|
ÖDEMELER
DENGESİ GELİŞMELERİ |
2000
YILI OCAK-EKİM DÖNEMİ
|
|
Ödemeler Dengesi Gelişmelerine ilişkin
ayrıntılı tablolar,
http://www.tcmb.gov.tr internet adresinde, “Yayınlar/Süreli
Yayınlar/Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında
yer almaktadır. |
2000 yılı Ocak-Ekim dönemi ödemeler dengesi
gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar aşağıda sunulmaktadır:
Bir önceki yılın aynı dönemine göre, 2000 yılının Ocak-Ekim döneminde
dış ticaret açığı % 138,4 oranında genişleyerek 18.420 milyon ABD doları
olmuştur. Bu gelişmenin ardındaki başlıca neden;
- ihracat
gelirlerinin % 0,8,
- bavul ticaretinin % 36,4 artmasına karşın,
- ithalat harcamalarının (CIF) % 35,4 oranında artmasıdır.
Diğer taraftan, 2000 yılının Ocak-Ekim döneminde, diğer mal ve hizmetler ile karşılıksız transferlerden elde edilen net gelirler % 35,8 oranında artarak 10.947 milyon ABD doları olmuştur.
Böylelikle, 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 336 milyon ABD doları fazla veren cari işlemler dengesi, 2000 yılının aynı döneminde 7.473 milyon ABD doları açık ile sonuçlanmıştır.
1- Dış Ticaret
1999
yılı Ocak-Ekim döneminde, 1.756 milyon ABD doları tutarında bavul ticareti gelirinin de ilave
edilmesiyle 24.052 milyon ABD doları olarak gerçekleşen ihracat (FOB) gelirleri, 2000 yılının Ocak-Ekim döneminde 2.395
milyon ABD doları tutarındaki bavul
ticaretinin katkısı ile 25.316 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
1999 yılının Ocak- Ekim döneminde 964 milyon ABD doları tutarındaki altın ithalatı da dikkate alındığında,
ithalat (FOB) harcamaları 31.780 milyon ABD dolarına ulaşırken, 2000
yılının Ocak-Ekim döneminde, 1.685 milyon ABD doları tutarındaki altın ithalatı da dahil olmak üzere, ithalat (FOB) harcamaları 43.736 milyon
ABD dolarına yükselmiştir.
Bu gelişmeler sonucunda,
1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 7.728 milyon ABD doları olan dış ticaret açığı, 2000 yılının aynı
döneminde % 138,4 oranında artışla 18.420 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir.
|
(Milyon ABD doları) |
1999 Ocak-Ekim |
2000 Ocak-Ekim |
% Değişim |
|
İhracat FOB |
24.052 |
25.316 |
5,3 |
|
Bavul ticareti |
1.756 |
2.395 |
36,4 |
|
İthalat FOB |
-31.780 |
-43.736 |
37,6 |
|
Altın ithalatı |
-964 |
-1.685 |
74,8 |
|
Dış Ticaret Açığı |
-7.728 |
-18.420 |
138,4 |
2-Diğer Mal ve Hizmet Gelir
ve Giderleri ile Karşılıksız Transferler
Diğer mal ve hizmet gelirleri ana başlığı altında yeralan turizm gelirleri, 1999 yılı Ocak-Ekim dönemine göre % 47,3 oranında artarak 6.873 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Faiz gelirleri sözkonusu dönemler itibariyle % 13,8 oranında artarak 2.197 milyon ABD doları olmuştur. Diğer mal ve hizmet gelirleri ise bir önceki yılın aynı dönemine göre % 1,3 oranında artışla 9.556 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Öte yandan diğer mal ve hizmet giderleri incelendiğinde; turizm giderlerinin % 18,3, faiz giderlerinin % 9,7 oranında artmasına karşın, diğer mal ve hizmet giderleri % 16,1 oranında azalmış ve sonuç olarak bu kalemler sırasıyla 1.555, 4.801 ve 5.542 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
2000 yılının Ocak-Ekim döneminde, karşılıksız transferler kalemi içerisinde yeralan işçi gelirleri % 2,8 oranında azalarak, 3.776 milyon ABD dolarına düşmüştür.
