel firmaların işletme sermayesi ihtiyacının karşılanmasında bir engel oluşturan büyük kamu bankaları sorununun acilen çözüme kavuşturulması gerekmektedir.

Kamu otoritesi, yeniden yapılandırma ve özelleştirmeye çok fazla önem verdiğini vurgulamıştır. Ancak bu tür programlar 1998 yılının sonunda kazanmış olduğu ivmeyi kaybetmiştir.

Romanya'nın ekonomik durumu, içsel koşullar kadar Kosova savaşıyla birlikte dışsal sorunlardan da büyük ölçüde etkilenmiştir.

 

 

 

 

SLOVAKYA

Başkent: Bratislava

Nüfus: 5.400.000

Yüzölçümü: 48.800 km2

Nüfus yoğunluğu: 110.7

Para birimi: Koruna

Kişi başına milli gelir (1997): 3.611 ABD$

Temel Ekonomik Göstergeler – SLOVAKYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

4.9

6.9

6.6

6.5

4.4

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

13.4

9.9

5.8

6.1

6.7

6.9

Ocak-Mart

Aralık

11.6

7.2

5.4

6.4

5.6

7.0

Mart-Mart

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

13.7

13.2

11.1

11.6

11.9

   

Kayıtlı

14.6

13.1

12.8

12.5

15.6

16.7

Mart

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-1.3

0.2

-1.3

-4.4

-5.2

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

4.8

2.3

-11.2

-10

-10.1

-1.8

Ocak

Milyar euro

0.6

0.3

-1.7

-1.7

-1.8

-0.03

Ocak

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

54

53

72

84

91

   

Brüt dış borç (milyar euro)

3.9

4.4

6.2

9

10.1

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

1.7

1.1

1.1

0.4

1.2

   

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

199

148

157

74

385

-19

 

 

Mali ve dış açıkları kontrol altına alabilmek amacıyla yürürlüğe konan düzenleyici önlemlere bağlı olarak ekonomik büyümede yavaşlama olmuştur. Alınan sözkonusu önlemler, ticaret dengesi üzerinde bazı olumlu gelişmelere neden olmuş olsa da ekonominin sürdürülebilir büyüme yönünde hareket edebilmesi için hükümet, ekonomik reformların tam olarak ve zamanında uygulanmasının önemli olduğunu kabul etmiştir. Özellikle mali sektörde daha fazla mali bütünleşmeye ve yapısal reformlara ihtiyaç vardır. Hükümetin planı, kamu sermayeli kuruluşların şeffaf bir şekilde özelleştirilmesi ve bu sayede şirketlerin yeniden yapılandırılması için önemli olan doğrudan yabancı yatırımların ülkeye akışını sağlayabilmektir.

1998 yılının ilk üç çeyreğinde yüzde 5.8 oranında artış kaydeden reel GSYİH büyümesi, bir yıl öncesiyle karşılaştırıldığında son çeyrekte yüzde 0.5 oranında artmıştır. Üç yıl önceki yüzde 7 oranındaki artışla karşılaştırıldığında, GSYİH artışının tüm yıl ortalaması yüzde 4.4 olmuştur. Bu yavaşlamanın sebebi ithalatın artması buna karşın stokların azalması, kamu ve yatırım harcamalarının ise düşmesidir. Ocak 1999'da kabul edilen ekonomik programın yurtiçi talebi artırması ve gelecek aylarda ekonomik büyümeyi hızlandırması beklenmektedir.

İmalat sektörü rakamları sektörde ciddi bir yavaşlamanın olduğunu göstermektedir. 1999'un ilk çeyreğinde reel inşaat sektörü üretimi 1998 yılının aynı dönemine göre yüzde 25 azalmıştır. Bu durum kamunun alt yapı yatırım harcamalarındaki azalış ve firmaların yatırımlarını finanse etmek için uluslararası finansal piyasalara girişte yaşadığı güçlüklerden kaynaklanmaktadır. 1999 yılının ilk iki ayında otomobil sektöründe üretimin yüzde 50 oranında artmasına bağlı olarak sanayi üretimi hızlanmıştır. Sonuç olarak sözkonusu dönemde tüm reel sanayi aktivitesi yüzde 4 oranında artmıştır.

Yönetimli fiyatlardaki, özellikle enerji sektöründeki artışlar, dikkate alındığında, enflasyon oranı 1999'un ilk aylarında artmıştır. 1998'in ilk aylarında enflasyon oranı yüzde 7'den daha fazla bir oranda düşerken, Aralık 1998'de yüzde 5.6 düzeyine gerilemiştir. Mart 1999 tarihinde ise yüzde 7'ye çıkmıştır. 1999'un geri kalan aylarında ise yönetimli fiyatların yeniden ayarlanması, enflasyonda artışa neden olabilecektir. Hükümetin yıl sonu enflasyon hedefi yüzde 10'dur. Yönetimli fiyatlardaki değişimler hariç net enflasyon oranının yüzde 6 olması beklenmektedir.

