|
2001
YILI OCAK- EYLÜL DÖNEMİ |
ÖDEMELER DENGESİ
GELİŞMELERİ
|
|
Ödemeler Dengesi Gelişmelerine ilişkin
ayrıntılı tablolar,
http://www.tcmb.gov.tr internet adresinde, “Yayınlar/Süreli
Yayınlar/Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında
yer almaktadır. |
2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ödemeler
dengesi gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar aşağıda sunulmaktadır:
Bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 2001 yılı
Ocak-Eylül döneminde dış ticaret açığı % 74,6 oranında azalarak 4.110 milyon
ABD doları olmuştur. Bu gelişmenin ardındaki başlıca neden;
- ihracat
gelirlerinin % 11,9,,
- bavul ticaretinin % 8,8 artması,
- ithalat harcamalarının (CIF) % 23,3 oranında azalmasıdır.
Diğer taraftan, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde, diğer mal ve hizmetler ile karşılıksız transferlerden elde edilen net gelirler % 28,6 oranında azalarak 6.624 milyon ABD doları olmuştur.
Böylelikle, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 6.894 milyon ABD doları açık veren cari işlemler dengesi, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde 2.514 milyon ABD doları fazla ile sonuçlanmıştır.
1- Dış Ticaret
2000 yılı Ocak-Eylül
döneminde, 2.071 milyon ABD doları tutarında bavul ticareti gelirinin de ilave edilmesiyle 23.331 milyon ABD
doları olarak gerçekleşen ihracat (FOB) gelirleri,
2001 yılı Ocak-Eylül döneminde 2.253 milyon ABD doları tutarındaki bavul ticaretinin katkısı ile 25.758
milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 1.516
milyon ABD doları tutarındaki altın
ithalatı da dikkate alındığında, ithalat
(FOB) harcamaları 39.506 milyon ABD
dolarına ulaşırken, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde, 737 milyon ABD doları
tutarındaki altın ithalatı da dahil
olmak üzere, ithalat (FOB) harcamaları
29.868 milyon ABD dolarına düşmüştür.
Bu gelişmeler
sonucunda, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 16.175 milyon ABD doları olan dış ticaret açığı, 2001 yılı Ocak-Eylül
döneminde % 74,6 oranında azalışla 4.110 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir.
|
(Milyon ABD doları) |
Ocak-Eylül 2000 |
Ocak-Eylül 2001 |
% Değişim |
|
İhracat FOB |
23.331 |
25.758 |
10,4 |
|
Bavul ticareti |
2.071 |
2.253 |
8,8 |
|
İthalat FOB |
-39.506 |
-29.868 |
-24,4 |
|
Altın ithalatı |
-1.516 |
-737 |
-51,4 |
|
Dış Ticaret Açığı |
-16.175 |
-4.110 |
-74,6 |
2-Diğer Mal ve Hizmet
Gelir ve Giderleri ile Karşılıksız Transferler
Diğer mal ve hizmet gelirleri ana başlığı altında yer alan turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 13 oranında artarak, 6.648 milyon ABD doları olmuştur. Faiz gelirleri söz konusu dönemler itibariyle % 7,9 oranında artarak 2.114 milyon ABD doları olmuştur. Diğer mal ve hizmet gelirleri ise bir önceki yılın aynı dönemine göre % 36,8 oranında azalarak 5.592 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Öte yandan diğer mal ve hizmet giderleri incelendiğinde; faiz giderlerinin % 19,3, turizm giderlerinin % 4,4 oranında artmasına karşın, diğer mal ve hizmet giderleri % 28,2 oranında azalmış ve sonuç olarak bu kalemler sırasıyla 5.201, 1.516 ve 3.880 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
2001 yılı Ocak-Eylül döneminde, karşılıksız transferler kalemi içerisinde yer alan işçi gelirleri % 35,8 oranında azalarak, 2.173 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
2001
yılı Ocak-Eylül döneminde sermaye
hareketlerindeki (rezerv hariç) gelişmeler aşağıda özetlenmiştir:
Doğrudan yatırım işlemlerinde, yurtdışında
yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırım bir önceki yılın aynı
dönemine göre 2.024 milyon ABD doları artarak 2.488 milyon ABD doları olarak
gerçekleşirken; yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net
yatırım 343 milyon ABD doları azalarak 378 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle, doğrudan
yatırımlar net 2.110 milyon ABD doları giriş göstermiştir.
Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler
incelendiğinde; uluslararası sermaye piyasalarından, 2000 yılı Ocak-Eylül
döneminde 5.954 milyon ABD doları tutarında
tahvil ihracı yoluyla net borçlanma gerçekleştirilirken, 2001 yılı
Ocak-Eylül döneminde 172 milyon ABD
doları tutarında net geri ödeme gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan, menkul kıymet yatırımlarında yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, söz konusu dönemler itibariyle sırasıyla 604 milyon ABD doları ve 61 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.
Buna karşın, yurtdışında yerleşiklerin net menkul değer alım-satımlarının, aynı dönemlerde sırasıyla 682 milyon ABD doları net alım ve 3.717 milyon ABD doları net satım gösterdiği gözlenmektedir.
Sonuç olarak, portföy yatırımları, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 6.032 milyon ABD doları net giriş, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ise 3.950 milyon ABD doları tutarında net çıkışla sonuçlanmıştır.
Uzun vadeli sermaye hareketlerinde 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 2.914 milyon ABD doları net giriş olurken, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde 885 milyon ABD doları net çıkış gerçekleşmiştir.
Bu başlık altında yer alan kalemlerden; uzun vadeli döviz kredisi kullanımları 12.391 milyon ABD dolarından 8.914 milyon ABD dolarına düşmüş olup, söz konusu azalış, diğer sektörlerin ve bankaların borçlanmasındaki sırasıyla 2.621, 1.116 milyon ABD dolarlık azalıştan kaynaklanmıştır.
Anapara geri ödemeleri 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde, 9.991 milyon ABD dolarından 10.153 milyon ABD dolarına çıkmıştır.
Kredi mektuplu döviz tevdiat hesaplarında, söz konusu dönemler itibariyle net olarak sırasıyla 514 milyon ABD doları ve 354 milyon ABD doları artış gözlenmiştir
Kısa vadeli sermaye hareketleri-Varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 32 milyon ABD doları tutarında kredi geri dönüşü olduğu, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ise 668 milyon ABD doları tutarlarında yurtdışına kredi açıldığı gözlenmektedir. Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 1.671 milyon ABD doları artış, 2001 yılının aynı döneminde 1.013 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-Yükümlülükler toplam olarak incelendiğinde, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 4.126 milyon ABD doları artış, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ise 7.997 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir. Bunun içerisinde, Bankalarca sağlanan krediler kaleminde 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde net 3.270 milyon ABD doları kullanım gerçekleşirken, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde 4.948 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleşmiştir.
Diğer sektörlere ait Ticari krediler kaleminde 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde net 883 milyon ABD doları kullanım, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ise net 1.494 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleşmiş; Nakit döviz kredilerinde 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde net 12 milyon ABD doları geri ödeme, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde ise net 460 milyon ABD doları kullanım gerçekleşmiştir. Sonuç olarak, kısa vadeli yükümlülükler kapsamında yer alan sağlanan krediler kalemi, sırasıyla 4.223 milyon ABD doları net kullanım ve 6.905 milyon ABD doları net geri ödeme göstermiştir.
Mevduat hesapları, 2000 yılı Ocak-Eylül döneminde 97 milyon ABD doları azalmış, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde de, özellikle, yurtdışında yerleşik bankaların bankalar nezdindeki hesaplarında gözlenen azalışa bağlı olarak 1.092 milyon ABD doları tutarında azalış göstermiştir.
C- REZERV HAREKETLERİ
Resmi rezervler 2000 yılı Ocak-Eylül
döneminde 2.896 milyon ABD doları artarken, 2001 yılı Ocak-Eylül döneminde
3.006 milyon ABD doları azalmıştır.