TÜRKİYE
CUMHURİYET MERKEZ BANKASI
I-M
SAYILI GENELGESİ
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare
Merkezinden:
Türk Parası
Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile Başbakanlık Hazine
Müsteşarlığı'nın 91-32/5 Sayılı Tebliğine İlişkin Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası Genelgesi.
Sayı: I-M
TÜRK PARASI, DÖVİZ İLE KIYMETLİ MADEN, TAŞ VE EŞYALARA İLİŞKİN HÜKÜMLER
KONVERTIBL VE NON-KONVERTIBL DÖVİZLER
Madde 1- Dövize
ilişkin işlemler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca alım satım konusu yapılan
dövizler üzerinden yapılır. Bu dövizler aşağıda sayılmıştır.
|
ABD Doları |
USD |
|
Avustralya Doları |
AUD |
|
Danimarka Kronu |
DKK |
|
Euro |
EUR |
|
İngiliz Sterlini |
GBP |
|
İsveç Kronu |
SEK |
|
İsviçre Frangı |
CHF |
|
Japon Yeni |
JPY |
|
Kanada Doları |
CAD |
|
Kuveyt Dinarı |
KWD |
|
Norveç Kronu |
NOK |
|
Suudi Arabistan Riyali |
SAR |
Madde 2- Yukarıda sayılanlar dışında kalan döviz
ve efektiflerin alım ve satımına ilişkin işlemler uluslararası piyasalardan
alınacak verilere göre bankalar, özel finans kurumları, yetkili müesseseler,
PTT ve kıymetli maden aracı kuruluşlarınca serbestçe tesbit edilen kurlar
üzerinden yapılır.
Madde 3- Bankalar, özel finans kurumları, yetkili
müesseseler, PTT ve kıymetli maden aracı kuruluşlarınca Türkiye'de yerleşik
kişiler ile dışarıda yerleşik kişilere döviz satışı serbesttir.
EFEKTİF SEVKİYATI
Madde 4- Bankaların yurtdışına efektif
sevketmeleri serbesttir.
DÖVİZ KURLARI
Madde 5- Ticari ve gayriticari işlemlere ilişkin
olarak yapılan döviz ve efektif alım-satım işlemlerinde uygulanacak döviz
kurları bankalar, özel finans kurumları, yetkili müesseseler, PTT ve kıymetli
maden aracı kuruluşlarınca piyasa kuralları dahilinde serbestçe belirlenir.
Ancak, bankalararası döviz piyasasında verilen
Türk lirası alış ile satış kotasyonları arasındaki fark % 3'ü geçemez..
Ticari ve gayriticari işlemlere döviz cinslerine
göre uygulanan Türk lirası kurları ilgili kuruluşlarca günlük olarak Merkez
Bankasına bildirilir.
Merkez Bankasınca her iş günü sonunda ilan
edilecek günlük kurlar, uluslararası ve iç piyasalardaki gelişmeler dikkate
alınarak serbestçe belirlenir.
Madde 6- Bankalar, özel finans kurumları, yetkili
müesseseler, PTT ve kıymetli maden aracı kuruluşları;
a- Kendilerine ibraz edilen dövizi natık çekler
karşılığında bankacılık teamüllerine uygun olarak kısmen Türk parası ve kısmen
efektif veya tamamen efektif ödemesinde bulunabilirler.
b- Efektif veya dövizi natık çekleri bankacılık
teamüllerine uygun olarak aynı veya ayrı cins efektiflerle değiştirebilirler.
Bankalar, özel finans kurumları ve PTT bunları döviz olarak da yurt dışına
havale edebilir.
c- Efektifleri daha küçük veya daha büyük kupürlerle
değiştirebilirler.
DÖVİZ POZİSYON YÖNETİMİ VE
BİLGİ VERME
Madde 7-A)Döviz Pozisyon
Yönetimi
Bankalar ve özel finans kurumları, nezdlerinde
bulundurabilecekleri döviz mevcutlarını, döviz yükümlülüklerini ve doğacak
riskleri de gözönünde bulundurarak serbestçe belirlerler.
B) Vadeli Döviz Alım-Satımı
Bankalar ve kıymetli maden aracı kuruluşları
vadeli döviz alım ve satımı yapabilirler.
C) Bu fıkra yürürlükten
kaldırılmıştır.
