· Avrupa Merkez Bankası (ECB) Ne Zaman Kurulmuştur?

1 Haziran 1994 tarihinde Frankfurt’ta kurulan ve amacı Ekonomik ve Parasal Birliğin (EMU) üçüncü aşaması (1 Ocak 1999- en geç 30 Haziran 2002) için gerekli yapısal, yasal ve teknik alt yapı çalışmaları ve ön hazırlıkları tamamlamak olan Avrupa Para Enstitüsü, 1 Haziran 1998 tarihinden itibaren görevlerini ECB’ye devrederek tasfiye edilmiştir. ECB 1 Temmuz 1998 tarihinden itibaren resmi olarak görevine başlamıştır. ECB’nin kurulması ile EMU’nun ve Avrupa Merkez Bankaları Sistemine (ESCB) geçiş hazırlıklarının tamamlanması sorumluluğu ECB’ye geçmiştir.

Nihai hedefi Euro Bölgesinde fiyat istikrarını sağlamak olan ECB Yönetim Konseyi, ilk toplantısını 2 Haziran 1998 tarihinde, ECB Başkanı Wim Duisenberg yönetiminde yapmıştır. ECB resmi olarak Euro Bölgesi para politikasını 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren yürütmeye başlamıştır.

· EUROSİSTEM Ne Demektir?

EUROSİSTEM, ECB ile EMU’nun üçüncü aşamasından itibaren ortak para birimi olarak euroyu benimseyen 11 ülkenin Ulusal Merkez Bankalarından (NCBs) oluşmaktadır (Bangue Nationale de Belgique, Deutsche Bundesbank, Banco de Espana, Banque de France, Central Bank of Ireland, Banca d’Italia, Bangue Centrale du Luxembourg, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banco de Portugal, Suomen Pankki Finlands Bank). EUROSİSTEM, ECB’nin Yönetim Konseyi ve Yürütme Kurulu tarafından yönetilmektedir. EUROSİSTEM, Federal Reserve gibi federal bir sistemdir.

· EUROSİSTEM’in Şeffaflığı ve Güvenilirliği Nasıl Sağlanacaktır?

EUROSİSTEM’in Yönetim Konseyi 15 günde bir toplanmaktadır. ECB Başkanının her ay ilk Yönetim Konseyi toplantısını takiben yapılan basın toplantısında, Euro Bölgesi para politikası, finansal gelişmeler ve spesifik para politikası kararları ile ilgili Konsey görüşlerini ifade etmesinden sonra “Introductory Statement of the President” isimli bildiri basına dağıtılmaktadır. Toplantı sonunda sorulan sorular ayrıca ECB Başkanı tarafından cevaplandırılmaktadır. Ayrıca, EUROSİSTEM’in bilançosu Ocak 1999 tarihinden itibaren haftalık olarak yayımlanmaya başlamıştır.

· Avrupa Merkez Bankaları Sistemi (ESCB) Ne Demektir?

ESCB, ECB ve EUROSİSTEM’e üye NCBs’a ek olarak, EMU’nun üçüncü aşamasında euroyu benimsemeyen Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerin NCBs’ından (Danmarks Nationalbank, Sveriges Riksbank, Bank of England, Bank of Greece) oluşan sistemdir. ESCB, ECB Yönetim Konseyi ve Yürütme Kurulu ve üçüncü bir karar alma organı olan Genel Konsey tarafından yönetilmektedir.

· ECB’nin Organları Nelerdir?

ECB’nin Yönetim Konseyi, Yürütme Kurulu ve Genel Konsey olmak üzere üç organı bulunmaktadır. (Ek Tablo 1)

ECB Yönetim Konseyi; EMU’ya üye ülkelerin NCBs Başkanları ile ECB Yürütme Kurulu üyelerinden oluşmaktadır ve Topluluğun para politikasını belirlemekle görevlidir. EUROSİSTEM’in en önemli ve en üst karar verme organıdır. AB Konseyi Başkanı ve AB Komisyonu temsilcisi ECB Yönetim Konseyi toplantılarına katılabilir.

ECB Yürütme Kurulu, EMU’ya üye ülke Hükümet veya Devlet Başkanları tarafından seçilen bir Başkan, Başkan Yardımcısı ve dört üyeden oluşmaktadır ve Yönetim Konseyince tanımlanmış Euro Bölgesi para politikasını yürütmektedir.

ECB Genel Konseyi, ECB Başkanı, Başkan Yardımcısı ve AB’ye üye ülkelerin NCBs Başkanlarından oluşmaktadır ve EMU’ya katılan, katılmayan AB ülkeleri arasındaki para politikasını koordine etmektedir. AB Konseyi Başkanı ve AB Komisyonu temsilcisi, ECB Genel Konseyi toplantılarına katılabilir.

· ECB Başkan, Başkan Yardımcısı ve Yürütme Kurulu Üyeleri Kimlerdir ve Görevleri Nelerdir?

ECB Tüzüğüne göre ECB başkanı William Duisenberg (Hollanda), Yürütme Kurulu, Yönetim Konseyi ve Genel Konseyin başkanıdır. Başkan ayrıca, Dış İlişkiler, Genel Sekreterlik ve İç Denetimden sorumludur.

Başkan Yardımcılığına getirilen Christian Noyer (Fransa), Başkan Vekili olma görevinin yanısıra Personel, Hukuk ve Middle Office bölümlerinden sorumludur.

ECB'nin dört Yürütme Kurulu üyesi; Eugenio Domingo Solans (İspanya), İstatistik, Banknot ve Bilgi Sistemlerinden sorumludur. Sirkka Hamalainen (Finlandiya), Operasyonel Sorunlar, Kontrol ve Organizasyondan sorumludur. Otmar Issing (Almanya), Ekonomi ve Araştırmadan sorumludur. Tommaso Padoa Schioppa (İtalya), Avrupa ve Uluslararası İlişkiler ile Ödeme Sistemleri ve Gözetimden sorumludur.

· ESCB’nin Görevleri Nelerdir?

