1992 yılında imzalanan Maastricht Antlaşması çerçevesinde
1 Ocak 1999 tarihinde Ekonomik ve Parasal Birlik başlatılmış ve 11 AB ülkesinde
Tek Para birimi euroya geçilmiştir. 1 Ocak 1999 – 31 Aralık 2001 tarihleri
arasında euro kaydi olarak dolaşıma çıkmış olup 1 Ocak 2002 tarihinde ise euro
banknot ve madeni paralar tedavüle çıkacaktır. Bu tarihi müteakiben en geç 2 ay
içinde ulusal para birimleri tedavülden kaldırılacaktır.
Türkiye’nin AB ülkeleri ile geleneksel ve kalıcı ticari, mali ve sosyal
ilişkileri mevcuttur. Tek para sistemine dahil olan devletlerin ulusal paraları
üzerinden, özellikle Alman markı ile işlem gören döviz hesapları, dış ticaret
işlemleri, akreditifler, banka garantileri bono ve tahvil ihracı suretiyle özel
veya kamu dış borçlanmaları, devletin, bankaların veya üçüncü şahısların yapmış
oldukları sözleşmeler gibi uzun vadeli işlemler hacminin oldukça yüksek olduğu
görülmektedir. Bu durum göz önüne alındığında, vade başlangıcı 1 Ocak 1999 tarihinden
önce tek para sistemine katılan devletlerin ulusal para birimleri üzerinden
başlamış olan işlemlerin vade tarihlerinin bu tarihten ve özellikle 1 Ocak 2002
tarihinden sonraya sarkması durumunda ortaya çıkabilecek aksaklıkların,
anlaşmazlıkların ve bunlardan doğacak bir belirsizlik ortamının giderilmesinde
zorunluluk bulunmaktadır.
Bu çerçevede Merkez Bankası bünyesinde Banka dışı ve içinden hukuk
otoritelerinin katılımı ile “Euro Hukuk Çalışma Grubu” oluşturulmuştur. Anılan
Çalışma Grubu, Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliğe üye devletlerin ulusal
paralarına gönderme yapan hukuki araçlarda meydana gelebilecek sorunların tabi
olacağı esas ve usulleri belirlemek amacıyla “Euro’nun Hukuki Araçlara Etkisi
Hakkında Kanun Taslağı” hazırlamıştır. Bu çalışmayla, özel hukuka ve kamu
hukukuna ilişkin her türlü işlem ve ilişkilerde yeknesaklık ve belirlilik
sağlamak, kamu ve özel sektör ile piyasaların ve kişilerin zamanında gerekli
hazırlıkları yapmasına olanak tanımak amaçlanmıştır. Söz konusu Kanun
Taslağı’na benzer mevzuatların üçüncü ülke konumunda olan ABD’nin New York
başta olmak üzere Illinois ve California gibi eyaletlerinde de çıkarıldığı
gözlemlenmektedir.
Bu çerçevede Merkez Bankasınca 5-8 Kasım 1998 tarihinde uluslararası
hukukçuların da katıldığı “Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliğinin Doğurduğu
Hukuki Sonuçlar” konulu bir sempozyum düzenlenmiş ve Taslak üzerinde
değerlendirmeler yapılmıştır. Kanun Taslağı’na, Maliye Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun görüşleri
alınarak son şekli verilmiştir. Anılan Kanun Taslağı, Başbakanlık Kanunlar ve
Kararlar Genel Müdürlüğünce 5 Ağustos 1999 tarihinde Türkiye Büyük Millet
Meclisi’ne sunulmuştur. Kanun Taslağı, Plan ve Bütçe Komisyonu’nda
görüşülmesinin ardından TBMM’ye sunulmuş, 24 Şubat 2000 tarihinde kabul
edilerek kanunlaşmış ve 27 Şubat tarihli ve 23977sayılı Resmi Gazetede
yayımlanmıştır.
Euronun kullanıma girdiği 1 Ocak 1999 tarihinden önceki dönemde mevcut
olup, bir ulusal para birimine gönderme yapan ve bu Kanunda tanımlanan hukuki
araçlar, ulusal paraların tedavülden kaldırılacakları en son tarih olan 28
Şubat 2002 tarihine kadar aynı hüküm ve sonuçları doğurmaya devam edeceklerdir.
Ancak, taraflar anlaşarak hukuki araçların gönderme yaptığı ulusal paraları, bu
paraların tedavülden kaldırıldıkları en son tarih olan 28 Şubat 2002 tarihinden
önce euroya dönüştürebileceklerdir.
1 Ocak 1999 ile 31 Aralık 2001 tarihleri arasındaki geçiş döneminde hukuki
ilişkiler ulusal paralar ya da tercihan euro cinsinden kurulabilecektir. Hukuki
ilişkinin tarafları anlaşarak, bu dönemde ulusal paraları euroya ya da euroyu
ulusal paralara çevirebileceklerdir.