1996 yılından beri Slovakya'nın ticaret ve cari işlem açığı GSYİH'sının yüzde 10'undan daha fazladır. Yurtiçi talep, dış borçlanma, pahalı kamu yatırım porgramlarına dayanmaktadır. İthalatın hızlı bir şekilde artması sonucunda, 1997 ve 1998 yıllarındaki güçlü ihracat performansına rağmen, ciddi bir ticaret açığı ile karşılaşılmıştır.

Rusya krizinin ardından uluslararası mali piyasaların yükselen piyasalara fon tahsis etmeyi istememeleri sonucunda Slovakya, yabancı fonları ülkeye çekme konusunda ciddi sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.

Eylül 1998'deki seçimlerin ardından kamunun yatırım harcamalarında kesintiye gidilmiş ve yeni hükümet bütçe açığını azaltacak önlemleri alacağını duyurmuştur.

Yuriçi talebin düşmesi ithalat artışını yavaşlatmıştır. Ülkenin ticaret açığı GSYİH'sının yüzde 7'sidir. Ocak 1999’da hizmetler dengesindeki iyileşme nedeniyle cari işlem açığı, GSYİH'ın yüzde 2'sinden daha az olarak gerçekleşmiştir.

1998'de bütçe açığı, GSYİH'ın yüzde 5'inden daha fazlaydı. Yeni Slovak hükümeti talep artışını azaltarak, açığı, GSYİH'ın yüzde 2'sine indirmeyi planlamaktadır. Bütçe açığının bu düzeye çekilmesinin makro ekonomik istikrar açısından zorunlu olduğu düşünülmektedir. Bu hedefe ulaşabilmek için fonlar, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik bütçelerinin de dengede olması gerekmektedir. 1998 yılında sözkonusu bütçelerin açığı GSYİH'ın yaklaşık yüzde 3'ü civarındaydı.

Piyasanın hala yarısına yakınını işgal eden büyük kamu bankalarının mali yapılarının zayıflığı nedeniyle, Slovak bankacılık sistemi ağır bir yük altındadır. Finansal sistemin organizasyonundaki aksaklıklar, yeniden yapılanma programının önündeki önemli engellerdendir. Devlet bankalarının kredi teminindeki ağırlıkları devam etmektedir. Bu bankaların kapitalizasyona ve yeniden yapılanmaya acil bir şekilde ihtiyaçları vardır. Tüm bunların yanında devlet bankaları sermaye gerekliliklerini karşılama konusunda da ciddi problemlerle karşı karşıyadırlar.

Yerli yatırımcının az olması nedeniyle, özelleştirme ihalelerine, büyük ihtimalle yabancı yatırımcıların katılması beklenmektedir.

SLOVENYA

Başkent: Luibliana

Nüfus: 2.000.000

Yüzölçümü: 20.300 km2

Nüfus yoğunluğu: 98.5

Para birimi: Tolar

Kişi başına milli gelir (1997): 9.161 ABD$

 

Temel Ekonomik Göstergeler – SLOVENYA

 

1994

1995

1996

1997

1998

1999

En son

Reel GSYİH büyüme hızı (%)

5.3

3.9

3.5

4.6

3.9

   

Enflasyon oranı (%)

             

Yıllık ortalama

19.8

13.5

9.9

8.4

7.9

   

Aralık

19.5

8.9

9.1

8.8

6.5

4.6

Nisan

İşsizlik oranı,

yıl sonu itibariyle (%)

             

ILO

9

7.4

7.3

7.1

7.9

   

Kayıtlı

14.2

14.5

14.4

14.8

14.6

14.3

Şubat

Genel bütçe dengesi

GSYİH"nın yüzdesi

-0.2

0

0.3

-1.1

-0.6

   

Cari işlemler açığı

GSYİH"nın yüzdesi

4.2

-0.1

0.2

0.2

     

Milyar euro

0.5

0

0

0

0

0

Şubat

Dış borç

             

Borç/ihracat oranı (%)

27

30

39

40

     

Brüt dış borç (milyar euro)

1.9

2.3

3.2

3.7

4.4

   

Net doğrudan yabancı yatırımları

             

EBRD verileri

GSYİH"nın %

0.9

0.9

0.8

1.8

     

Ödemeler dengesi verileri

Milyon euro

108

135

146

283

148

   

 

 

Slovenya’nın 1998 yılındaki makroekonomik durumu oldukça olumludur. GSYİH büyümesi istikrarlı olmuş, enflayon düşmüş ve cari işlemler dengede kapamıştır. Reform süreci de son aylarda (bankacılık yasası, kambiyo, KDV ve tekel vergileri gibi) çeşitli önemli yasaların benimsenmesiyle güçlendirilmiştir. AB normlarına cari yasaların uyarlanma ihtiyacının ötesinde, bu yasalar Slovenya’da piyasa ekonomisinin rekabetçi ve iyi işler olması açısından önemlidir. Aynı zamanda önlemler sermaye girişindeki kıstlamaları da kaldırmaktadır. Yapısal reformlar için bundan sonraki çalışmalar ekonominin büyüme potansiyelinin iyileştirilmesi ihtiyacına yönelik olacaktır. Öncelikler; emeklilik yasasına, kamu bankalarının özelleştirilmesine ve KİT’lerin yeniden yapılandırılmasına verilecektir.

