Yılbaşından beri T.C. Merkez Bankası’nca yapılan duyuru ve sunumlarda
belirtildiği gibi, özerk Merkez Bankası’nın hesap verebilirlik ilkesi
çerçevesinde, politika, proje ve operasyonlarında şeffaf olması ve bunları her
fırsatta kamuoyu ile paylaşması artık tüm Dünya’da kabul gören bir uygulamadır.
Bu defa, Risk Merkezi uygulamaları kapsamında kamuoyunun
bilgilendirilmesi amacıyla, Bankamız internet sitesinde açıklanan veriler
içerisinde yer alan protestolu
senetlerin toplam adet ve tutarları, daha detaylı inceleme yapılmasına imkan
sağlamak üzere, il bazında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Ayrıca, Risk
Merkezi uygulamaları kapsamında ortaya çıkacak gelişmeler de zaman içerisinde
aynı şekilde kamuoyuna duyurulacaktır.
Bu çerçevede, Risk Merkezi politikaları ve uygulamaları
hakkında aşağıda kısaca bilgi sunulmaktadır.
Ülke genelindeki genel kredi hacmi ile sektörel dağılımının bilinmesi ve
izlenmesi, bir firma veya gerçek kişiye ödeme gücünün üzerinde kredi
verilmesinin önlenmesi ve riskin oluşumuna engel olunarak bankacılık kesimine
olan güvenin sürdürülmesi amacıyla 1951 yılında kurulan Risk Merkezi,
18.06.1999 gün ve 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 25 inci maddesi ile değişik
1211 sayılı Bankamız Kanunun 44 üncü maddesi ile son şeklini almıştır.
1211 sayılı Bankamız Kanunu’nun 44 üncü maddesinde Bankamızın Türkiye’de
faaliyette bulunan bankalar, özel finans kurumları (ÖFK), finansal kiralama
şirketleri, faktoring şirketleri, finansman şirketleri ve uygun görülecek
benzeri mali kurumların müşterilerinin risk durumlarını nezdinde toplamak
maksadıyla Risk Merkezi kuracağı ve bu kurumlarla bilgi değişiminde bulunacağı
belirtilmiştir.
Bankamız Risk Merkezi’nde, bankalar, özel finans kurumları, finansal kiralama ve
faktoring şirketlerinin müşterilerine ait kredi limit ve
risk bilgileri bu kurumlar ile, protestolu senet bilgileri ve
negatif nitelikli bireysel kredi bilgileri ise, banka ve özel finans
kurumları ile Bankamız arasında bilgi değişimine konu edilmektedir.
Bu kapsamda anılan kurumlar, müşterilerinin risk durumları hakkında
Bankamızın istediği bütün bilgileri belirlenen format ve zaman diliminde
vermekle yükümlü olup, banka ve özel finans kurumlarının müşterilerine ait
kredi limit ve risk bilgileri ile negatif nitelikli bireysel kredi bilgileri
aylık, protestolu senet bilgileri 15 günlük, leasing ve faktoring
kuruluşlarının müşterilerine ait risk bilgileri ise 2 aylık dönemlerde
Bankamıza gönderilmekte, Bankamızca bu bilgiler birleştirilerek sözkonusu
kurumlara geri bildirimi sağlanmaktadır.
Risk Merkezi’nce,
bankaların müşterilerinin kredibilitelerinin belirlenmesi ve kredi kullandırma
kararlarına yardımcı olmak amacıyla, kredi kullandırdıkları veya kredi
kullandıracakları müşterilerinin bankacılık sisteminden kullandığı toplam kredi
miktarı, protestolu senet bilgileri ve negatif nitelikli bireysel kredi
bilgileri düzenli olarak güncelleştirilmiş ve birleştirilmiş halde bankalara
gönderilmektedir. Merkezin bütün işlem ve kayıtları gizli olup, Bankamız ancak
ilgili kurumları, müşterilerinin veya kredi isteklilerinin risk durumları
hakkında aydınlatabilmektedir.
Risk Merkezi
işlemlerinin Bankamızca karşılıksız olarak sunulan bir hizmet olması, bankaların
istihbarat amaçlı giderlerini de
azaltmaktadır.