2000
yılının Ocak-Ekim döneminde sermaye hareketlerindeki
(rezerv hariç) gelişmeler aşağıda özetlenmiştir:
Doğrudan yatırım işlemlerinde, yurtdışında
yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırım bir önceki yılın aynı
dönemine göre 80 milyon ABD doları azalarak 589 milyon ABD doları olarak
gerçekleşirken, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net
yatırım 224 milyon ABD doları artarak 751 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle, doğrudan
yatırımlar net 162 milyon ABD doları çıkış göstermiştir.
Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler
incelendiğinde; uluslararası sermaye piyasalarından, 1999 yılının Ocak-Ekim
döneminde 866 milyon ABD doları tutarında, 2000 yılının aynı döneminde ise
5.954 milyon ABD doları tutarında tahvil
ihracı yoluyla net borçlanma gerçekleştirildiği görülmektedir.
Diğer taraftan, menkul kıymet yatırımlarında yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, sözkonusu dönemler itibariyle sırasıyla 309 milyon ABD doları ve 717 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.
Buna karşın, yurtdışında yerleşiklerin net menkul değer alım-satımlarının, 1999 ve 2000 yıllarının aynı dönemlerinde sırasıyla 434 milyon ABD doları ve 835 milyon ABD doları net alım gösterdiği gözlenmektedir.
Sonuç olarak, portföy yatırımları, 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 991 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı döneminde ise 6.072 milyon ABD doları tutarında girişle sonuçlanmıştır.
Uzun vadeli sermaye hareketlerinde 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 283 milyon ABD doları net çıkış olurken, 2000 yılının aynı döneminde 3.198 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.
Bu başlık altında yeralan kalemlerden; Uzun vadeli döviz kredisi kullanımları 8.381 milyon ABD dolarından 13.690 milyon ABD doları düzeyine çıkmış olup, sözkonusu artış, bankaların borçlanmasındaki 367 milyon ABD dolarlık azalışa karşın, genel hükümetin borçlanmasındaki 1.262 milyon ABD dolarlık artış ile diğer sektörlerin borçlanmasındaki 4.414 milyon ABD dolarlık artıştan kaynaklanmıştır.
Anapara geri ödemeleri 2000 yılının Ocak-Ekim döneminde 8.569 milyon ABD dolarından 11.036 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
Kredi mektuplu döviz tevdiat hesaplarında, 1999 yılı Ocak-Ekim döneminde 95 milyon ABD doları azalış gözlenirken, 2000 yılının aynı döneminde 544 milyon ABD doları artış gözlenmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 1999 yılı Ocak-Ekim döneminde 535 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılırken, 2000 yılının aynı döneminde 59 milyon ABD doları tutarında geri ödeme gerçekleşmiştir. Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde, 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 43 milyon ABD doları artış gözlenirken, 2000 yılının aynı döneminde 1.012 milyon ABD doları artış gözlenmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-yükümlülükler toplam olarak incelendiğinde, 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 2.253 milyon ABD doları artış olurken, 2000 yılının aynı döneminde 4.582 milyon ABD doları artış gözlenmiştir. Bunun içerisinde, Bankalarca sağlanan krediler kalemi 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde net 1.723 milyon ABD doları kullanım gösterirken, 2000 yılının aynı döneminde kullanım miktarı 3.639 milyon ABD doları olmuştur.
Diğer sektörlere ait Ticari krediler kaleminde 1999 yılı Ocak-Ekim döneminde net 630 milyon ABD doları, 2000 yılının aynı döneminde ise net 1.212 milyon ABD doları kullanım gerçekleşmiş; Nakit döviz kredilerinde 1999 Ocak-Ekim döneminde net 21 milyon ABD doları geri ödeme yapılırken, 2000 yılının aynı döneminde net 85 milyon ABD doları kullanım gerçekleşmiştir. Sonuç olarak, kısa vadeli yükümlülükler kapsamında yeralan sağlanan krediler kalemi, sırasıyla 2.404 milyon ABD doları ve 5.023 milyon ABD doları net kullanım göstermiştir.
Mevduat hesapları, 1999 yılının Ocak-Ekim döneminde 151 milyon ABD doları azalış gösterirken; 2000 yılının aynı döneminde, özellikle, yurtdışında yerleşik kişilerin hesaplarında gözlenen azalışa bağlı olarak 441 milyon ABD doları tutarında azalış göstermiştir.
C- REZERV HAREKETLERİ
Resmi rezervler 1999 yılının ilk on ayında 5.691 milyon ABD doları artarken, 2000 yılının aynı döneminde 2.823 milyon ABD doları artmıştır.