NİSAN
AYI ENFLASYONU VE İLERİYE YÖNELİK BEKLEYİŞLER
I.
GENEL
DEĞERLENDİRME
1.
Fiyat artışlarının mevsimsel olarak
yükseldiği Nisan ayında da enflasyon düşme eğilimini sürdürmüş, Tüketici
Fiyatları (TÜFE) ve Toptan Eşya Fiyatları Endeksi (TEFE), sırasıyla, yüzde 2,1
ve yüzde 1,8 oranında artmıştır. Yıllık bazda fiyat artışları ise TÜFE’de yüzde
52,7’ye, TEFE’de ise yüzde 58,0’a gerilemiştir. (Tablo 1).
2.
Geçtiğimiz aylarda enflasyonun düşmesine
katkıda bulunan kur, iç talep ve kamu fiyatlarındaki olumlu gelişmelerin yanısıra, gıda ve tarım sektörü fiyatlarının
geçmiş nisan ayları ortalamalarının oldukça altında kalması, enflasyon
oranlarının Nisan ayında da piyasa beklentileri civarında gerçekleşmesini
sağlamıştır. Ancak, giyim-ayakkabı grubunda fiyatların mevsimsel etkilerden
dolayı yüksek artış göstermesi gıda dışı TÜFE artışının yüzde 2,5’e
yükselmesine neden olmuş, tarım dışı TEFE artışı ise yüzde 2,1 olarak
gerçekleşmiştir.
3.
Mevsimsellikten arındırılmış TÜFE ve
TEFE’nin üç aylık hareketli ortalamalara göre yıllıklandırılması yoluyla
hesaplanan yıllık enflasyon trendi geçtiğimiz
aylarda gözlenen yavaşlama eğilimini Nisan ayında da sürdürmüştür. Nisan ayı
itibariyle, yıllık enflasyon trendi TEFE’de yüzde 29,5’e, TÜFE’de ise yüzde
23,7’ye gerilemiştir. Yıllık enflasyon trendi, tarım dışı TEFE’de yüzde 18,6,
gıda dışı TÜFE’de yüzde 36,1 olarak
gerçekleşmiştir.
Tablo
1: Genel TÜFE, TEFE ve Alt Kalemler
|
|
Yıllık Yüzde
Değişim |
Aylık Yüzde
Değişim |
|||
|
|
2001 |
2002 |
2002 |
2002 |
2002 |
|
|
Nisan |
Nisan |
Şubat |
Mart |
Nisan |
TÜFE
|
48,3 |
52,7 |
1,8 |
1,2 |
2,1 |
|
Mallar |
49,4 |
59,3 |
1,5 |
0,7 |
2,4 |
|
Hizmetler |
46,1 |
40,9 |
2,3 |
2,2 |
1,3 |
|
Gıda Dışı |
51,8 |
48,4 |
1,3 |
1,8 |
2,5 |
TEFE
|
50,9 |
58,0 |
2,6 |
1,9 |
1,8 |
|
Kamu |
58,3 |
52,7 |
0,5 |
2,0 |
2,4 |
|
Özel |
48,2 |
60,1 |
3,3 |
1,8 |
1,6 |
|
Özel İmalat Sanayi |
55,8 |
55,6 |
0,7 |
1,3 |
1,9 |
|
Tarım Dışı |
56,7 |
54,6 |
0,6 |
1,6 |
2,1 |
|
Tarım ve Enerji Dışı |
55,5 |
54,2 |
0,7 |
1,7 |
2,1 |
Tüketici
Fiyatlarındaki Gelişmeler
4.
Son aylarda fiyatlar üzerindeki maliyet
baskısının ortadan kalkması ve iç talep baskısının görülmemesi enflasyonun
düşme eğilimine girmesini sağlamıştır. Gıda fiyatlarının Şubat ayından itibaren
önemli ölçüde yavaşlaması ile enflasyondaki düşüş Mart ve Nisan aylarında daha
da belirgin hale gelmiştir. Nisan ayı TÜFE artışı büyük ölçüde mevsimsel
etkilerden dolayı yüzde 13,0 oranında artış gösteren giyim-ayakkabı grubu
fiyatlarından kaynaklanmıştır. Nisan ayında gerçekleşen yüzde 2,1 oranındaki
TÜFE artışına giyim-ayakkabı grubunun katkısı 1,2 puan olmuştur.
5. Gıda, içki ve tütün grubu fiyatları Mart ayındaki gerilemenin ardından Nisan ayında yalnızca yüzde 0,6 oranında artış göstermiştir. 2001 yılı son çeyreği ve 2002 yılı Ocak ayı boyunca yüksek oranlarda artan yaş sebze ve meyve fiyatları, özellikle tüketicilerin ikame gıda ürünlerine yönelmeleri ve son aylarda uygun hava koşullarının arzı olumlu etkilemesi nedeniyle gerilemiş, bu durum hem gıda grubunda hem de TÜFE genelinde fiyat artışlarının yavaşlamasına katkıda bulunmuştur.
Grafik
1: TÜFE ve Gıda Dışı TÜFE
|
Yıllık
Yüzde Değişim |
Aylık
Yüzde Değişim |
|
|
|
Kaynak: TCMB, DİE.
