Sayı:
2004-26
26
Nisan 2004
BASIN DUYURUSU
ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERE İLİŞKİN
AÇIKLAMA
2004 yılı Ocak
ayından başlamak üzere Ödemeler Dengesi Tablosunda aşağıda sıralanan bazı
değişiklikler yapılmıştır.
1)
Ödemeler dengesi istatistikleri içerisinde yer alan “Turizm Gelirleri”, “Turizm
Giderleri” ve “Bavul Ticareti” anketler yoluyla elde edilmektedir. 2003 yılı
Ocak ayından itibaren anket çalışmaları, Bankamız, T.C. Kültür ve Turizm
Bakanlığı ve T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından ortak
olarak yürütülmekte olup, bunlardan “Turizm Gelirleri” yabancı ziyaretçiler ile
yurtdışında ikamet eden Türk vatandaşlarının Türkiye’deki harcamalarını
kapsayan “Çıkış Yapan Ziyaretçiler Anketi” çerçevesinde hesaplanmakta, ancak ödemeler
dengesi istatistiklerinde “Turizm Geliri” olarak sadece yabancı ziyaretçilerin
yaptığı harcamalar dikkate alınmaktadır.
2004
yılı Ocak ayından başlamak üzere, yeni uygulamada, yabancı ziyaretçilerin
yaptığı harcamalara ilave olarak anketten hesaplanan yurtdışında ikamet eden
Türk vatandaşlarının Türkiye’de bulundukları süre içerisinde yaptıkları ve
ödemeler dengesi metodolojisine göre turizm geliri olarak kabul edilen
harcamalar da “Turizm Geliri” içerisinde değerlendirilmiştir. Buna karşın,
bankalardan alınan aylık döviz raporları çerçevesinde, yurtdışında ikamet eden
Türk vatandaşları tarafından gönderilerek Türk lirasına dönüştürülen döviz
havaleleri ile bu vatandaşlarımızın Türkiye’deki döviz tevdiat hesaplarından
(DTH) yaptıkları Türk lirası kullanımlar ve Türkiye’de bulundukları sürede
harcadıkları efektiflerden oluşan “İşçi Gelirleri”nden, DTH’ndan yapılan Türk
lirası kullanımlar ile efektif işlemleri çıkarılmıştır. Başka bir deyişle,
“İşçi Gelirleri” ile “Turizm Gelirleri” arasında bir sınıflama değişikliği
yapılmış ve bu değişim 2003 yılı verilerine de uygulanmıştır.
Buna
göre ilgili yılda işçi gelirleri 2.321 milyon ABD dolarından 729 milyon ABD
dolarına düşerken, turizm gelirleri 9.676 milyon ABD dolarından 13.203 milyon
ABD dolarına çıkmıştır.
2)
Cari İşlemler Hesabı/Hizmetler Dengesi içerisinde yer alan ve mal
taşımacılığından elde edilen “Navlun” gelir ve giderleri ile bunlara ait
“Sigorta” gelir ve giderlerinin saptanmasına yönelik yapılan kapsamlı çalışma
tamamlanmış, bu çerçevede, navlun ve sigorta bedellerinin Türk ve yabancı
bayraklı araçların taşıma sistemlerine göre ayrıştırılması sağlanarak sözkonusu
tutarlar 2004 yılı Ocak ayı için hesaplanmıştır. Ayrıca, önceki hesaplama
yöntemine göre; uluslararası uygulamada kabul edilen oranlar dahilinde, taşıma
sistemleri dikkate alınmaksızın toplam ihracat ve ithalat değerleri üzerinden
hesaplanarak bulunan navlun gelir ve giderleri, 2003 yılı için bu paralelde revize edilmiştir.
Buna
göre 2003 yılında navlun gelirleri 2.356 milyon ABD dolarından 1.314 milyon ABD
dolarına düşerken, navlun giderleri 1.707 milyon ABD dolarından 2.018 milyon
ABD dolarına çıkmıştır.
3)Yapılan
diğer bir değişiklik ise, Cari İşlemler Hesabı/Hizmetler Dengesi içerisindeki
“İnşaat Hizmetleri”, “Diğer Ticari Hizmetler” ve “Diğer Hizmetler” kalemlerinin
saptanma yöntemi ile ilgilidir. Önceki yöntemde, söz konusu kalemlerin bir
kısmını, bankalardan alınan raporlar çerçevesinde, Türkiye’de yerleşik kişiler
tarafından açılan döviz tevdiat hesaplarından Türk lirası karşılığı alışı
yapılan, ancak, görünmeyen işlem geliri olduğu bilinmekle birlikte
sınıflandırılamayan dövizlerin belli bir orandaki tutarı oluşturmaktaydı.
Sözkonusu oranlar ise bankalar nezdinde çeşitli dönemlerde yapılan çalışmalar
çerçevesinde saptanmaktaydı.
Ancak,
2004 yılı Ocak ayından itibaren, bu tür hizmet gelirlerine ilişkin verilerin
bankalar ile beraber bankalar dışındaki diğer kaynaklardan da (örneğin
haberleşme gelirleri ile ilgili olarak GSM operatörlerinden alınan veriler)
sağlanabilmesi nedeniyle sözü edilen yönteme son verilmiş ve gerekli değişiklik
2003 yılı verilerine de yansıtılmıştır.
Bu
çerçevede; 2003 yılında, “İnşaat Hizmetleri” 906 milyon ABD dolarından 682
milyon ABD dolarına, “Diğer Ticari Hizmetler” 1.709 milyon ABD dolarından 1.352
milyon ABD dolarına ve “Diğer Hizmetler” ise 1.537 milyon ABD dolarından 1.216
milyon ABD dolarına inmiştir.
4)
Yukarıda sayılan yöntemlere ilişkin önemli değişiklikler dışında 2003 yılına
ait gerek banka gerek banka dışı kaynaklardan alınan verilerde yapılan
düzeltmeler de, yıl sonu çalışmaları çerçevesinde, ilgili kalemlere
yansıtılmıştır.
Yapılan
tüm değişikliklerin yer aldığı eski ve yeni sunum başlıklı ekteki tablodan da
görüleceği üzere, 2003 yılı “Cari İşlemler Açığı” 6.808 milyon ABD dolarından
6.609 milyon ABD dolarına inerken, “Net
Hata Noksan” kalemi de yapılan
değişikliklerin yansıması nedeniyle 5.221 milyon ABD dolarından 5.109 milyon
ABD dolarına inmiştir.