Maastricht Antlaşmasının (MA) 105(1) Maddesine göre, ESCB’nin birincil amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. ESCB, Euro Bölgesinde tek para politikasından (single monetary policy) sorumludur. MA’nın 105(2). Maddesine göre ; EMU’nun üçüncü aşamasında ESCB’nin temel görevleri;

o Tek Para Politikasını tanımlamak ve uygulamak,

o MA’nın 109. Maddesi çerçevesinde döviz işlemlerini yürütmek,

o EMU’ya katılan üyelerin resmi döviz rezervlerini tutmak ve yönetmek,

o Ödeme sistemlerinin etkin işlemesini sağlamak,

o Likiditeyi sağlamaktır.

· ECB’nin Bağımsızlığına İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

ESCB bağımsız bir sistem olup, karar verme organlarından hiçbirisi sistem haricindeki kurumlardan talimat almayacaktır. AB veya onun herhangi bir üyesi ECB karar organlarına hiç bir şekilde müdahalede bulunamayacaktır. MA ile de sistemin bağımsızlığını garantilemek amacıyla ECB Başkanına tekrar yenilenmeyen 8 yıllık hizmet süresi verilmiştir. Benzer uygulamalar Yönetim Konseyinin diğer üyeleri için de geçerlidir (NCBs Başkanları). Bu çerçevede ESCB’nin kurulmasına kadar geçen sürede MA’nın 109. Maddesine göre NCBs statülerinde gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre NCBs başkanlarının en az 5 yıllık bir süre için seçilmesi öngörülmüştür.

MA’nın 107. Maddesine göre ECB, NCBs ve bunların karar organları görev ve yükümlülüklerini yerine getirirken, hiç bir şekilde Topluluğun ve ulusal hükümetlerin kurum ve organlarından talimat almayacaklardır. ECB ve NCBs görevlerini yerine getirirken Topluluğun kurum ve organları ile EMU’ya katılan üye ülke hükümetlerinden de talimat almayacaklardır.

· ECB’de Kaç Kişi Çalışmaktadır?

Şu anda ECB’nin yaklaşık 600 çalışanı bulunmaktadır. Bu sayının 1999 yılı sonuna kadar yaklaşık olarak 750 kişiye ulaşması beklenmektedir

· ECB Tüzüğüne Göre Kaç Adet Alt Komite Kurulmuştur?

ECB tüzüğüne göre ESCB’nin çalışmalarına yardımcı olmak üzere 13 adet Alt Komite oluşturulmuştur. Alt Komiteler, ECB ve NCBs üyelerinden meydana gelmiştir. Söz konusu Komiteler 3 yıllık geçiş dönemi sonunda tekrar gözden geçirilecektir. Alt Komiteler;

o Muhasebe ve Parasal Gelirler,

o Bankacılık Gözetim,

o Banknot,

o Dış İletişim,

o Enformasyon Teknolojisi,

o İç Denetim,

o Hukuk İşleri,

o Piyasa İşlemleri,

o Para Politikası,

o Ödemeler ve Mutabakat Sistemleri,

o İstatistik,

o Bütçe,

o Uluslararası İlişkiler.

· ECB’nin Yönetim Konseyi ve Genel Konseyi Hangi Aralıklarla Toplanmaktadır?

Yönetim Konseyi EMU’nun üçüncü aşamasının (1999-2001) birinci yılında (1999) her 15 günde bir perşembe günleri toplanmaktadır. ECB, genel kural olarak ayda bir kez de basın toplantısı düzenlemektedir. Genel Konsey toplantıları ise, EMU’nun üçüncü aşaması süresince, üç ayda bir Yönetim Konseyi toplantısı ile aynı günde yapılacaktır.

· ECB’nin İşleyişine İlişkin Yapılan Son Düzenlemeler Nelerdir?

7 Temmuz 1998 tarihinde ECB Yönetim Konseyi tarafından bir Tüzük hazırlanarak Topluluk Resmi Gazetesinde yayımlanmıştır. Söz konusu Tüzük, ECB Yürütme Kurulu ile Yönetim Konseyi arasındaki ilişkileri, oylama esaslarını, raporlama ve yıllık hesapları, ECB’nin hukuki enstrümanları gibi konuları düzenlemekte olup, Topluluğu kuran Antlaşmaya ek olarak yürürlüğe girmiştir. Genel Konseyin işleyişine ilişkin Tüzük, Eylül ayında yürürlüğe girmiştir.

· ECB’nin ve Euro Bölgesinin Uluslararası Kuruşlar ile İlişkisi Nasıl Olacaktır?

1998 Aralık ayında yapılan Viyana Zirvesinde Topluluğun EMU ile ilgili konularda dış temsili ile ilgili kararlar alınmıştır. Buna göre ECB Başkanı, G-7 Maliye Bakanları ve Guvernörleri Grup Toplantılarına EMU ile ilgili konularda katılacaktır. Topluluğu EMU ile ilgili konularda bakan düzeyindeki toplantılarda ECOFIN başkanı temsil edecektir. ECOFIN Başkanının EMU üyeleri dışındaki bir ülkeden olması halinde de EMU 11 Grup Başkanı toplantıya katılacaktır.

ECB Başkanı G-10 toplantılarına da katılmaktadır. The Bank for International Settlements, Basle (BIS) ve OECD toplantılarına da ECB temsilcileri katılabilmektedirler. OECD çalışmalarına ECB’nin katkıda bulunmasını sağlamak amacıyla, ECB ve OECD arasında resmi bir düzenleme yapılması çalışmaları da sonuçlanmak üzeredir. Aynı zamanda ECB, diğer merkez bankaları ile de ikili ilişkiler kurabilir.

ECB’ye IMF tarafından “Observer Status” verilmiştir. Buna göre Şubat 1999 tarihinde ECB Başkanı tarafından gözlemci statüsüyle IMF nezdinde ECB daimi temsilcisi atanmıştır. Temsilci aşağıdaki konularda IMF yönetim kurulu toplantılarına gözlemci olarak katılmaktadır.

o IMF'in 4. Maddesi kapsamında Euro Bölgesinin genel para ve döviz politikası,

o Yine 4. Madde kapsamında, Euro Bölgesi ülke devletlerinin bireysel politikaları,

o Uluslararası para sisteminde euronun rolü,

o Dünya ekonomisine bakış,

o Uluslararası sermaye piyasaları raporları,

o Dünya piyasaları ve ekonomik gelişmeler.

· ECB’nin Oylama Politikası Nedir?