Sistem, teknik alt
yapısı tamamlanmış elektronik ortamda anlık veri akışını sağlayan, mali
sistemdeki gelişmelere paralel olarak sürekli güncellenen, geliştirmeye açık
bir yapıda olup, güvenliği eksiksiz olarak sağlanan yoğun bir bilgi işlem
desteğine sahiptir.
Diğer taraftan, Risk
Merkezi’nde toplanan bilgiler ekonominin genel durumunun değerlendirilmesi
açısından da önemli bir veri kaynağı niteliğindedir. Kredi tutarlarındaki ve
protestolu senetlerde adet ve tutar olarak kaydedilen gelişmeler, ekonominin
genişleme veya daralma sürecinde olduğuna ilişkin öncü göstergeler olarak
olarak değerlendirilmektedir.
Yaşanan krizlerle
birlikte yeniden yapılandırma sürecine giren bankacılık sektöründe kredi
riskinin daha da önem kazanması ve kredi riskine ilişkin risk izleme ve
değerlendirmelerinde ortaya çıkan ihtiyaçlar da gözönünde tutularak bilgi
değişim işleminin geliştirilmesi sürdürülmektedir.
Son
iki yıldan bu yana Risk
Merkezi’nde yapılan ve önümüzdeki dönemlerde yapılacak uygulama
değişiklikleri, aşağıda başlıklar halinde kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
I-GERÇEKLEŞTİRİLEN DEĞİŞİKLİKLER
i- Leasing ve Faktoring Şirketlerinin Sisteme Dahil Edilmesi
Mali sistemdeki risk
bilgilerinin birleştirilebilmesi amacına yönelik olarak bankalar ve özel finans kurumları yanında leasing ve
faktoring şirketlerinin müşterilerinin, kredi limit ve risk bilgilerinin
sözkonusu şirketlerle değişimine 1 Temmuz 2000 tarihinden itibaren
başlanmıştır.
ii- Vade Ayırımı
Kredilerin vade
gruplarının daha ayrıntılı biçimde izlenebilmesi için, daha önce kısa
ve orta/uzun vade şeklinde olan vade ayrımı, [1-12 (dahil)] ay, [12-24 (dahil)]
ay, [24+] ay şeklinde değiştirilmiş ve Ağustos 2000 tarihinde uygulamaya
geçilmiştir.
iii- Finansman Konusu Kodları
Ekonomik
faaliyetlerdeki gelişmelere paralel olarak, sektörel sınıflandırmada bazı
sektörlerin alt detaylara ayrıştırılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu
bağlamda, kredilerin sektörel yoğunlaşması ve Tahsili Gecikmiş
Alacakların sektör bazında yoğunlaşmasının daha ayrıntılı izlenebilmesi ve
değerlendirilmesi amacına yönelik olarak “Finansman Konusu
Kodları” detay bazda yeniden
düzenlenmiş ve Şubat 2001 tarihinde uygulamaya konulmuştur.
iv- Vergi Kimlik Numarasının Kullanımı
Bankacılık ve diğer
mali işlemlerde vergi kimlik numarası kullanımının zorunlu hale gelmesi ve
bunun yaygınlaştırılmasına paralel
olarak, bankalar ve özel finans kurumları ile yapılan kredi ve risk bilgilerine
ilişkin bilgi değişiminde firmaların ticaret sicil numarasının anahtar kod
olarak kullanılması uygulaması terk edilmiş, ticaret siciline kayıtlı
olmayan gerçek kişiler ile küçük esnaf ve sanatkar konumunda olan küçük işletme
ve adi ortaklıkların da risk bilgilerinin izlenmesi ve değişime konu edilen
tabanın genişletilmesi ve aynı şahıs veya firmanın mali sistemden kullandığı
kredilerin toplulaştırılmış olarak izlenmesi amacıyla Mart 2002
bildirim döneminden itibaren, vergi kimlik numarasına dayalı risk
bilgileri derlenmeye başlanmıştır.
