HAZİRAN AYI ENFLASYONU VE İLERİYE YÖNELİK BEKLEYİŞLER
I.
GENEL
DEĞERLENDİRME
1.
Uygulanmakta
olan ekonomik program sayesinde, Haziran ayında da tüketici ve toptan eşya
fiyat artışları düşme eğilimlerine devam etmiştir. Tüketici Fiyatları (TÜFE) ve
Toptan Eşya Fiyatları Endeksi (TEFE), sırasıyla, yüzde 0,6 ve yüzde 1,2
oranında artmıştır. Yıllık bazda fiyat artışları ise TÜFE’de yüzde 42,6’ya,
TEFE’de ise yüzde 46,8’e gerilemiştir. Gıda ve tarım fiyat artışları Mayıs
ayında olduğu gibi mevsimsel etkilerin ötesinde gerilemiştir (Tablo 1).
2.
2002 yılının
özellikle Şubat ayından itibaren enflasyondaki düşüş eğiliminde önemli rol
oynayan tarım ve gıda fiyatları, Haziran ayında da TÜFE artışının beklentilerin
altında kalmasına katkıda bulunmuştur. TÜFE’de konut grubu, TEFE’de ise imalat
sanayi fiyat artışları, genel endeksi yukarı çeken faktörler olmuştur. Haziran
ayında gıda dışı TÜFE artışı, temelde konut grubu ve giyim ve ayakkabı
fiyatlarındaki yüksek oranlı artış nedeniyle yüzde 2,2 olarak gerçekleşmiş, tarım
dışı TEFE artışı ise yüksek imalat sanayi fiyat artışları nedeniyle yüzde
3,4 olmuştur.
3.
Mevsimsellikten
arındırılmış TÜFE ve TEFE’nin üç aylık hareketli ortalamalara göre
yıllıklandırılması yoluyla hesaplanan yıllık enflasyon trendi Haziran
ayı itibariyle TEFE’de yüzde 24,1, TÜFE’de ise yüzde 25,1 olarak
gerçekleşmiştir. Yıllık enflasyon trendi, tarım dışı TEFE’de yüzde 32,4,
gıda dışı TÜFE’de ise yüzde 30,6 olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 1: Genel
TÜFE, TEFE ve Alt Kalemler
|
|
Yıllık % Değişim |
Aylık % Değişim |
|||
|
|
2001 |
2002 |
2002 |
||
|
|
Haziran |
Haziran |
Nisan |
Mayıs |
Haziran |
TÜFE
|
56,1 |
42,6 |
2,1 |
0,6 |
0,6 |
|
Mallar |
60,9 |
45,8 |
2,4 |
0,1 |
0,2 |
|
Hizmetler |
47,8 |
36,6 |
1,3 |
1,6 |
1,4 |
|
Gıda Dışı |
57,3 |
42,0 |
2,5 |
2,0 |
2,2 |
TEFE
|
61,8 |
46,8 |
1,8 |
0,4 |
1,2 |
|
Kamu |
73,5 |
44,6 |
2,4 |
2,7 |
4,3 |
|
Özel |
57,4 |
47,7 |
1,6 |
-0,4 |
0,0 |
|
Özel İmalat |
65,9 |
45,5 |
1,9 |
1,5 |
2,8 |
|
Tarım Dışı |
68,6 |
45,0 |
2,1 |
1,9 |
3,4 |
|
Tarım ve Enerji Dışı |
67,3 |
45,4 |
2,1 |
2,0 |
3,5 |
Tüketici Fiyatlarındaki Gelişmeler
4.
Haziran ayında
tüketici fiyatlarında gıda grubu dışında kalan sektörlerde, döviz kurlarındaki
artış ve kamu fiyatlarında gerçekleştirilen yüksek oranlı ayarlamaların da
etkisiyle bir miktar hızlanma gözlenmektedir.
5. Gıda
fiyat artışlarının Mayıs ayından sonra Haziran ayında da, beklentilerin ve
mevsimsel hareketin dışında bir düşüş göstermesiyle birlikte, enflasyondaki
aşağı yönlü eğilim daha da belirgin hale gelmiştir. Gıda, içki ve tütün grubu
fiyat artışları 2002 yılı Mart ayından itibaren düşüş eğilimini sürdürerek
Haziran ayında yüzde 3 oranında gerilemiştir. Gıda, içki ve tütün grubu
fiyatları Haziran ayında TEKEL ürünlerinde yapılan fiyat artışlarından olumsuz
etkilenmiştir. Haziran ayında taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düşüş gıda
fiyatlarının yüzde 4,8 oranında gerilemesine neden olmuş, ancak içecekler ve
sigara-tütün fiyatları sırasıyla yüzde 5,6 ve yüzde 9,5 oranında artış
göstermiştir. Özetle, kamu kesimi kaynaklı fiyat artışları gıda, içki ve tütün
grubu fiyatlarındaki gerilemeyi sınırlandıran en önemli faktör olmuştur.
Mevsimsellikten arındırılmış TÜFE Haziran ayında yüzde 2,5 oranında artarken, gıda
dışı TÜFE yüzde 2,4 oranında yükselmiştir.
Grafik 1: TÜFE ve Gıda Dışı TÜFE
|
Yıllık Yüzde Değişim |
Aylık Yüzde Değişim (Mevsimsellikten Arındırılmış)* |
|
|
|
Kaynak: TCMB, DİE.
*Mevsimsellikten arındırma
işleminde TRAMO/SEATS yöntemi kullanılmıştır.