ECB Yönetim Konseyi ve Yürütme Kurulunda üyelerin üçte iki çoğunluğu ile karar alınmaktadır ve her üyenin bir oy hakkı bulunmaktadır. Çoğunluğun sağlanamaması halinde, Başkanın olağandışı bir toplantı ile üyeleri toplaması ile, üçte iki çoğunluğa bakılmaksızın karar alınabilmektedir.

· ECB’nin Yapısı ile İlgili Kararlar Nasıl Alınacaktır?

Söz konusu kararlar için Topluluğun oy birliği gerekmektedir.

· ECB’nin Yayınları ve Raporları Nelerdir?

ECB, üç aylık dönemler itibariyle hazırlanacak raporlar ile yıllık rapor yayınlamakla yükümlüdür. Ancak bunlara ek olarak, kamu ve maliye politikaları, ekonominin genel durumu, ve para politikası açısından önemli konuları içeren aylık bir bülten yayımlayacaktır. Söz konusu raporlar AB Parlamentosu, Bakanlar Konseyi ve Komisyona sunulacaktır. AB Parlamentosu sunulan raporların incelemesi sırasında ECB Başkanı ve Yürütme Kurulu Üyeleri soruları cevaplandıracaklardır. ECB Başkanı, üç aylık raporlar ve yıllık raporların sunumu olmak üzere yılda toplam beş kez parlamentoda bulunacaktır.

Ayrıca ECB çalışanlarınca hazırlanan raporlar ve teknik analizler de yayımlamaktadır.

· ECB Yönetim Konseyinin Para Politikası Stratejisi ve Alınan Para Politikası Kararları Nelerdir?

Tek para politikasının nihai hedefi fiyat istikrarıdır ve fiyat istikrarının sürdürülmesi Avrupa Topluluklarını kuran Antlaşmanın 105(1) maddesine göre, ESCB’nin esas amacıdır. Bu nedenle ECB Yönetim Konseyi 1998 yılının Ekim ve Aralık aylarında yaptığı toplantılar sonucu fiyat istikrarına yönelik para politikasının temel unsurlarını kamuya açıklamıştır.

Bu konuda bir şeffaflık sağlamak ve gelecekteki fiyat gelişmeleri ile ilgili beklentilere açıklık getirmek için Yönetim Konseyi, fiyat istikrarının niceliksel bir tanımının yapılması kararını almıştır. Buna göre “fiyat istikrarı; orta vadede Euro Alanında Harmonize Edilmiş Tüketici Fiyat Endeksine (The Harmonised Price Index-HICP) göre yıllık yüzde 2’nin altında”olması şeklinde tanımlanmıştır.

Fiyat istikrarı tanımının üç önemli özelliği vardır:

o HICP, üçüncü aşamanın başında Euro Bölgesi için harmonize edilmiş tek fiyat endeksi olması nedeniyle ECB’nin fiyat istikrarı tanımına en fazla uygun olan endekstir. Amaç, orta vadede fiyat istikrarının sürdürülmesidir.

o ECB Yönetim Konseyi, Euro Bölgesindeki tüm parasal, ekonomik ve mali gelişmelerle ilgili kararlarını öngörülen fiyat istikrarına dayandırmıştır.

Tek para politikası tüm Euro Bölgesi için geçerli olacak, tek bir bölgesel ya da ulusal gelişmeye yönelik olmayacaktır.

Euro Bölgesi NCBs’ın hedefi de enflasyon konusunda alınan bu karar ile uyumludur.

ECB Yönetim Konseyi, fiyat istikrarının sürdürmek için iki ana unsurdan oluşan bir para politikası stratejisi benimseme kararı almıştır. Bu iki unsur şunlardır:

o Parasal büyüklüklerin rolü önemli olacaktır. Cari parasal büyüklükte referans değerden sapmalar fiyat istikrarındaki riski gösterecektir. “Referans değer” deyimi kısa dönemde sapmaların mekanik olarak düzeltileceği anlamına gelmez. Gerçekleşen parasal büyüme ve ilan edilen referans değer arasındaki ilişki, ECB Yönetim Konseyinde düzenli olarak analiz edilecek ve sonuçlar açıklanacaktır.

o Referans değer ile parasal büyüme arasındaki ilişkinin paralel analizi ile fiyatlardaki gelişmelerin geniş tabanlı bir değerlendirmesi ve Euro Bölgesi fiyat istikrarına ilişkin riskler, ESCB’nin stratejisinde önemli bir rol oynayacaktır. Ayrıca, ECB Yönetim Konseyi Euro Bölgesindeki parasal, ekonomik ve mali durum ile ilgili olarak kamuoyunu aydınlatmak amacıyla detaylı bilgileri ve uyguladığı para politikası ile ilgili kararların nedenlerini düzenli olarak açıklayacaktır.

NCBs için, iç varlıkları ve yükümlülüklerinin idaresi çerçevesinde belirli miktarı aşan işlemlerinin ortak para ve kur politikalarıyla tutarlılığının sağlanması amacıyla söz konusu işlemlerin öncesinde ECB’nin onayını alma yükümlülüğü getirilmiştir.

Yönetim Konseyi, küresel ekonomik krizin Euro Bölgesi üzerindeki yansımasının en ciddi biçimde özel sektördeki güven faktörü üzerinde görüldüğünden hareketle para politikası stratejisini söz konusu faktör ekseninde şekillendirmeye karar vermiştir. Bu bağlamda özel sektörün rekabet gücü ve karlılığının artması, dolayısıyla yatırımların teşvik edilerek özel şirketleri destekleyecek istihdam artışının sağlanması hedeflenmiştir. ECB Yönetim Konseyi yukarıdaki hedeflerin Euro Bölgesi faiz hadlerinin belirlenmesi açısından temel şartları oluşturacağına dikkat çekmektedir.