D) Zorunlu Döviz ve Efektif
Devirleri ve Satışları
Bankalar, özel finans kurumları, yetkili
müesseseler, kıymetli maden aracı kuruluşları ve T.C. Posta İşletmesi Genel
Müdürlüğü (PTT), ihracat (Prefinansman ihracat bedeli olarak alışı yapılan
dövizler dahil) ve görünmeyen işlemlerden (Faiz gelirleri ve mahiyetlerine
bakılmaksızın döviz tevdiat hesapları, cari hesaplar veya katılma hesaplarından
Türk lirası karşılığı yapılan alışlar dahil) alışını yapacakları döviz ve
efektiflerin, ayrıca bankalar, nezdlerinde açılan altın depo hesaplarından Türk
Lirası olarak alışını yapacakları altının belirlenen orandaki kısmını, hesaba
geçtiği tarihten itibaren takip eden ayın son işgününe kadar Merkez Bankası
bünyesindeki döviz ve efektif piyasalarında satmak veya Merkez Bankası'na
devretmek zorundadırlar. Zorunlu döviz ve efektif devir ve satış oranı “% 0”
dır.
Madde 8- Merkez Bankası; bankalar, özel finans
kurumları, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ve diğer
mali kuruluşlar ile kişilerden döviz, altın ve Türk lirası işlemlerine ilişkin
her türlü istatistiki bilgileri doğrudan istemeye ve toplamaya, ayrıca bu kurum
ve kuruluşlarda konuyla ilgili incelemeler yapmaya yetkilidir. Bu kurum ve
kuruluşlar Türk lirası banknot ithal ve ihracına ait bilgileri belirlenen
sürelerde Merkez Bankası’na vermekle yükümlüdür.*
İHRACATA İLİŞKİN HÜKÜMLER
Madde 9- İhracat bedelleri, uluslararası kurallar
ile bankacılık teamüllerine ve satış akdinin hükümlerine göre yurda getirilir.
Ödeme şekillerinde uyulması gereken esas ve usuller, Tebliğ ve Hazine
Müsteşarlığı'nın talimatı ile Bankamıza tanınan yetki çerçevesinde bankalara ve
özel finans kurumlarına hitaben düzenlenecek genelgeler ile belirlenir.
Söz konusu genelgelerin hükümleri Tebliğ
hükmündedir.
(Madde 10 ve 11 kaldırılmıştır)
(Madde 12 kaldırılmıştır)
İTHALATA İLİŞKİN HÜKÜMLER
MADDE 13- İthalat bedelleri, uluslararası kurallar
ile bankacılık teamüllerine ve satış akdinin hükümlerine göre ödenir. Ödeme
şekillerinde uyulması gereken esas ve usuller, Tebliğ ve Hazine
Müsteşarlığı'nın talimatı ile Bankamıza tanınan yetki çerçevesinde bankalara ve
özel finans kurumlarına hitaben düzenlenecek genelgeler ile belirlenir.
Söz konusu genelgelerin hükümleri, Tebliğ hükmündedir.
(Madde 14,15,16,17,18 ve
19 kaldırılmıştır.)
GÖRÜNMEYEN İŞLEMLERE İLİŞKİN
HÜKÜMLER
Madde 20- Türkiye'de yerleşik kişiler, dışarıda
yerleşik kişiler için veya bunlar adına yurt içinde veya dışında yapmış
oldukları tüm hizmet (müteahhitlik hizmetleri dahil) karşılığı dövizler ile
dışarıda yerleşik kişiler nam ve hesabına yapılan gider karşılığı dövizleri
serbestçe tasarruf edebilirler.
Madde 21- Türkiye'de yerleşik kişilerin dışarıda
yerleşik kişilerden Türkiye'deki işleriyle ilgili olarak sağladıkları döviz
tahsis edilebilecek veya Türk parası transferi suretiyle ödeme yapılabilecek
hizmetler ve Görünmeyen İşlemlerle ilgili diğer ödemeler Madde 25'de
açıklanmıştır.
Madde 22- 25 inci Maddede belirtilen gider
kalemlerine göre farklılık göstermekle birlikte kıyasen benzerliği kabul
edilebilecek talepleri Merkez Bankası değerlendirir ve sonuçlandırır.
Madde 23- Görünmeyen İşlemlerle ilgili döviz ve
efektif satışları veya Türk parası transferleri ulusal ve uluslararası
bankacılık prensipleri çerçevesinde bankalar ve özel finans kurumlarınca
yapılır.
