2000 YILI OCAK AYI
ÖDEMELER
DENGESİ GELİŞMELERİ
Ödemeler Dengesi Gelişmelerine ilişkin
ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli
Yayınlar/Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında
yer almaktadır.
2000 yılı Ocak ayı ödemeler
dengesi gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar aşağıda sunulmaktadır:
Bir önceki yılın aynı ayı ile karşılaştırıldığında, 2000 yılının Ocak
ayında dış ticaret açığı % 673,3 oranında genişlemiştir. Bu gelişmenin
ardındaki başlıca neden;
- ihracat gelirlerinin % 7,7
- bavul
ticaretinin % 38,2
artmasına karşın,
- ithalat harcamalarının (CIF) % 44,8 oranında artmasıdır.
Ayrıca, 2000 yılının Ocak ayında, diğer mal ve hizmetler ile
karşılıksız transferlerden elde edilen net gelirler de % 43,1 oranında azalarak
563 milyon ABD doları olmuştur.
Böylelikle, 1999 yılının Ocak ayında 870 milyon ABD doları fazla veren cari işlemler dengesi, 2000 yılının aynı ayında 365 milyon ABD doları açık ile sonuçlanmıştır.
1-
Dış Ticaret
1999 yılı Ocak ayında, 123 milyon ABD doları tutarında bavul ticareti gelirinin de ilave
edilmesiyle 2.043 milyon ABD doları olarak gerçekleşen İhracat (FOB) gelirleri, 2000 yılının Ocak ayında 170 milyon ABD
doları tutarındaki bavul ticaretinin
katkısı ile 2.260 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 1999 yılının Ocak
ayında 36 milyon ABD doları tutarındaki
altın ithalatı da dikkate alındığında, ithalat
(FOB) harcamaları 2.163 milyon ABD
dolarına ulaşırken, 2000 yılının Ocak ayında, 98 milyon ABD doları tutarındaki altın ithalatı da dahil olmak üzere, ithalat (FOB) harcamaları 3.188 milyon
ABD dolarına yükselmiştir.
Bu gelişmeler sonucunda, 1999 yılının Ocak ayında 120 milyon ABD doları
olan dış ticaret açığı, 2000 yılının
aynı ayında % 673,3 oranında artışla
928 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
(milyon ABD doları)
|
|
1999 Ocak
|
2000 Ocak
|
% Değişim |
|
İhracat FOB |
2.043 |
2.260 |
10,6 |
Bavul ticareti |
123 |
170 |
38,2 |
|
İthalat FOB |
2.163 |
3.188 |
47,4 |
Altın ithalatı |
36 |
98 |
172,2 |
Dış Ticaret Açığı
|
-120 |
-928 |
673,3 |
2- Diğer Mal ve Hizmet Gelir ve Giderleri ile
Karşılıksız Transferler
Diğer mal ve hizmet
gelirleri ana başlığı altında yeralan turizm
gelirleri, 1999 yılı Ocak ayına göre
% 10,7 oranında artarak 217 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Faiz gelirleri sözkonusu yıllar
itibariyle % 17,5 oranında artarak 148 milyon ABD doları olmuştur. Diğer mal ve hizmet gelirleri ise bir
önceki yıla göre % 36,4 oranında azalışla 717 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir.
Öte yandan diğer mal ve hizmet
giderleri incelendiğinde; turizm
giderlerinin % 42,3, faiz
giderlerinin % 14,1 oranında artmasına karşın, diğer mal ve hizmet giderleri % 3,8 oranında azalmış ve sonuç
olarak bu kalemler sırasıyla 111, 283 ve 555 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir.
2000 yılının Ocak ayında, karşılıksız
transferler kalemi içerisinde yeralan işçi gelirleri % 6,4 oranında
azalarak, 379 milyon ABD dolarına düşmüştür.
2000 yılının Ocak ayında sermaye hareketlerindeki (rezerv hariç) gelişmeler aşağıda özetlenmiştir:
Doğrudan yatırım işlemlerinde, yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırım bir önceki yıla göre 400 milyon ABD doları artarak 435 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırım 419 milyon ABD doları artarak 497 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle, doğrudan yatırımlar net 62 milyon ABD doları çıkış göstermiştir.
Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler incelendiğinde; uluslararası sermaye piyasalarından tahvil ihracı yoluyla yapılan borçlanmada; 1999 yılının Ocak ayında herhangi bir ihraç veya geri ödeme olmazken, 2000 yılının Ocak ayında 1.500 milyon ABD doları tutarında tahvil ihracı gerçekleşmiştir.
Diğer taraftan, menkul kıymet yatırımlarında yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 1999 yılının Ocak ayında 39 milyon ABD doları, 2000 yılının Ocak ayında ise 437 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.
Buna karşın, yurtdışında yerleşiklerin yurtiçinde net menkul değer alım-satımlarının, aynı aylarda sırasıyla 165 milyon ABD doları alım ve 89 milyon ABD doları satım gösterdiği gözlenmektedir.
Sonuç olarak, portföy yatırımları, 1999 yılının Ocak ayında 126 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı ayında ise 974 milyon ABD doları tutarında girişle sonuçlanmıştır.
Uzun vadeli sermaye hareketlerinde 1999 yılının Ocak ayında 98 milyon ABD doları net giriş olurken, 2000 yılının aynı ayında net giriş 58 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Uzun vadeli döviz kredisi kullanımları 814 milyon ABD dolarından 1.009 milyon ABD doları düzeyine çıkmış olup, sözkonusu artış, büyük ölçüde bankaların borçlanmasındaki yaklaşık 150 milyon ABD dolarlık azalmaya karşın, genel hükümetin borçlanmasındaki 258 milyon ABD doları artıştan kaynaklanmıştır.
Anapara geri ödemeleri 2000 yılının Ocak ayında 738 milyon ABD dolarından 1.006 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
Kredi mektuplu döviz tevdiat hesaplarında, 1999 yılı Ocak ayında 22 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı ayında ise 55 milyon ABD doları artış gözlenmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 1999 yılı Ocak ayında 116 milyon ABD doları artış görülürken, 2000 yılının Ocak ayında bu artış 7 milyon ABD doları düzeyinde kalmıştır. Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde, 1999 yılının Ocak ayında 792 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı ayında ise 566 milyon ABD doları azalış gerçekleşmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-yükümlülükler yönünden incelendiğinde, 1999 ve 2000 yıllarının Ocak aylarında sırasıyla 618 ve 14 milyon ABD doları azalış olduğu gözlenmektedir. Bankalarca sağlanan krediler kalemi 1999 yılının Ocak ayında net 412 milyon ABD doları kullanım gösterirken, 2000 yılının aynı ayında net 513 milyon ABD doları geri ödeme olmuştur.
Ticari krediler kaleminde 1999 yılı Ocak ayında 435 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı ayında 132 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Sonuç olarak, kısa vadeli yükümlülükler kapsamında yeralan sağlanan krediler kalemi, sırasıyla 12 milyon ABD doları ve 670 milyon ABD doları net geri ödeme göstermiştir.
Mevduat hesapları, 1999 yılının Ocak ayında 606 milyon ABD doları azalış gösterirken; 2000 yılının aynı ayında, özellikle, yurtdışı bankaların bankalar nezdindeki hesaplarının artışına bağlı olarak 656 milyon ABD doları tutarında artış göstermiştir.
C- REZERV
HAREKETLERİ
Resmi rezervler 1999 yılının Ocak
ayında 928 milyon ABD doları artarken, 2000 yılının aynı ayında 68 milyon ABD
doları azalmıştır.