Para politikası stratejisi çerçevesinde parasal büyüme için referans değer olarak geniş anlamda parasal büyüklük değeri olan M3 para arzının alınması kararlaştırılmıştır. M3, dolaşımdaki para, Euro Bölgesindeki finansal kurumların yükümlülükleri ve merkezi hükümete dahil bazı kurumların (Posta Ofisleri, Hazineler gibi) mevduatlarından oluşacaktır. M3 tanımı içindeki yükümlülükler gecelik fonlar, 2 yıla kadar vadeli mevduat, repo, 2 yıla kadar vadeli borçlanma tahvilleri, üç ay ihbarlı mevduat ve para piyasası kağıtlarından (net) oluşmaktadır. (Ek 2)

Para arzı için hedef aralık yerine bir referans değerin esas alınmasında, piyasadaki para arzının belirlenen aralığın dışına çıkması halinde faiz hadlerinde otomatik bir ayarlamanın oluşacağı izleniminin önüne geçilmek istenmesi rol oynamıştır. Parasal genişlemenin fiyat istikrarı ile tutarlı ve bu amacın sağlanmasına katkıda bulunur nitelikte olması gereğine dayanılarak; ESCB’nin fiyat istikrarı tanımı olan yıllık yüzde 2 ile orta vadede tutarlı olması öngörülmüştür.

Para politikası stratejisinin temel dayanağını oluşturan parasal genişleme için referans değer belirlenirken Euro Alanında yıllık yüzde 2-2,5 aralığında gerçekleşmesi öngörülen GSYİH büyümesi ve orta vadede yıllık yüzde 0,5-1 aralığında bir düşüş eğilimi izlemesi beklenen tedavüldeki paranın dolaşım hızının dikkate alınması benimsenmiştir. Para arzı genişlemesi için referans değer belirlenmesinde Yönetim Konseyi, ESCB’nin Euro Bölgesinde fiyat istikrarı tanımının yüzde 2’nin altında tespit edilmesi üzerinde ısrarla durmuştur. Buna ilaveten paranın dolaşım hızındaki azalma eğiliminin yukarıda öngörülen aralığın sınırlarına yakın seyretmesi muhtemel görülmektedir. Bu değerlere dayanarak Yönetim Konseyi ilk referans değerini yıllık yüzde 4.5 olarak belirlemiştir. ESCB, referans değeri, M3’ün aylık bazdaki yıllık büyüme oranlarının üç aylık hareketli ortalamalarını esas alarak takip edecektir. Bu şekilde aylık değerlerdeki sapmaların verilerin yanıltıcı olmasına yol açması önlenecek ve referans değerin orta vadeli perspektifi de vurgulanmış olacaktır. Tek para politikası konusunda hazırlanan “The Single Monetary Policy in Stage Three: General Documentation on ESCB Monetary Policy Instruments and Procedures” isimli rapor ECB tarafından Eylül 1998’de yayımlamıştır.

ESCB tarafından, ECB gözetiminde ve 15 AB üyesi NCBs katılımı ile “Multi-country Econometric Model” hazırlamak üzere bir proje grubu oluşturulmuştur. Bu projenin amacı; Euro Bölgesi ve Bölgeye dahil ülkeler üzerindeki çeşitli şokların etkilerinin değerlendirilerek, Euro Bölgesinde para politikasının oluşumu için simülasyon ve tahmin çalışmaları yapmaktır. Söz konusu proje grubu, ECB’nin ekonometrik modeller konusundaki çalışma grubu ile de koordineli bir şekilde çalışmaktadır. Bu çerçevede yapılan çalışmalar ECB’nin internet sayfasında yayınlanmaktadır. (htpp:///www.centralbank.ie/research.html)

· Harmonize Edilmiş Tüketici Fiyat Endeksi-Harmonized Indices of Consumer Prices-HICP Nasıl Hesaplanmaktadır?

HICPs Euro Bölgesi enflasyon oranının uluslararası karşılaştırılmasının yapılabilmesi için oluşturulmuştur. Başka bir ifadeyle HICPs'in yanında, Ulusal Tüketici Fiyat Endeksleri (CPIs) de varlıklarını sürdüreceklerdir. Harmonizasyon ile fiyat endeksinin kalitesinin artırılması ve daha kapsamlı olması hedeflenmektedir. AB Komisyonu tarafından yapılan düzenlemelerle (specific rules governing the production of the harmonized indices) mobil telefon, PC gibi yeni ürünler de HICPs sepetine dahil edilmiştir. Ayrıca ürünlerin ve fiyatların EMU ülkelerine göre farklılığı da dikkate alınarak, HICPs güvenilir ve karşılaştırılabilir bir endeks olarak düzenlenmiştir.

HICPs hem EMU-11 için, hem de AB'nin ortalama enflasyonu hesaplanırken kullanılmaktadır. Ayrıca AB'ye üye olmayan Avrupa ülkelerinden Norveç ve İzlanda için de hesaplanmaktadır. EMU'ya üye ülkelerin Maastricht uyum kriterleri açısından değerlendirilmesinde AB Komisyonu ve Avrupa Para Enstitüsü tarafından HICPs dikkate alınmaktadır. HICPs'in 12 alt endeksi bulunmaktadır Her alt grup endeksin ağırlığı ülkelere göre farklılık göstermektedir. Böylece tüm EMU üyesi ülkelere uygulanan aynı tip sepet (uniform basket) bulunmamakla birlikte karşılaştırılabilirlik sağlanmaktadır.

CPIs açıklandıktan birkaç hafta sonra HICPs açıklanmaktadır. Ulusal ücretler, toptan fiyatlar, ithalat fiyatları ve üretici fiyatlarını Euro Bölgesi için toplam bir endeks haline getirmek mümkün olamadığından, Euro Bölgesinde fiyat hareketlerini izlemek açısından HICP önemli olmakla birlikte ulusal fiyat endekslerini de takip etmek gerekmektedir.

· Para Politikası Araçları Nelerdir?

Birliğin ortak para politikasını yürütebilmek için Açık Piyasa İşlemleri, Kredi Kolaylıkları ve Munzam Karşılıklar gibi para politikası araçları kullanılmaktadır. ECB tarafından gerçekleştirilecek para politikası işlemlerinde birinci ve ikinci sınıf teminatlar kullanılmaktadır.

o Açık Piyasa İşlemleri para piyasalarındaki günlük gelişmeleri yönlendiren temel araçtır. Likidite sağlamak/çekmek ve faiz oranlarını yönlendirmek için kullanılmaktadır. Bir yandan önceden belirlenen zamanlarda yapılan normal Açık Piyasa İşlemleri, diğer yanda kısa vadeli likidite gereksinimine göre her an yapılabilecek "ince ayar" Açık Piyasa İşlemleri vardır. Söz konusu işlemler için geri-alım anlaşmaları (repo, ters repo), doğrudan satışlar, döviz swapları ve merkez bankası kağıt ihracı gibi teknikler kullanılmaktadır.

o Merkez Bankası İmkanı, ticari bankalara yönelik merkez bankası finansman kolaylıkları olup, merkez bankalarının isteği doğrultusunda kullanılabilen, piyasa oranlarının üzerindeki Marjinal Kredi Kolaylıkları (Lombard kredisi gibi) ile piyasa oranlarına yakın veya altında olan Mevduat Kolaylıklarıdır.

o Zorunlu Karşılıklar bankaların kendi mevduat yükümlülüklerini desteklemek amacıyla merkez bankasına yatırdıkları mevduattan oluşan zorunlu karşılıklar parasal kontrol ve para piyasası yönetimi işlevlerini yerine getirme amacıyla para politikası aracı olarak kullanılmaktadır.