Negatif
nitelikli bireysel kredilere konu bireylerin araştırılması aşamasında
destek bilgi olması ve gerektiğinde derleme çalışmalarında anahtar kod olarak
kullanılabilmesi amacıyla, vergi kimlik numaralarının zorunlu alan bilgisi
olarak, bilgi değişimine konu edilmesine 31 Temmuz 2002
tarihinden itibaren başlanmıştır.
v- Vergi ve Sigorta Prim Borçluları
Vergi ve sigorta prim borçlularının ilan edildiği T.C.Maliye Bakanlığı ve Sosyal Sigortalar Kurumu Genel
Müdürlüğü internet adresleri, bankaların talepleri üzerine Haziran 2002 döneminden itibaren, kredi
ve risk bilgileri geri bildirim ekine ilave edilerek banka ve özel finans
kurumlarına duyurulmaya başlanmıştır.
vi- Kredi risk bilgilerinin,
finansman konusu kodu ve il/coğrafi bölge ayrımı detayında görülmesi
Bankamızca bankalara
gönderilen geri bildirim eki istatistiki tablolara, sektörlerdeki
hareketlerin daha detaylı izlenebilmesi ve il bazında görülebilmesi amacıyla
kredi risk bilgilerinin finansman konusu kodu ve il/coğrafi bölge ayrımı ilave
edilmiş ve uygulamaya, Mart 2002 bildirim döneminden itibaren
başlanmıştır.
vii- Gayrinakdi Kredilerin Detaylandırılması
Bankaların, risk
santralizasyonu uygulamasında kullandıkları gayrinakdi kredilerin
sınıflandırılmasında detaya yönelik talepleri değerlendirilmiş ve 31 Temmuz 2002 tarihinden itibaren gayrinakdi krediler detaylandırılmış haliyle değişim
kapsamına alınmıştır.
Kamuoyunda “İstanbul
Yaklaşımı” olarak anılan “Finansal
Yeniden Yapılandırma Çerçeve Sözleşmesi” kapsamında bankalar ile
firmaların biraraya gelerek yeniden yapılandırdıkları kredilerin, diğer
kredilerden ayrı olarak (TL) ve (YP) ayırımında izlenebilmesi amacıyla
yeni risk kodları oluşturulmuş ve uygulamaya 31 Temmuz 2002 tarihinden itibaren başlanmıştır.
II-RİSK MERKEZİ’NDE SÜRDÜRÜLMEKTE OLAN PROJELER
i- İflas ve Konkordato Bilgileri
İflas ve konkordato
bilgilerinin, kredi ve risk geri bildirimleri ekinde bankalara gönderilmesi
için gerekli ön çalışmalar tamamlanmıştır. Bu bilgilerin, Eylül 2002
dönem bilgileri ile birlikte geri bildiriminin sağlanması planlanmaktadır.
ii- Pozitif Nitelikli Bireysel Kredilere İlişkin Bilgi
Değişiminde Bulunulması
Banka ve ÖFK’larca
kullandırılan pozitif nitelikli bireysel kredilerin, bilgi değişimi sistemine
dahil edilmesi için gerekli çalışmalar devam etmekte olup, yıl sonundan önce
bilgi değişimine başlanılması planlanmaktadır. Değişim sonucu bankalar,
bireysel kredi müşterilerinin mali kesime olan yükümlülüklerini izleme imkanı
bulacaklardır.
iii- Tüketici Finansman Şirketleri ile Bilgi Değişiminde
Bulunulması
Müşterilerinin yaklaşık
yüzde 99’unu şahısların oluşturduğu tüketici finansman şirketleri ile bilgi
değişiminde bulunulması için gerekli çalışmalar devam etmekte olup, yıl sonuna
kadar bilgi değişimine başlanması hedeflenmektedir. Uygulama sonucu, tüketici
finansman şirketleri’nin kredili müşterilerine ait bilgiler ile banka ve
ÖFK’ların pozitif nitelikli bireysel kredi müşterilerine ait bilgilerin
konsolidasyonunun sağlanacağı alt yapı oluşturulacaktır.
III-SONUÇ
Mali kesimin büyük bir
kısmı ile Bankamız arasında sürdürülmekte olan bilgi değişimi ve mali kesimin
risk analizlerine katkı sağlayacak her türlü öneri ve talepleri, ekonominin
koşulları da dikkate alınarak mevcut yasal yapı çerçevesinde değerlendirilmekte
ve gerekli düzenlemeler uygulamaya konulmaktadır.
Kamuoyunun bilgisine
sunulur.