1 Ocak 2002 ile 28 Şubat 2002 tarihleri arasında kurulacak hukuki
ilişkilerde ulusal paralara yapılan gönderme euroya gönderme sayılacaktır.
1 Ocak 2002 tarihinden önceki dönemde mevcut olan hukuki araçların gönderme
yaptığı ulusal para kayıtları ile 1 Ocak 2002 ile
28 Şubat 2002 tarihleri arasında ulusal paralar üzerinden kurulan ve bu dönemde
euroya gönderme yapılmış sayılan hukuki ilişkilerdeki ulusal para kayıtları ise
28 Şubat 2002 tarihinden itibaren otomatik biçimde euroya dönüşecektir.
Euronun kullanıma girdiği 1 Ocak 1999 tarihinden önceki dönemdeki hukuki
araçların gönderme yaptığı ECU cinsinden meblağların ECU’nun resmen yürürlükten
kalktığı bu tarihten itibaren bire bir oranında euroya dönüşmesi gerekecektir.
Dolayısıyla bu Kanun ile, euronun kullanıma girmesi nedeniyle 1 Ocak 1999
tarihinden önce tesis edilmiş olmakla beraber bu tarihten sonra da hükümlerini
sürdürecek olan hukuki araçlar ile euronun kaydi para şeklinde kullanıma
girdiği 1 Ocak 1999 tarihinden veya banknot ve madeni para şeklinde tedavüle
çıkarıldığı 1 Ocak 2002 tarihinden veya ulusal paraların tedavülden kaldırıldıkları
en geç 28 Şubat 2002 tarihinden sonra, 7 Şubat 1992 tarihinden imzalanmış
bulunan “Avrupa Birliğini Kuran Antlaşma” uyarınca 1998 yılının Mayıs ayından
itibaren tek para sistemine dahil olan Avrupa Birliğine üye devletlerin ulusal
paralarına veya Avrupa Topluluğunun hesap birimi olarak da kullanılan kur
sepeti olan ECU’ya gönderme yapan hukuki araçların tabi olacağı esas ve usuller
belirlenmiştir. Bu suretle, Avrupa ve dünya piyasalarının yeni rezerv parası
olarak kabul görecek euro karşısında, bu paranın kullanıma giriş özellikleri
hesaba katılarak özel hukuk ve kamu hukukuna ilişkin her türlü işlem ve
ilişkilerde yeknesaklık ve belirlilik sağlanması, kamu ve özel sektör ile
piyasaların ve kişilerin gerekli hazırlıkları yapmaları amaçlanmıştır.
Sonuç olarak, Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliği’ne üye devletlerin ulusal
paralarına gönderme yapan hukuki araçların hüküm ve sonuçlarında euronun
kullanıma girmesi nedeniyle meydana gelebilecek değişiklikleri açıklığa
kavuşturmak ve bu kapsamda ulusal para taleplerine ilişkin olarak
mahkemelerimizin görev alanına giren davalarda mahkemelerimizin görevlerini
kolaylaştırmak, bilirkişilik müessesesine ihtiyaç duyulmadan daha seri
yargılama imkanı tanımak, yargılama sırasında davacının ve davalının bu konudaki
haklarını açıkça belirlemek ve özellikle yargılama sonucunda ulusal paraların
tedavülden kaldırıldıkları tarihten sonra verilecek kararlarda bu konuda
doğabilecek tereddütlere çözüm getirmek ve uygulamada yeknesaklığı sağlamak
amacıyla bir düzenleme getirilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.
EURO’nun Hukuki Araçlara Etkisi ile Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
Kanun No. 4538 Kabul Tarihi:
24.2.2000
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, “Avrupa Birliğini Kuran Antlaşma” uyarınca tek para
sistemine dahil olan Avrupa Birliğine üye devletlerin ulusal paralarına veya
ECU’ya gönderme yapan hukuki araçların, EURO’nun kullanıma girmesi nedeniyle
ortaya çıkabilecek sonuçlar bakımından tabi olacağı esas ve usulleri belirlemektir.
MADDE 2.- Bu Kanun, EURO’nun kullanıma girmesinin tek para sistemine dahil olan
devletlerin ulusal paralarına veya ECU’ya gönderme yapan hukuki araçlar
üzerindeki etkilerini kapsar.