Madde 24- Görünmeyen İşlemlere ilişkin kati ve
avans döviz satış işlemleri veya Türk parası transferleri, borcu gösteren
fatura, proforma fatura ve gerekli diğer belgelere göre yapılır. Görünmeyen
İşlemlerde uygulanacak limitler ve avans olarak yapılacak işlemlere ait esaslar
Merkez Bankası'nca bankalar ve özel finans kurumlarına bildirilir.
Avans olarak yapılacak işlemlerde taahhütname
alınır. Avans hesaplarını, ilgili fıkralarda belirtilen özellikler de dikkate alınmak
suretiyle 6 ay ya da belirtilen süre içinde ya da İdare Merkezimiz ve Kambiyo
Mercilerince verilen ek süreler içinde kapatmayanlara, yeniden avans işlemi
yapılmaz ve avansın kapatılmadığı bu sürelerin bitimini izleyen 5 iş günü
içinde ilgili Kambiyo Merciine bildirilir.
Madde 25- Döviz ödenmesini veya Türk parası
transferini gerektiren hizmetler ve giderler.
Aşağıda belirtilen döviz transfer edilebilecek
hizmetler ve giderler için Türk parası transferi suretiyle de ödeme
yapabilecektir.
A-1 Tamir ve Montaj
Tamir, montaj hizmetleri ile E-4 fıkrasına
girmeyen developman, reprodüksiyon, seslendirme gibi hizmetler.
A-2 İşleme Tabi Tutma,
Tamamlama, Sözleşmeye Bağlı Fason İşler ve Benzer Nitelikli Diğer İşlemler
Boya, apre, emprime, temizleme, fason işçilik ve
benzeri işler için geçici olarak ihraç edilen malların bu nedenle doğacak
giderleri.
A-3 Teknik Yardım
Etüd, öğretim, uzmanlık, hakemlik, proje,
revizyon, ekspertiz tahlil ve benzeri hizmetler.
A-4 Taahhüt İşleri
Açılan uluslararası ihalelerden sonra, uzmanlaşmış
yabancı firmalarca genellikle sabit fiyatlarla inşaası veya bakımı yapılacak
olan bina, yol, köprü, liman ve diğerlerine ait sözleşmeler gereğince ödenmesi
gerekli tutarlar.
A-5 Telif Hakları, Fikri ve
Sınai Mülkiyet ile Yönetim Anlaşmaları
a) Telif Hakları
- Bilimsel ve sanatsal eserlerin telif hakları ile
gazete, dergi ve diğer yayın araçlarında yayımlanan fotoğraf, makale ve
benzerlerine ilişkin ödemeler.
- Bilgi işlem makinalarında kullanılmak üzere
Türkiye'ye ithal edilen program ürünlerine ilişkin lisans ücretleri.
b) Fikri-Sınai Mülkiyet ve
Yönetim anlaşmaları
Hazine Müsteşarlığı, Yabancı Sermaye Genel
Müdürlüğü'nce onaylanan lisans, know-how ve benzeri maddi haklara, lisansa
bağlı teknik yardım anlaşmalarına ve yönetim anlaşmalarına ilişkin ödemeler.
c) Kredi Kartı Anlaşmaları
Hazine Müsteşarlığının izni çerçevesinde yurt
dışındaki kredi kartı kuruluşları ile yapılacak lisans ve temsilcilik
sözleşmelerine ilişkin ödemeler.
A-6 Maaş ve Ücretler
Türkiye'de hizmete alınan yabancı uzman personel,
işçi, artist ve gösteri gruplarına yapılan ödemeler.
A-7 Giderlere Katılma Payı
Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel
Müdürlüğü'nün izni çerçevesinde, yabancı firma ve kuruluşların Türkiye'deki
şube ve yan kuruluşlarının yurt dışındaki ana kurumlarına; Türkiye'deki ana
kurumların, yabancı ülkelerdeki şube ve yan kuruluşlarına (A-3 ve A-5
fıkralarında belirtilenler dışındaki giderler) genel giderlerine katılma payı
olarak yapacakları ödemeler.