· ECB’nin Asgari Rezerv Politikası ve Rezerv Miktarına İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

Euro Bölgesinde kurulmuş olan kredi kurumları, (I. Bankacılık Direktifinin 1. Maddesinde belirtilen) EMU’nun üçüncü aşamasından itibaren ilgili ülke merkez bankasında asgari rezerv tutmak zorundadır. ECB’ye göre asgari rezervler:

o Para piyasası faiz oranlarında istikrar sağlamak amacıyla kullanılabilecek bir para politikası aracı olması,

o Kısa vadede merkez bankası parasına olan talebi etkileyebilecek bir likidite kontrol aracı olması, uzun vadede ise ödeme teknolojileri karşısında merkez bankalarına likidite kontrolünde esneklik sağlayacak bir araç olması,

o Para talebinin faiz esnekliğini etkileyerek parasal büyüklüklerin artış hızının kontrol edilebilmesi,

açılarından önemli bir para politikası aracıdır.

ECB Yönetim Konseyine göre asgari rezerv uygulamasının olmaması durumunda para piyasası faiz oranları son derece dalgalı olabilecek, bu durumda da açık piyasa işlemlerine daha sık başvurulmak zorunda kalınacaktır. Asgari rezervlerin piyasalar için bir sinyal mekanizması olduğu da göz önüne alınırsa asgari rezerv uygulamasının olmaması merkez bankasının vermek istediği sinyalin piyasalar tarafından net olarak algılanamaması sonucunu yaratarak para politikasının etkinliğini azaltıp piyasalara daha fazla müdahaleyi gerektirecektir.

Asgari rezervlerin tabanını oluşturacak yükümlülüklere; mevduat, borçlanma senetleri ve para piyasasında işlem gören kağıtların dahil edilmesi planlanmıştır. Bankalararası yükümlülükler ile merkez bankasına olan yükümlülükler asgari rezerve konu olmayacaktır. Repo, iki yıldan uzun vadeli mevduat ve borçlanma senetleri için zorunlu rezerv oranı sıfır olacaktır. Zorunlu rezerv oranı, 13 Ekim 1998 tarihli Yönetim Konseyi toplantısında yüzde 2 olarak kabul edilmiştir.

· Asgari Rezervlere Faiz Ödenecek Midir?

ECB, zorunlu rezervlere kaynak maliyetleri oranında bir faiz ödeyecektir. Ödenecek tutar, rezervin tutulduğu gün sayısı esas alınarak bulunacak ortalama ile hesaplanacak ve ödeme bir önceki dönemi takip eden ilk işgünü yapılacaktır.

· ECB’nin Döviz Rezervlerine İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

EMU üyesi merkez bankalarının ECB'ye transfer edebilecekleri en yüksek miktar 50 milyar EUR’dur. Devredilen net rezerv miktarı ise EMU üyesi olmayan AB ülkelerinin sermaye payları düşülerek bulunan miktardır ve bu da 50 milyarın yüzde 78.9'una karşılık gelen 39.5 milyar EUR’dur. ECB'nin döviz rezervlerinin kompozisyonu da yüzde 15 altın, yüzde 85 döviz varlıkları şeklindedir. Söz konusu rezervlerin 30.2 milyar EUR’luk kısmı Amerikan doları, 5.9 milyar EUR’luk kısmı altın, 3.4 milyar EUR’luk kısmı ise Japon yeni cinsinden devredilmiştir. (Üye ülkelerin ulusal paraları, euro, IMF rezerv pozisyonları ve SDR devredilen rezervlere dahil değildir.) Dolar ve Japon yeni cinsinden döviz rezervleri nakit ve menkul kıymet şeklinde devredilmiştir. Döviz rezervlerinin ECB’ye transferi Ocak ayının ilk haftasında yapılmıştır.

Devredilen rezervler ECB tarafından belirlenen limitler dahilinde ve ECB’nin ajanı olarak NCBs tarafından yönetilmektedir. ECB söz konusu döviz rezevlerinin NCBs tarafından yönetimi sırasında benchmark belirleyerek, NCBs portföy yönetimini izlemekte ve kontrol etmektedir. ECB Yönetim Konseyince risk kontrol mekanizması da belirlenmiş olup bu mekanizma belli aralıklarla ECB tarafından gözden geçirilmektedir. Bu kurallar çerçevesinde her bir merkez bankası ECB rezervlerinin bir kısmını yönetmektedir. ECB organizasyonu içinde söz konusu döviz rezervleri yönetiminin izlenmesi, raporlanması, alınan riskler ve yatırım performansı gibi konuları izlemek üzere bir bölüm bulunmaktadır. Buna ek olarak, ECB rezerv yönetimi açısından ECB ve NCBs arasındaki ilişkileri düzenleyen bir kılavuz da yayımlamıştır. ECB döviz rezervlerinin yönetimine ilişkin hukuki doküman imzalanmıştır. EMU’ya hazırlığın bir parçası olarak NCBs portföyleri de yeniden yapılandırılmıştır.

· Döviz Rezervlerinin Yönetiminde NCBs’in Rolü Nedir?

EMU’nun üçüncü aşamasının başlaması ile döviz rezervlerinin ECB’ye transfer edilmeyen kısmı NCBs tarafından tutulmakta ve yönetilmektedir. ECB; Euro Bölgesi tek para ve döviz kuru politikasına uyumu açısından söz konusu işlemleri izlemekte ve koordine etmektedir. Yine aynı şekilde Euro Bölgesi ülkelerinin EUROSİSTEM dışındaki döviz rezervleri ile ilgili işlemlerini izlemek üzere ECB ile AB Komisyonu arasında bir anlaşmaya da varılmıştır.

