A)
BANKALARARASI PARA PİYASASI VE DÖVİZ VE EFEKTİF PİYASALARINDA ARACILIK
FAALİYETLERİNE SON VERİLMESİ
2 Ocak 2002 tarihli “2002
Yılında Para ve Kur Politikası ve Muhtemel Gelişmeler” başlıklı Basın
Duyurusu’nda açıklandığı üzere, Merkez Bankası, 2002 yılı içinde, Bankalararası
Para Piyasası (BPP) ve Döviz ve Efektif Piyasaları’nda (DEP) aracılık
işlemlerinden aşamalı olarak çekilmeye başlamıştır. Merkez
Bankası’nın aracılık faaliyetlerinden çekilmesinin amacı, bankalararası para ve
döviz piyasalarının derinliğini artırmak, risk algılamalarının yansıtıldığı
fiyatlama mekanizmalarının oluşabilmesini sağlamak ve zaman zaman bu
piyasalarda gerçekleşen işlemlerin Merkez Bankası taraflı işlemler olarak
algılanması sonucu para ve döviz kuru politikalarına ilişkin piyasalara karışık
mesajlar verilmesini önlemektir.
Bu çerçevede, 1 Temmuz 2002
tarihinde başlayan Merkez Bankası’nın, BPP ve DEP döviz depo piyasasındaki
aracılık faaliyetlerinden tedricen çekilme süreci, 2 Aralık 2002 tarihi
itibariyle tamamlanacaktır. Bu tarihten itibaren söz konusu piyasalarda
bankaların Merkez Bankası aracılığı ile başka bankalardan borç alabilme
limitleri (karşılaşan işlem limitleri) sıfırlanacaktır.
Merkez
Bankası’nın BPP ve DEP’nda üstlendiği aracılık faaliyetlerinin sona ermesi,
bankaların bu piyasalardan sağladığı Merkez Bankası kaynaklı Türk lirası ve
döviz likiditesi miktarında herhangi bir azalmaya yol açmayacaktır. Bir başka
ifade ile, bankaların Merkez Bankası ile yapacakları işlemler için mevcut
borçlanma limitleri korunacaktır. Öte yandan, Merkez Bankası, BPP kanalıyla
piyasalardaki likidite fazlalığını, ilan ettiği borç alma kotasyonları
üzerinden ve banka bazında herhangi bir limit uygulaması olmaksızın, sterilize
etmeye devam edecektir.
Bu
çerçevede, daha önceki Merkez Bankası duyurularında da açıklanan ancak tekrar
edilmesinde yarar görülen hususlar aşağıda yer almaktadır:
a)
Bankalar, BPP’nda 10:00-16:00 saatleri arasında
Merkez Bankası’nın likidite sterilizasyonu amacı ile ilan ettiği borç alma,
likidite sağlamak amacı ile ilan ettiği borç verme kotasyonlarından mevcut
limitleri dahilinde işlem yapmaya devam edeceklerdir. Ayrıca, bankacılık
sisteminde gün içinde oluşan geçici likidite ihtiyacının karşılanabilmesi
amacıyla, 09:00-15:00 saatleri arasında bankalara mevcut limitleri dahilinde,
gün sonunda ödenmek üzere sağlanan Gün İçi Limit (GİL) uygulaması devam
etmektedir.
b)
Merkez Bankası’nın, BPP’nda 16:00-16:30 saatleri
arasında “Borç Veren Son Merci” fonksiyonu çerçevesindeki “Geç Likidite
Penceresi (LON)” uygulaması devam edecektir. Bankalar geç likidite
penceresinden limitsiz olarak, ancak, teminatları karşılığında Merkez Bankası
borç verme kotasyonundan borç alabilecekler veya Merkez Bankası borç alma
kotasyonundan borç verebileceklerdir.
c)
Piyasa yapıcısı bankalara açık piyasa işlemleri çerçevesinde sağlanan
likidite imkanı uygulaması devam edecektir. Bilindiği üzere, söz konusu
uygulama ile piyasa yapıcısı bankalara açık piyasa işlemleri çerçevesinde 22
Temmuz 2002 tarihinden itibaren Hazine Müsteşarlığı’nın ihraçlarından
aldıkları/alacakları ve itfa edilmemiş DİBS’lerin ihraç değerlerinin yüzde 10’u
ile sınırlı likidite imkanı tanınmıştır.
