ÖDEMELER
DENGESİ GELİŞMELERİ
1999
yılı Ocak-Ekim dönemi ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar
gerek dış ticaret istatistiklerinde gerek diğer kalemlerde yapılan değişiklikleri
de içerir şekilde aşağıda sunulmaktadır:
Bir
önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 1999 Ocak-Ekim döneminde
dış ticaret açığı % 27,1 oranında daralmıştır. Bu gelişmenin ardındaki
başlıca nedenler;
-
ihracat gelirlerinin % 5,7,
-
bavul ticaretinin % 46,7,
- ithalat harcamalarının (CIF) ise % 16,5 oranında azalmasıdır.
Buna
karşın bu dönemde, diğer mal ve hizmetler ile karşılıksız transferlerden
elde edilen net gelirler de % 38,4 oranında azalarak 8.144 milyon ABD doları
olmuştur.
Böylelikle, 1998 Ocak-Ekim döneminde 1.220 milyon ABD doları fazla veren cari işlemler dengesi, 1999 yılının aynı döneminde 615 milyon ABD doları açık ile sonuçlanmıştır.
1-Dış
Ticaret
1998
yılının Ocak-Ekim döneminde, 3.286 milyon ABD doları tutarında bavul
ticareti gelirinin de ilave edilmesiyle 26.225 milyon ABD doları olarak
gerçekleşen İhracat (FOB) gelirleri, 1999 yılının aynı döneminde
1.752 milyon ABD doları tutarındaki bavul ticaretinin katkısı ile
23.345 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ocak–Ekim 1998 döneminde
1.587 milyon ABD doları tutarındaki altın ithalatı da dikkate alındığında,
ithalat (FOB) harcamaları 38.236 milyon ABD dolarına ulaşırken,
1999 yılının aynı döneminde, 1.494 milyon ABD doları tutarındaki altın
ithalatı da dahil olmak üzere ithalat (FOB) harcamaları, 32.104
milyon ABD dolarına düşmüştür.
Bu
gelişmeler sonucunda, 1998 Ocak-Ekim döneminde 12.011 milyon ABD doları
olan dış ticaret açığı, 1999 yılının aynı döneminde % 27,1 oranında
azalışla 8.759 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
2-Diğer
Mal ve Hizmet Gelir ve Giderleri ile Karşılıksız Transferler
Diğer
mal ve hizmet gelirleri
ana başlığı altında yeralan turizmgelirleri, geçen yılın aynı dönemine
göre % 29,2 oranında azalarak 4.659 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Faiz gelirleri sözkonusu dönemler itibariyle hemen hemen aynı kalmış
ve 1.930 milyon ABD doları olmuştur. Diğer mal ve hizmet gelirleri
ise bir önceki yılın aynı dönemine göre %27,6 oranında azalışla 9.296 milyon
ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Öte
yandan diğer mal ve hizmet giderleri incelendiğinde; turizm giderlerinin
% 15,6, diğer mal ve hizmet giderlerinin ise % 12,7 oranında azalmasına
karşın, faiz giderleri % 15,2 oranında artmış ve sonuç olarak bu
kalemler sırasıyla 1.314, 6,428 ve 4.376 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Aynı
dönemde, karşılıksız transferler kalemi içerisinde yeralan işçi
gelirleri % 10,3 oranında azalarak, 3.884 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.
1999 yılı Ocak-Ekim döneminde sermaye hareketlerindeki (rezerv hariç) gelişmeler aşağıda özetlenmiştir:
Net doğrudan yatırımlar geçen yılın aynı dönemine göre % 67,2 oranında azalarak, 143 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler incelendiğinde; uluslararası sermaye piyasalarından tahvil ihracı yoluyla yapılan borçlanmada; 1998 yılı Ocak-Ekim döneminde 379 milyon ABD doları tutarında net ödeme; 1999 yılının aynı döneminde ise 866 milyon ABD doları tutarında net borçlanma gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, menkul kıymet yatırımlarında yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 1998 Ocak-Ekim döneminde, 1.198 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı, 1999 yılının aynı döneminde ise 691 milyon ABD doları net satım olduğu gözlenmiştir. Buna karşın, yurtdışında yerleşiklerin yurtiçinde net menkul alım-satımlarının, aynı dönemlerde sırasıyla 4.641 milyon ABD doları satım ve 434 milyon ABD doları alım gösterdiği gözlenmektedir. Sonuç olarak, 1998 yılı Ocak-Ekim döneminde 6.218 milyon ABD doları çıkış gösteren portföy yatırımları, 1999 yılının aynı döneminde 1.991 milyon ABD doları tutarında girişle sonuçlanmıştır.
Uzun vadeli sermaye hareketlerinde 1998 yılı ilk on aylık döneminde 3.760 milyon ABD doları net giriş olurken, 1999 yılının aynı döneminde 288 milyon ABD doları net çıkış olmuştur.
Uzun vadeli döviz kredi kullanımları 9.873 milyon ABD dolarından 8.362 milyon ABD doları düzeyine inmiş olup, sözkonusu azalış, çoğunlukla bankalar ve özel sektörün borçlanmalarındaki azalmadan kaynaklanmıştır.
Kullanımların aksine, anapara geri ödemeleri aynı dönemde 6.698 milyon ABD dolarından 8.555 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
1998 yılının ilk on ayında kredi mektuplu döviz tevdiat hesaplarında 585 milyon ABD doları artış görülürken, 1999 yılının aynı döneminde 95 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri-varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 1998 Ocak-Ekim döneminde 330 milyon ABD doları, 1999 yılının aynı döneminde ise 536 milyon ABD doları artış görülmüştür. Benzer şekilde, bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kalemi, 1998 Ocak-Ekim döneminde 469 milyon ABD doları, 1999 yılının aynı döneminde ise 49 milyon ABD doları artış göstermiştir.
Kısa vadeli sermaye hareketleri, yükümlülükler yönünden incelendiğinde, 1998 ve 1999 yılları Ocak-Ekim dönemlerinde sırasıyla 3.618 ve 4.806 milyon ABD doları artış olduğu gözlenmektedir. Bankalarca sağlanan krediler kaleminde 1998 yılının ilk on ayında net 542 milyon ABD doları artış gösterirken, 1999 yılının aynı döneminde sözkonusu artış net 1.719 milyon ABD doları olmuştur.
Ayrıca, ticari krediler kaleminde aynı dönemlerde gözlenen 1.281 ve 3.188 milyon ABD doları tutarındaki artışlar sonucu, kısa vadeli yükümlülükler kapsamında yeralan sağlanan krediler kaleminde, sırasıyla 2.428 milyon ABD doları ve 4.958 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.
Mevduat hesaplarında 1998 Ocak-Ekim döneminde gözlenen 1.190 milyon ABD doları artışa karşın, 1999 yılının aynı döneminde, çoğunlukla, bankalar nezdindeki döviz tevdiat hesaplarındaki azalmadan kaynaklanan 152 milyon ABD doları azalış olmuştur.
Bu gelişmeler sonucunda, resmi rezervler 1998 yılı Ocak-Ekim döneminde 1.386 milyon ABD doları artarken, sözkonusu artış, 1999 yılının aynı döneminde 5.691 milyon ABD doları olmuştur.