6. Mal grubu fiyat artışları gerileyen
gıda fiyatları nedeniyle belirgin bir yavaşlama gösterirken, hizmet grubu
fiyatları son aylardaki eğilimini sürdürmüştür. Haziran ayında mal grubu
fiyatları yalnızca yüzde 0,2 oranında artmıştır. Hizmet grubu fiyat artışı ise,
yüzde 1,9 oranında artan konut kiraları, yüzde 2,2 oranında artan lokanta,
pastane ve otel grubu fiyatlarının etkisiyle yüzde 1,4 olmuştur. Haziran ayı
itibariyle, yıllık fiyat artışı, mal grubunda yüzde 45,8, hizmet grubunda ise
yüzde 36,6 olarak gerçekleşmiştir.
Grafik 2: Mal Grubu ve Hizmet Grubu Fiyatları
|
Yıllık Yüzde Değişim |
Aylık Yüzde Değişim |
|
|
|
Kaynak: TCMB, DİE.
Toptan Eşya
Fiyatlarındaki Gelişmeler
7. Haziran ayında TEFE artışını belirleyen
temel etken imalat sanayi fiyatları ve mevsimsel hareketlerin ötesinde
gerileyen tarım fiyatları olmuştur. Haziran ayında imalat sanayi fiyat
artışları genel olarak KİT’lerin finansman ihtiyacından kaynaklanan fiyat
ayarlamalarından etkilenmiştir. Buna ek olarak, Türk lirasının kur sepeti
karşısında Mayıs ve Haziran aylarında sırasıyla ortalama yüzde 7,4 ve yüzde 9,5
oranlarında nominal olarak değer kaybetmesi de imalat sanayi fiyat artışlarında
etkili olmuştur. Ancak, Mayıs ayında olduğu gibi, kurdaki değişimin fiyatlara
etkisi genel olarak sınırlı kalmıştır. Haziran ayında, tarım fiyatları da yüzde
5.9 oranında gerilemiştir. Yıl başında gözlenen mevsim normallerinin üstündeki
fiyat artışından kaynaklanan baz etkisi, iç talep yetersizliği ve mevsimsel
olarak oluşan arz fazlası, tarım sektörü fiyatlarındaki düşüşte belirleyici
olmuştur. Mevsimsellikten arındırılmış TEFE Haziran ayında yüzde 2,9 oranında
artarken, tarım dışı TEFE yüzde 3,1 oranında yükselmiştir.
Grafik 3: TEFE ve Tarım Dışı TEFE
|
Yıllık Yüzde Değişim |
Aylık Yüzde Değişim (Mevsimsellikten Arındırılmış)* |
|
|
|
Kaynak:
TCMB, DİE.
*Mevsimsellikten arındırma
işleminde TRAMO/SEATS yöntemi kullanılmıştır.
II.
İLERİYE
YÖNELİK BEKLEYİŞLER
8. TCMB
Beklenti Anketinden elde edilen sonuçlara göre, piyasaların yıl sonu enflasyon
beklentisi Haziran ayının ilk yarısında yılın en düşük değeri olan yüzde
34,6’ya düşmüştür. Ancak, Haziran ayının ikinci yarısında yapılan anket
sonuçlarına göre, siyasi belirsizlik enflasyon bekleyişlerinin bir miktar
artmasına neden olmuştur.
9. Haziran
ayı enflasyon gerçekleşmesi, bir kez daha yıl sonu hedefine ulaşılma
ihtimalinin yüksek olduğunun altını çizmiştir. Mayıs ayının ikinci yarısından
itibaren baş gösteren siyasi belirsizlik risk primine yansıyarak döviz kurları
ve faiz oranları üzerinde olumsuz etkide bulunmaktadır. Buna karşın, uygulanan
politikalar sayesinde enflasyonla mücadele şu ana kadar başarılı şekilde
yürütülmüş olup, bu konuda önemli kazanımlar elde edilmiştir.
10. Uygulanan
programın sağlam yapısal temellere dayanması, bankacılık sektörünün yeniden
yapılandırma programının kararlılıkla uygulanıyor olması ve Merkez Bankası
Yasasında yapılan değişiklikler ile yeni Borçlanma Yasasının kabul edilmesi,
ekonomi dışı geçici şokların ekonomik program üzerindeki olumsuz etkilerini
sınırlandırma imkanını güçlendirmiştir. Ancak, siyasi belirsizliğin süreklilik
arz etmesi, ekonomi politikalarının sürdürülebilirliğine dair endişeleri ve
dolayısıyla risk primini artırarak program hedeflerine ulaşılmasını olumsuz
etkileyebilmektedir. Mevcut politikaların sürdürülme gereği ve bunun
arkasındaki nedenler 28 Haziran 2002 tarihli duyurumuzda kamuoyunun bilgisine
sunulmuştur.
11. Önümüzdeki
dönemde, son aylardaki döviz kuru artışlarının ve kamu fiyat ayarlamalarının
gecikmeli etkilerinin fiyatlar genel seviyesini olumsuz etkilemesi ihtimal
dahilindedir. Ancak, yaz aylarında mevsimsel olarak gerileme eğilimi gösteren
tarım ve gıda fiyatları, bahsedilen olası olumsuz etkileri kısmen bertaraf
edebilecektir. Böylelikle, önümüzdeki dönemde siyasi belirsizliklerin de
azalması durumunda, yıl sonu hedefine ulaşılması konusunda şüpheye yer
kalmamaktadır.
Grafik 4: TCMB Beklenti Anketine Göre Yıl
Sonu Enflasyon Bekleyişleri
Kaynak:
TCMB.