· ECB’nin Döviz Kuru Politikası Nasıldır?

ECB’nin temel hedefi fiyat istikrarını sağlamaktır. Amerikan doları ve Japon yenine karşı herhangi bir kur hedefi belirlenmemiştir. Euro Bölgesi dünya ihracatı içinde en büyük paya sahip olmasına rağmen, Euro Bölgesi dışındaki dış ticaretinin GSYİH’a oranı yüzde 10 civarındadır. (Kapalı ekonomi) Bu nedenle döviz kurları Euro Bölgesinde tek tek üyeler açısından olduğundan daha az öneme sahiptir. ECB’nin Bundesbank modelini esas alması dikkate alındığında, piyasalara nadiren müdahale etmesi beklenmektedir. Ancak ECB döviz kurlarına karşı tamamen de ilgisiz değildir. Temel hedefi olan fiyat istikrarı ile çakıştığı ölçüde piyasalara müdahale edebilecektir. Piyasalara müdahaleler son çare (last resort) olarak kullanılacaktır. Euronun uluslararası piyasalardaki değeri Euro Bölgesi için uygulanacak politikalara göre oluşacaktır.

· ECB Döviz Piyasalarına Müdahaleleri Nasıl Gerçekleştirecektir?

ECB Parasal Birliğe katılmayan AB üyelerinin ve diğer ülkelerin para birimleri ile euro arasında ortaya çıkabilecek dalgalanmaları önlemek için gerektiğinde müdahaleler yapabilecektir. NCBs’den ECB’ye devredilecek rezervler müdahale amacı ile kullanılacaktır.

Döviz piyasalarına müdahale ile ilgili gerekli altyapının hazırlanması ve test çalışmaları 1998 yılında tamamlanmıştır. Söz konusu altyapı, EUROSİSTEM’in döviz müdahalelerini hem ERM-II çerçevesinde hem de EMU’ya katılmayan AB üyesi ülke paraları ile diğer ülke paralarına karşı merkezi (centralised) ve ademimerkezi (decentralised) olarak gerçekleştirmesini sağlayacak şekilde geliştirilmiştir.

ECB’nin döviz rezervlerini yönetimi ile ilgili olarak da kapsamlı ve metodolojik bir çerçeve oluşturulmuştur. Bu altyapı NCBs’nın ECB talimatları çerçevesinde portföy yönetimini gerçekleştirebilmesi için gerekli bilgi akışını sağlayacaktır. Söz konusu bilgi akışı faiz riski, kredi riski, likidite ihtiyacı, döviz dağılımı gibi konuları kapsamaktadır. Konuya ilişkin hukuki dokümanlar da hazırlanmıştır.

· Referans Döviz Kurlarının Belirlenmesine İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

Referans kurlar, hergün merkezi Avrupa saati ile 14:15'de NCBs’in katıldıkları seans sonunda belirlenmekte ve elektronik ortamda ECB tarafından açıklanmaktadır. ECB ya da NCBs tarafından resmi olarak bir kur belirlenmemektedir. Ancak gösterge niteliğindeki referans kurlar 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren aşağıdaki para birimleri için ilan edilmektedir.

o Avustralya doları	o Yunan drahmisi
o Kanada doları	o Macar forinti
o İsviçre frangı	o Japon yeni
o Kıbrıs paundu	o Norveç kronu
o Çek kronuYeni	o Zelanda doları
o Danimarka kronu	o Polonya zlotisi
o Estonya kronu	o İsveç kronu
o İngiliz sterlini	o Slovakya toları
o Amerikan doları

Söz konusu ulusal paraların euro karşısında tek bir değeri (mid rate) olup, (1 euro= x USD gibi) alım ve satım için ayrı değerleri yoktur. Referans kurlardaki hane sayısı, para birimlerine ve piyasa şartlarına göre değişebilecek olsa da genelde 5 haneli olmaktadır. NCBs, ECB'den bağımsız olarak daha detaylı referans kur listesi yayınlayabilmektedirler.

· ECB’nin Para ve Kur Politikasında NCBs Rolü Nedir?

Euro Bölgesi para politikası stratejisinin ECB tarafından belirlenmesine (centralised) karşın, para politikası kararlarının uygulanması merkezi değildir (decentralised). Buna göre NCBs, asgari rezerv oranının uygulanması, sürekli kolaylıkların bankalar tarafından kullanılması ve repo işlemlerinin uygulanması sırasında likiditenin başarılı bir şekilde sağlanmasından sorumludur. Ayrıca ECB’nin ince ayar işlemlerinin yürütülmesinden NCBs sorumludurlar.

NCBs, iç varlıklar ve yükümlülüklerinin idaresi çerçevesinde belirli miktarı aşan operasyonlarının ortak para ve kur politikalarıyla tutarlılığının sağlanması amacıyla söz konusu operasyonların öncesinde ECB’nin onayını almakla yükümlüdürler.

· Euro Banknotları ve Madeni Paralarına İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

àEuro banknotlarının özellikleri, baskı standartları, eski banknotların tedavülden çekilme ve geri alınma şartları ile sahte banknotların engellenmesi konusunda NCBs’ın uymaları gereken kuralları içeren bir kılavuz çıkarılmıştır. (Legal Protection of Euro Banknotes) Ayrıca, ECB Yönetim Konseyince euro banknotların yedi ayrı kupürden oluşması onaylanmıştır. (5 EUR, 10 EUR, 20 EUR, 50 EUR, 100 EUR, 200 EUR, 500 EUR’luk kupürler-EK 3) Euro banknotların üzerinde herhangi bir ulusal figürün bulunmaması kararı da alınmıştır. Böylece Euro Bölgesinde tüm banknotlar aynı şekilde (identical) olacaktır. Euro banknotların toplu üretimine 1999 yılının ilk çeyreğinde başlanmıştır ve 1 Ocak 2002 itibariyle 13 milyar adet euro banknot (toplam değeri yaklaşık 600 milyar EUR olacaktır), 11 üye ülkede basılmış olacaktır.