1997 yılında yüzde 4.6 olan ekonomik büyümenin ardından, 1998’de büyüme biraz yavaşlayarak yüzde 3.9 olmuştur. Büyümenin itici gücü ihracattır. Yatırımlar ve bir ölçüde kamu harcamaları, iç talebin en dinamik unsurlarıdır. Öte yandan özel tüketimdeki artış, ortalama düzeydeki ücretler ve düşük istihdam hacmi ile engellenmektedir. 1998’de sanayi üretimi, yüzde 3.7 artmış ancak son aylarda bir düşüş eğilimi gözlemlenmiştir. Ocak-Şubat 1999’da sanayi üretimi 1998’in aynı dönemine göre yüzde 6.5 azalmıştır.

AB piyasalarına başarılı bir şekilde yönelen ticareti, kısa vadeli dış borçlarının düşük olması ve sermaye girişi kısıtlamaları nedeniyle Slovenya uluslararası mali piyasalardaki gelişmelere karşı göreceli olarak dayanaklıdır. Slovenya, 1998 yılında AB’deki ekonomik iyileşmeden de faydalanmıştır. Ekonominin fiyat ve maliyet rekabetinin bozulmasına rağmen mal ihracatı 1998 yılında yüzde 8.4 artış göstermiştir. İthalatın ihracattan daha hızlı artmasına rağmen ticaret açığı 1997 yılı ile aynı düzeyde kalmıştır. 1996 ve 1997 yıllarında fazla veren cari işlemler dengesi 1998 yılı sonunda 6 milyon dolar açık vermiştir. 1999 yılında ihracatın ekonomik büyümenin itici gücü olmaya devam etmesine karşın Slovenya, AB’deki büyümenin yavaşlamasından olumsuz etkilenebilecektir. Ocak-Şubat 1999 döneminde ihracat, 1998 yılının aynı dönemine göre yüzde 0.1 artarken ithalat yüzde 6.7 azalmıştır.

1998 yılının ilk yarısında enflasyon artarken takip eden aylarda istikrara ulaşmıştır. 1998 yılı enflasyon oranı yüzde 7.9’dur. Enflasyondaki düşüş eğilimi 1999’un ilk 4 ayında da sürmüştür. 1999 yılının Nisan ayında yıllık enflasyon oranı yüzde 4.6 olmuştur. Yeni KDV oranının 1 Temmuz 1999 tarihinde uygulamaya konmasıyla yılın ikinci yarısında enflasyon oranında bir yükseliş beklenmektedir.

Reel ücret artışı, 1997’de yüzde 2.4 iken 1998’de yüzde 1.6 olmuştur. İşgücü piyasasının durumu olumsuzdur. 1998 yılında istihdam hacmindeki artış, yüzde 0.02 düzeyinde kalmıştır. Kayıtlı işsizlik oranı yüzde 14.6’dır. Uzun dönem işsizliğin payının yüksek olması, kalifiye işçiler arasındaki işsizliğin yaygınlığı, işgücü arzı ve talebi arasındaki orantısızlık Slovenya'’a işsizliğin yapısal bir doğası olduğuna işaret etmektedir. 1997 yılında kamu açıkları GSYİH'’ın yüzde 1.1’i iken 1998 yılında mali performansın iyileşmesiyle kamu açığı yüzde 0.6’ya inmiştir. Vergi gelirlerinin düşük olması ve bütçe hedefine ulaşma çabası sonucu 1998 yılının Eylül ayında hükümet, kamu harcamalarını yılın geri kalan kısmında yüzde 3 kısmıştır. 1999 yılı için hedef, GSYİH’ın yüzde 0.7’si kadar bir açığa işaret etmektedir.

Emeklilik reformu, mali dengenin sağlanması bakımından önem kazanmaktadır. Ekim 1997’de yayımlanan “Beyaz Kitap” 3 kutuplu bir sistemle bu reforma ulaşılmasını hedeflemektedir. Emeklilik ve işsizlik sigortası yas taslağı Mart ayında parlamentoya sunulmuştur. Yasada emeklilik yaşının tedricen artırılması ve emeklilik ödemelerine ilişkin değişiklik yer almaktadır. 1998 yılının sonunda teşebbüslerin özelleştirilmesi resmi olarak tamamlanmıştır. Hükümet mali kurumlarla kamu yararına çalışan bazı kurumların özelleştirilmesine yönelmiştir.

Kaynak: European Economy Supplement C May-1999