B-DIŞ TİCARET
B-1 Komisyonculuk ve
Mümessillik Hizmetleri
a) Komisyonculuk ve
Simsariye Giderleri
Dış Ticaretle ilgili olarak yurt dışından sağlanan
komisyonculuk ve simsariye hizmetleri karşılığında yapılacak ödemeler ve dış
piyasalar hakkında bilgi toplamak amacıyla yurt dışındaki firma ve kuruluşlara
ödenecek haberleşme ve dokümantasyon giderleri ile uluslararası nakliyat ve
transit nakliyatla ilgili olarak dışarıdan sağlanacak aracılık hizmetleri
karşılığında yapılacak ödemeler.
b) Transit İşlemlerden ve
Aktarmalı Satışlardan Doğan Kazançlar
Yurt dışında yerleşik olanlarca transit
işlemlerden ve aktarmalı satışlardan ticari teamüllere uygun olarak sağlanan ve
F-1 fıkrası kapsamına girmeyen kazançlar.
c) Banka Komisyon ve
Masrafları
Bankalar ve özel finans kurumlarının yaptıkları
işlemler nedeniyle dışarıdaki muhabirlerine ödemeleri gereken komisyon, masraf,
damga vergisi ve benzeri giderler.
d) Temsil Masrafları
- Yurt dışında kurulan büro, temsilcilik,
acentelik ve benzerleriyle ilgili giderler.
- İhracatçılar, uluslararası nakliyeciler, (A)
grubu seyahat acentaları ve transit ticareti yapan firma ve kuruluşlar ile
pazarlama şirketlerine (dış ticaret sermaye şirketleri dahil) bir önceki takvim
yılı itibariyle getirdikleri net döviz gelirleri üzerinden verilecek yıllık
pazarlama giderleri.
-
Yurt dışında
katılınan fuar ve sergi giderleri.
B-2 Nihai Mal Piyasasındaki
İşlemlere İlişkin Farklar, Marjlar ve Depozitolar
Ticari teamüllere uygun olmak kaydıyla, nihai mal
piyasalarındaki işlemlere ilişkin olan farklar, paylar ve depozitolar ile
ilgili ödemeler.
B-3 Dokümantasyon Giderleri
Döviz işlemleri yapmaya yetkili banka, özel finans
kurumları ve müesseselerin yurt dışından kendi nam ve hesaplarına
sağlayacakları her çeşit bilgi ve doküman giderleri.
B-4 Antrepo, Depolama,
Gümrükten Çekme ve Benzeri Ödemeler
İhracatçıların, gümrükten çekme, ardiye, depolama,
antrepo, factoring, bakım, nakil, muhafaza, fümügasyon, rafa (maniplasyon),
satış ve benzeri giderleri, vezin (tartı) veya kalite farkı ile ekspertiz ve
tahkim ücretleri (hariçteki gözetme şirketleri ücretleri dahil).
B-5 Transit Nakliyatla
İlgili Giderler
B-6 Gümrük Vergi ve
Resimleri ile Benzeri Ücretler
İhracatçıların gümrük vergi ve resimleri ile
benzeri ücretleri
C- TAŞIMACILIK (Kiralama,
Navluna İlişkin Liman Masrafları, Balıkçı Gemileriyle İlgili Ödemeler v.s.)
C-1 Deniz Taşımacılığı
- Dış Ticarette malların yabancı bayraklı
gemilerle taşıtılması durumunda navlun ve navluna ilişkin giderler.
- Yabancı gemi kumpanyalarının Türkiye'deki şube,
büro, acenta ve temsilcilikleri tarafından eşya ve yolcu nakliyatı dolayısıyla
tahsil edilen Türk liraları.
C-2 İç Sularda Yapılan
Taşımacılık (Kiralama dahil)
İç sular ve nehirlerdeki taşımacılık için, Kabotaj
Kanunu hükümlerine tabi olmak kaydıyla C-1 fıkrası hükümleri uygulanır.
C- 3 Karayolu Taşımacılığı
(Yolcu Taşımacılığı ve Kiralama dahil)
- Demiryoluyla yük taşımacılığında taşıma
ücretleri ve dış ticarete konu malların yabancı plakalı kara nakil araçlarıyla
taşıtılması durumunda (ikili karayolu anlaşmaları çerçevesinde) taşıma
bedelleri.
- Yabancı kara nakliyat firmalarının Türkiye'deki
şube, büro, acenta ve temsilcilikleri tarafından eşya ve yolcu nakliyatı
dolayısıyla tahsil edilen Türk liraları.
C- 4 Hava Taşımacılığı
(Yolcu taşımacılığı ve Kiralama dahil)
- Dış ticarette taşımanın yabancı uçaklarla
yapılması halinde, taşıma bedelleri.
- Yabancı hava nakliyat kumpanyalarının
Türkiye'deki şube, büro, acenta ve temsilcilikleri tarafından, yolcu ve eşya
nakliyatı dolayısıyla tahsil edilen Türk liraları (Uluslararası denizaşırı
acele uçak posta servislerinin hizmetinden yararlanan Türk acele posta
servislerinin sağladıkları Türk lirası hasılattan yabancı şirkete ödenecek
kısım bu fıkra çerçevesinde değerlendirilir).