àEuro banknotların pilot üretimi Eylül 1998-Şubat 1999 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. ECB Yönetim Konseyi kararına göre katılımcı NCBs kendi ihtiyaçları olan euro banknotların nerede basılacağına kendileri karar verecektir. Merkezi bir havuz sistemi olmayacaktır. Ancak NCBs üretimi kolaylaştırmak üzere aralarında iki ya da çok taraflı anlaşma yapabilirler.

àEuro Banknotlarının sahteciliğe karşı korunması: ECB sahte euro banknotların incelenmesine yönelik olarak bir analiz merkezi ve bir “data base” kuracaktır.

àEuro madeni paraların üretimi ise Eylül 1998’de başlamıştır. AB Konseyi ve ilgili ulusal bakanlıklar euro madeni paraların hazırlanmasından sorumlu olacaklardır. Euro madeni paralar 1EUR, 2 EUR, 1, 2, 5, 10, 20 ve 50 centler halinde tedavüle girecektir. (1EUR=100cent) Madeni paraların bir yüzü ihraç eden ülkeyi, diğer yüzü ise Avrupa’nın ortak simgesini gösterecektir. Tahminlere göre geçiş döneminde yaklaşık 70 milyar adet civarında madeni paranın basımı gerekecektir.

àUlusal paraların geçiş döneminde birbirleriyle değişimi: 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren euro, EMU’ya katılan ülkelerin tek parası, ulusal paralar ise euronun alt birimleri haline gelmiştir. 1 Ocak 2002 tarihine kadar euro banknot ve madeni paraların dolaşıma çıkmayacak olması nedeniyle, 1999 ve 2002 yılları arasında 11 ülke ulusal paraları arasındaki değişimin sağlanabilmesi için ESCB tüzüğünün 52’inci maddesi uyarınca bir dizi önlem alınmıştır.

ECB Yönetim Konseyinin 3 Kasım 1998 tarihinde aldığı karar çerçevesinde; NCBs’in veya yetkili ajanının en az bir değişim bürosu oluşturarak kendi ulusal banknot ve madeni paralarının tüm EMU katılımcısı üyelerin ulusal banknot ve madeni paraları ile resmi dönüşüm oranı üzerinden 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren üç yıllık geçiş dönemi boyunca değiştirilmesi için gerekli imkanların yaratılması sağlanmıştır. NCBs bir günde yapılacak işlem sayısı veya gün bazında değiştirilecek banknot sayısı, ve/veya toplam değerini sınırlayabilir. Örneğin, İrlanda Merkez Bankası söz konusu banknot değişimleri için 1000 EUR değerinde bir üst sınır getirmiştir.

à2002 yılında euro banknot ve madeni paraların lojistik değişimi: Ulusal paraların euro banknot ve madeni paralarla değişimine ait organizasyon üye ülkelerin sorumluluğundadır. Uygulamada paraların değişiminin hızında üye ülkelerin altyapısı (şube ve ATM ağı gibi) önemli bir rol oynayacaktır. Üye ülkeler arasındaki bu tür farklılıklar göz önüne alınarak, AB Konseyinin EC No:974/98 3 Mayıs 98 sayılı “On the Introduction of the Euro” konulu tüzüğü çerçevesinde ulusal paralarla euro banknotların birlikte tedavül edileceği 6 aylık azami dönem olan 1 Ocak 2002 - 30 Haziran 2002 arasındaki süre (dual currency period) ulusal kanunlarla kısaltılabilir. Söz konusu tüzükte euro banknot ve madeni paraların dağıtımına ilişkin düzenlemeler de yer almaktadır.

· ECB’nin Geçiş Döneminde Parasal Gelirlerin Tahsisi ile İlgili Düzenlemeleri Nelerdir?

MA’da ECB ve NCBs tek para politikasının yürütülmesinden kaynaklanan parasal gelirlerinin dağıtımı belirlenmiştir. Buna göre, parasal gelirler, ECB’ye NCBs tarafından ödenmiş sermayeleri oranında yeniden dağıtılacaktır.

Geçiş döneminde parasal gelirler, “Indirect” yöntemine göre tanımlanan yükümlülük tabanının ECB Yönetim Konseyince belirlenen faiz oranı ile çarpılmasıyla hesaplanacaktır. Parasal gelirlerin büyük bir kısmı banknot ihracından kaynaklanmaktadır (senyoraj gelirleri). Euro Bölgesi Merkez Bankalarının senyoraj gelirleri arasındaki büyük farklılık dikkate alınarak Yönetim Konseyince senyoraj gelirlerinin, euro banknotlar tedavüle çıkarılıncaya kadar parasal gelire dahil edilmemesi kararlaştırılmıştır. Parasal gelirlerin dağıtımına ilişkin kararlar geçici olup 2002’den önce tekrar gözden geçirilecektir.

· Target ile İlgili Düzenlemeler Nelerdir?

Euro Bölgesinin Gerçek Zamanlı Ulusal Toptan Ödeme Sistemi Ağı olan TARGET (Trans-European Automated Real-time Gross settlement Express Tranfer) sistemi günlük likidite yönetiminde çok önemli bir rol oynamaktadır. Tüm AB üyesi ülkeleri arasında ödemeler TARGET yolu ile çok hızlı bir şekilde gerçekleşebilmektedir.

TARGET sistemine ilişkin bilgileri içeren “Third progress report on the TARGET project” ECB tarafından Kasım 1998’de yayınlanmıştır.

TARGET sisteminin fiyatlama esasları, ECB Yönetim Konseyince Haziran 1998 tarihinde belirlenmiştir. Sistemde fiyatlandırma işlem sayısı baz alınarak yapılmaktadır. Buna göre;

àİlk 100 işlem için işlem başına 1.75 euro,

àTakip eden 900 işlem için işlem başına 1.00 euro,

àTakip eden 1000 işlem için işlem başına 0.80 euro,

ücret alınmaktadır.

ECB Yönetim Konseyi, TARGET’a giriş iznini EMU üyesi ülkelerin ulusal merkez bankaları ile Euro Bölgesinde olmayıp euro üzerinden işlem yapan AB üyelerine vermiştir.