6. Mal grubu fiyat artışları, son aylarda belirgin bir yavaşlama
gösterirken, hizmet grubu fiyatlarında ise katılığın sürdüğü görülmüştür.
Ancak, Nisan ayında hizmet grubu fiyat artışları önemli ölçüde yavaşlamış ve
yüzde 1,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, özellikle kira artışlarının
yüzde 1,5’e gerilemesi ve lokanta-otel grubu dışında kalan hizmet sektörlerinde
fiyat artışlarının önemli ölçüde yavaşlaması etkili olmuştur. Nisan ayı mal
grubu fiyat artışları büyük ölçüde mevsimsel olarak yükselen giyim-ayakkabı
fiyatlarından etkilenmiş ve yüzde 2,4’e yükselmiştir. Giyim ve ayakkabı sektörü
dışarıda bırakıldığında mal grubu fiyat artışı yüzde 1,1’e gerilemektedir.
Grafik
2: Mal Grubu ve Hizmet Grubu Fiyatları
|
Yıllık
Yüzde Değişim |
Aylık
Yüzde Değişim |
|
|
|
Kaynak: TCMB, DİE.
Toptan
Eşya Fiyatlarındaki Gelişmeler
7. Nisan ayında, tarım sektörü fiyat
artışları yavaşlamaya devam ederken, özel imalat sanayi ve kamu fiyat
artışlarında hızlanma gözlenmiştir. Ham petrol fiyatlarındaki yükselme,
madencilik, petrol ürünleri ve kimya sektörlerinde fiyat artışlarını olumsuz
etkilemiştir. Bu gelişmelerin etkisiyle, Nisan ayında kamu fiyatları yüzde 2.4,
özel imalat sanayi fiyatları ise beklentilerin üzerinde yüzde 1.9 oranında
artış göstermiştir. Özel imalat sanayiinde, fiyat artışları Nisan ayında da alt
sektörler itibariyle önemli farklılık göstermeye devam etmiştir. Genellikle
ihracata yönelik giyim eşyası ve deri mamulleri sektörlerinde, bir önceki ay
başlayan fiyat artış trendi Nisan ayında yeni sezona girilmesinin de etkisiyle
hızlanmıştır. Ayrıca, inşaat sektörünün temel girdilerinin yer aldığı metalik
olmayan diğer mineral ürünler ile ağaç ve mantar ürünleri sektörlerinde fiyat
artışları Nisan ayında da devam etmiştir.
İmalat sanayiinde beklentilerin üzerinde gerçekleşen fiyat artışları,
özellikle tarım sektörü fiyatlarının Nisan ayı ortalamalarının oldukça altında
artması ile dengelenmiş ve aylık TEFE artışı yüzde 1,8 oranında kalmıştır.
Grafik
3: TEFE ve Tarım Dışı TEFE
|
Yıllık
Yüzde Değişim |
Aylık
Yüzde Değişim |
|
|
|
Kaynak:
TCMB, DİE.
II.
İLERİYE
YÖNELİK BEKLEYİŞLER
8. Nisan ayı enflasyon oranları geçmiş
yılların incelenmesinden de açıkca görülebileceği gibi mevsimsel nedenlerle
Mart ayının üzerinde ve piyasa beklentileri civarında gerçekleşmiştir. Mart ayı
enflasyonunun açıklanmasından sonra piyasalar, enflasyon bekleyişlerini
düşürmüş ve yıl sonu hedefine yaklaştırmıştır. Nisan ayı TÜFE artışının da
bekleyişler çerçevesinde gerçekleşmesi yıl sonu TÜFE artış hedefine ulaşılması yolunda
olumlu bekleyişlerin devamını sağlayacaktır.
9. Para ve maliye politikalarının
kararlılıkla uygulanması sonucunda enflasyondaki düşüş eğiliminin
belirginleşmesi, ekonomik programa olan güveni ve piyasaların enflasyon
hedefine ilişkin inancını artırmıştır. Önümüzdeki dönemde de ekonomik programın
tavizsiz uygulanması ile birlikte kamu ve özel kesimin enflasyon hedefi ile
uyumlu fiyatlandırma politikaları, enflasyondaki katılığın azaltılmasına ve
ekonomideki canlanma sürecinin güçlenmesine katkıda bulunacaktır.
10. Tarım ve gıda fiyatlarındaki
yavaşlamanın sürmesi, döviz kurlarındaki gelişmelerin üretim maliyetlerine olan
gecikmeli etkisi ve fiyatlar üzerinde henüz talep yönlü bir baskının
bulunmaması önümüzdeki dönemde de enflasyonu olumlu etkileyecek unsurlar olarak
görülmektedir. Ancak, özel imalat sanayi alt sektörlerinde fiyatlandırma
davranışlarının farklılaşması ile ham petrol fiyatları ve kurdaki gelişmelerin
özellikle kamu fiyatları üzerinde olası etkileri risk unsurları olarak
değerlendirilmektedir.
Grafik 4: TCMB
Beklenti Anketine Göre Yıl Sonu Enflasyon Bekleyişleri
Kaynak:TCMB.