MADDE 3.- Bu Kanunda yer alan;
a)
EURO: Avrupa Birliğini Kuran Antlaşma uyarınca tek
para sistemine dahil olan Avrupa Birliğine üye devletlerin parasını,
b)
ECU veya Avrupa Para Birimi: Avrupa Birliği
Konseyinin 22.12.1994 tarihli ve 3320/94 sayılı EC Tüzüğü ile tanımlanan Avrupa
Topluluğunun hesap birimi olarak da kullanılan ve 1.1.1999 tarihinden itibaren
yürürlükten kalkmış olan kur sepetini,
c)
Ulusal para birimleri: Tek para sistemine dahil
olan üye devletlerin kendi para birimlerini,
d)
EURO’nun kullanıma girdiği tarih: Tek para
sisteminin başlangıç tarihi olan 1.1.1999 tarihini,
e)
Hukuki araçlar: Hukuki ilişkileri kuran veya
düzenleyen veya etkileyen kanun ve diğer mevzuat hükümlerini, yargı
kararlarını, idari işlemleri, tek taraflı hukuki işlemleri, sözleşmeleri,
sermaye piyasası araçlarını, kıymetli evrakı, ödeme sistemleri araçlarını,
diğer ödeme araçlarını ve hukuki sonuç doğuran diğer her türlü işlemleri,
ifade eder.
Ulusal para birimine ve ECU’ya yapılan göndermeler
MADDE 4.- Kanunlarda ve diğer mevzuatta ulusal para birimlerine yapılan bütün
göndermeler, ulusal paraların tedavülden kaldırıldıkları tarihten itibaren,
Avrupa Birliği tarafından geri dönülmez şekilde sabitlenerek belirlenen ve
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından da ilan edilen değişim oranı
uygulanarak EURO’ya yapılmış olarak kabul edilir.
EURO’nun kullanıma girmesiyle, hukuki araçlarda ECU’nun 3’üncü maddenin (b)
bendinde yapılan tanımına gönderme yapıldığı takdirde, ECU bire bir oranında
EURO’ya dönüşür. Hukuki araçlarda ECU’ya yapılan göndermeler, taraflarca aksi
kararlaştırılmadığı takdirde, Avrupa Topluluğunda hesap birimi olarak da
kullanılan kur sepetine gönderme olarak kabul edilir.
MADDE 5.- EURO’nun kullanıma girmesi veya ulusal para birimlerinin tedavülden
kaldırılarak tek para sistemine dahil Avrupa Birliğine üye devletlerde EURO’nun
tek para birimi olma niteliğini kazanması veya ulusal para birimi ya da ECU
için belirlenen faiz oranının veya oran belirleme yönteminin değişmesi, mevcut
sözleşmenin veya diğer hukuki işlemlerin taraflarından birine, sözleşmeyi veya
hukuki işlemi tek taraflı olarak değiştirme veya fesih hakkını vermez.
MADDE 6.- Ulusal paranın tanımı, o parayı ihraç eden devletin hukukuna tabidir.
EURO’nun tanımı Avrupa Birliği hukukuna tabidir.
Paranın borcun kapsamı üzerinde meydana getireceği etkiler, borç ilişkisine
uygulanacak hukuk tarafından belirlenir.
Ödemenin hangi parayla yapılması gerektiği ödeme yeri hukukuyla belirlenir.
MADDE 7.- Bu Kanun kapsamında:
a)
Ulusal para birimlerinin EURO’ya dönüştürülmesine
ilişkin işlemler ile bu işlemlerin yapılması sırasında her ne nam altında
olursa olsun lehe alınan paralar hakkında 13.7.1956 tarihli ve 6802 sayılı
Gider Vergileri Kanunu hükümleri,
b)
EURO’nun kullanıma girdiği tarihten önce veya
sonraki dönemde ulusal para birimi cinsinden akdedilmiş sözleşmeler ile
gerçekleştirilmiş diğer hukuki işlemlerde ulusal para birimine, komisyon, faiz
ve diğer masraflara gönderme yapan hükümlerin EURO cinsinden değiştirilmesi
için düzenlenecek kağıtlar hakkında 1.7.1964 tarihli ve 488 sayılı Damga
Vergisi Kanunu ile 2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümleri,
Uygulanmaz.
MADDE 8.-7.11.1984 tarihli ve 3704 sayılı Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci
maddesinin sonuna aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
Akaryakıt tüketim vergisi hasılatından 2.2.1981 tarihli ve 2380 sayılı
Kanun ile 27.6.1984 tarihli ve 3030 sayılı Kanuna göre mahalli idarelere ve
fonlara pay verilmez.
MADDE 9.-Kanunlar ve diğer mevzuatla kendilerine verilen görev ve yetkiler
kapsamında Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve/veya Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası, bu Kanun hükümlerinin uygulanması ve işleyişiyle ilgili
tedbirleri almaya ve çıkarılacak tebliğler ile gerekli düzenlemeleri yapmaya
yetkilidir.
MADDE 10.-Bu Kanunun;
a) 7 nci maddesi yayımı tarihinde,
b) 8 inci maddesi 1.2.2000 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde,
c) Diğer maddeleri 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde,
Yürürlüğe girer.
MADDE 11.-Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.