Alınan bu karara göre Euro Bölgesi dışındaki AB merkez bankaları, kredi kurumlarına ESCB’deki euro cinsinden teminatları kadar euro bazında gün içi likidite sağlamaktadır. TARGET’a bağlanan kredi kurumlarına sağlanacak gün içi likiditenin bir üst sınırı da bulunmaktadır. Diğer ulusal merkez bankalarına karşı “overdraft” imkanı olmayacaktır. Bu teminatın üst sınırı Bank of England için 3 milyar EUR, Euro Bölgesi dışındaki diğer AB merkez bankaları için (Bank of Greece, Danmarks National Bank ve Sveriges Riksbank) 1 milyar EUR olarak belirlenmiştir. Söz konusu teminatlara ESCB’nin mevduat kolaylığı oranında bir faiz verilecektir. (Üst sınırı aşan miktarlara faiz ödenmeyecektir.) TARGET’ a katılan Euro Bölgesi dışındaki ulusal merkez bankaları 1 milyar EUR’a kadar gün içi kredi kullanabilecekler, ancak gecelik kredi kullanamayacaklardır.

Euro cinsinden gün içi kredi pozisyonunu güvence altına almak için gereken teminatlar, Euro Bölgesi için “kabul edilebilir (eligible) varlıklar” olarak tanımlanan varlıklar ile aynı kalitede olacaktır. Böylece ECB, Euro Bölgesi dışındaki kredi kurumlarının günlük kredi gereksinimlerini zamanında karşılarken söz konusu kurumların euro cinsinden gecelik merkez bankası kredisine ihtiyacı olmayacaktır.

TARGET için oluşturulan yasal çerçeve doğrultusunda TARGET Anlaşması, Euro Bölgesi dışındaki ulusal merkez bankalarının da TARGET katılımına imkan verir biçimde, 15 ulusal merkez bankası başkanları ve ECB Başkanı tarafından imzalanmıştır. TARGET anlaşmasına imza koymakla Danimarka, Yunanistan, İsveç ve İngiltere Merkez Bankaları TARGET esaslarında belirlenen kural ve prosedürlere riayet etmekle mutabık olduklarını ilan etmişlerdir.

ECB 1998 Eylül ayında TARGET’ın 1999 yılı çalışma günlerini belirleyen bir takvim yayınlamıştır. Buna göre; TARGET sistemi resmi tatil günleri dışında Noel ve yeni yıl tatillerinde kapalı olacaktır. Bunun yanında 2000 yılı tarih sorunu nedeniyle 31 Aralık 1999 günü de sistem kapalı olacaktır. ECB, TARGET çalışma takvimi ile ilgili olarak 1999 yılı sonrası için herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmayacağını bildirecektir.

Şu anda sisteme 5000’in üzerinde kredi kurumu direkt olarak katılmaktadır. TARGET sisteminin işleme başladığı 1999 yılının ilk haftasında günlük 1 trilyon EUR’luk işlem TARGET aracılığıyla yapılmış olup, bu işlemlerin 340 milyon EUR’luk kısmı sınır ötesi işlemlerden oluşmuştur.

· NCBs’in ECB’nin Sermayesine Katılmalarına İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

MA’ya göre; ECB’nin başlangıç sermayesi 5 milyar EUR’dur. Her bir AB üyesi merkez bankasının ECB sermayesindeki payı topluluk içinde üye ülkelerin nüfusu ve GSYİH payına göre belirlenmiştir (Ek 4). ECB Yönetim Konseyince bu payların beş yılda bir yeniden ayarlanmasına karar verilmiştir. Bu konudaki son düzenleme Aralık 1998’de Yönetim Konseyince yapılmıştır.

Genel Kurul kararı çerçevesinde Euro Bölgesi dışındaki NCBs, ECB’nin sermayesine katkılarının yüzde 5’ine kadar olan kısmını EMU’nun üçüncü aşamasının başında ödemişlerdir. Bu nedenle ECB’nin başlangıç sermayesi yaklaşık 4 milyar EUR’dur.

Yönetim Konseyi, ECB’nin maruz kalabileceği kur riskleri karşısında önlem olarak ECB’ye sistemin sermayesini mevcut 5 milyar EUR’un iki katına çıkarma yetkisi vermiştir. Buna göre NCBs’den ECB’ye sermaye transferlerine ilişkin hukuki esaslar belirlenmiştir.

· Döviz Kuru Mekanizması 2 (ERM-II)’ye İlişkin Düzenlemeler Nelerdir?

Avrupa Konseyinin Amsterdam zirvesinde Avrupa Para Sisteminin EMU nun 3. Aşamasının başlamasıyla birlikte yeni kur mekanizması olan Exchange Rate Mechanism II (ERM II) ile yer değiştirmesi kararlaştırılmıştır.

Parasal Birliğin üçüncü aşamasına hazırlık olmak üzere Döviz Kuru Mekanizması II (ERM-II) nin operasyon yöntemlerine ilişkin olarak euroya katılmayan üye ülke merkez bankaları ve ECB arasındaki anlaşma Eylül 1998 de imzalanmıştır. İmzalanan bu anlaşma operasyon yöntemlerinin kabul edilmesine ilişkin olup, euroya katılmayan AB ülkelerinin ERM-II’ye katılacaklarının bir göstergesi değildir. 1.1.1999 tarihinden itibaren Danimarka ve Yunanistan ERM-II’ye katılmıştır. Bu çerçevede euroya karşı, Danimarka kronu +/- yüzde 2.25, Yunan drahmisi ise +/- yüzde 15 dalgalanma bandı ile ERM II ye katılmıştır.

· ECB'nin Ulusal Banknotları İhraç Etme Yetkisi Var mıdır?

EMU'nun üçüncü aşamasının başlaması ile birlikte 11 üye ülkenin ulusal paraları euronun alt birimi olmuşlardır. 1 Ocak 2002 tarihine kadar euro banknot ve madeni paraların tedavülde olmamasına rağmen, EMU-11 ulusal paraların banknot ve madeni para olarak ihraç yetkisi ECB'nin Yönetim Konseyine ait olacaktır. Bu konu ile ilgili olarak üç yıllık geçiş süresince Yönetim Konseyi, NCBs tarafından yürütülecek ortak bir süreç üzerinde anlaşmaya varmıştır. Aynı şekilde NCBs, ulusal madeni paraların yıllık olarak ne kadar miktarda ihraç edilmesi konusundaki tahminlerini ECB'ye sunacaklardır.