d)
Daha önceki duyurularımızda da belirtildiği üzere, uzun süre
piyasaların artı Türk lirası rezervi ile açılması beklenmekle birlikte,
önümüzdeki dönemde, piyasa gelişmeleri çerçevesinde Türk lirası likidite
ihtiyacının ortaya çıkması halinde, gerekli likidite, gün içi repo ihalelerine
başlamak suretiyle sağlanacaktır.
e)
BPP düzenlemeleri paralelinde, Merkez Bankası’nın DEP döviz depo
piyasasındaki aracılık işlemleri de sona ermektedir. Ancak, kamu bankalarının
2001 yılı içinde, TMSF bünyesindeki bankalardan devraldıkları depolarla sınırlı
olmak üzere aracılık işlemlerine devam edilecektir.
f)
Bankalar, DEP döviz depo piyasası çalışma saatleri içinde, kendilerine
tanınan borçlanma limitleri çerçevesinde Merkez Bankası’ndan döviz deposu
alabileceklerdir.
g)
DEP döviz depo piyasasında, Merkez Bankası’nın ABD doları ve euro cinsinden işlemler için haftalık vadede halen yüzde 20
olan borç verme faiz oranı, 2 Aralık 2002 tarihinden geçerli olmak üzere, yüzde
12’ye indirilmiştir.
B) ARALIK AYI TÜRK LİRASI DEPO ALIM İHALE PROGRAMI
Merkez Bankası’nın Türk
lirası likidite fazlalığını sterilize etme işlemlerindeki etkinliğinin
artırılması amacıyla, Nisan 2002’de Bankalararası Para Piyasası’ndaki mevcut
işlem çeşitlerine ek olarak başlatılan 4 hafta standart vadeli Türk lirası depo
alım ihaleleri Aralık ayında da sürdürülecektir.
Kasım ayında olduğu gibi
Aralık ayında da Türk lirası depo alım ihaleleri her hafta Çarşamba ve Cuma
günleri düzenlenecek ve her ihalede alınacak toplam tutar en fazla 200 trilyon
Türk lirası olacaktır.
Bayram tatili öncesinde para
talebinde beklenen artış nedeniyle, 4 Aralık 2002 tarihinde ihale
düzenlenmeyecektir.
C) DÖVİZ ALIM İHALELERİ
Bilindiği üzere, 2002 yılında yaşanan ters para ikamesi süreci ve güçlü ödemeler dengesi sonucu ortaya çıkan döviz arz fazlasının Merkez Bankası rezervlerinde birikmesini sağlamak amacıyla, Nisan-Haziran 2002 döneminde Merkez Bankası’nca döviz alım ihaleleri düzenlenmiştir. Bu ihalelere, 28 Haziran 2002 tarihli Basın Duyurusu ile son verildiği, ancak koşulların tekrar oluşması durumunda yeniden başlanacağı duyurulmuştur.
Son dönemlerde, Merkez Bankası’nın döviz alım ihalelerine tekrar başlamasına ilişkin olarak, yazılı ve görsel basında çeşitli yorumlar yer almaktadır. Bu nedenle, yukarıda yer alan duyuruda belirtilen, Merkez Bankası’nın yeniden döviz alım ihalelerine başlaması için gereken koşulların hatırlanmasının yararlı olduğu düşünülmektedir. Yukarıda yer alan duyurumuzda da belirtildiği üzere, Merkez Bankası döviz alım ihalelerine, ödemeler dengesi ve ters para ikamesi sürecinde yaşanan gelişmeler sonucu döviz arz fazlasının oluşması durumunda tekrar başlayacaktır. Siyasi belirsizliğin ortadan kalkması, olumlu bekleyişlerin sürmesi ve programın kararlılıkla uygulanmaya devam edilmesi halinde, bu şartların oluşması kuvvetli bir olasılık olarak görülmektedir.
Bu çerçevede, ödemeler dengesi ve ters para ikamesi sürecine ilişkin gelişmeler Merkez Bankası’nca yakından takip edilmekte ve sürekli olarak değerlendirilmekte olup, programlı döviz alım ihalelerine tekrar başlanması durumunda önceden kamuoyuna duyurulacaktır.
Kamuoyunun bilgisine sunulur.