C- 5 Taşıtların Giderleri
a) Türk Bayraklı Deniz
Taşıtlarının Liman Masrafları (Yakıt, Erzak, Bakım, Sefer Esnasındaki Tamirler,
Acil Tamirleri ile Personel ve Benzeri Giderleri)
Yabancı sulara sefer yapan Türk bayraklı deniz
nakil araçlarının yurt dışında yapacakları liman, yol, personel ve gemiyle
(satın alınmasıyla ilgili giderler dahil) ilgili her türlü giderleri (Kati veya
avans olarak döviz satışı yapılabilir. Klasifikasyon, reklasifikasyon
konversiyon ve ağır tamir ve bakım giderleri C-6/a fıkrasında değerlendirilir).
b) İç Sularda Taşımacılık
Yapan Türk Bayraklı Taşıtların Liman Masrafları (Yakıt, Erzak, Bakım, Sefer
Esnasındaki Tamirler ve Acil Tamirleri ile Personel ve Benzeri Giderleri)
Yabancı iç sularda taşımacılık yapan Türk bayraklı
taşıtların liman masrafları için C-5/a fıkrası hükümleri uygulanır.
c) Kara Taşıtları Yol
Giderleri (Yakıt, Küçük Tamirler, Garaj Giderleri ile Sürücü ve Yol
Personelinin Masrafları gibi)
Uluslararası Taşıma Yetki Belgesi sahibi
firmaların, yurt dışına sefer yapacak Türk plakalı kara nakil vasıtalarının yol
giderleri (Kati veya avans olarak döviz satışı yapılabilir. Ağır bakım ve tamir
giderleri, önemli yenileme masrafları C-6/b fıkrası kapsamında
değerlendirilir).
d) Hava Taşıtlarının Uçuş
Bakım Masrafları ve Genel Giderleri ile Bu Taşıtların ve Hava Ulaşım
Teçhizatlarının Tamirleri
Türk hava taşıtlarının Türk hava alanlarında
gümrüklenmemiş olarak veya yabancı ülkelerde almış oldukları akaryakıt ve
benzerlerinin bedelleri, uçuş bakım masrafları; genel giderleri ile bu
taşıtların ve hava ulaşım teçhizatlarının tamir giderleri.
(Ulaştırma Bakanlığı'ndan yurt dışına hava yoluyla
taşıma yapmak üzere işletme ruhsatı almış olan firma ve kuruluşların (Türk Hava
Yolları'nın talepleri J-3/c fıkrasında değerlendirilir.), yurt dışına
yapacakları seferleriyle ilgili konma, konaklama, yakıt, seyrüsefer
(navigasyon) giderleri diğer meydan hizmetleri giderleri için kati veya avans
olarak döviz tahsis edilir.)
Hava taşıtlarının ağır bakım giderleri de bu
fıkrada değerlendirilir.
C-6 Taşıtların Tamir
Giderleri
a) Gemi Tamirleri
Yabancı sulara sefer yapan Türk bayrağını taşıyan gemilerin, ticarete konu olmayan, C-5/a fıkrası kapsamı dışındaki klasifikasyon, konversiyon, reklasifikasyon ve ağır bakım giderleri,
b) Gemi ve Uçak Dışında
Kalan Araçların Tamirleri
Bu araçların doğrudan ticarete konu olmayan, C-5/b
ve c fıkraları kapsamı dışındaki ağır tamir (kara taşıtlarının şase değişikliği
giderleri hariç) giderleri.
D- SİGORTA
D-1 Sosyal Güvenlik ve
Sosyal Sigorta
Sosyal güvenlik kuruluşlarımızca sosyal güvenlik
mevzuatımız çerçevesinde diğer ülkelerdeki sosyal sigorta ve sosyal güvenlik
kuruluşlarına yapılacak sosyal güvenlik ve sosyal sigortayla ilgili yardım,
prim ve benzeri ödemeler (H-1 fıkrasında belirtildiği şekilde yapılacak
transferler hariç)
D-2 Uluslararası Ticarete
Konu Mallara İlişkin Sigortalar
1. Harice Yapılan Prim
Ödemeleri
Türk sigorta mevzuatına göre, ithalat ve ihracat
konusu malların nakliyatından doğacak zararları karşılamak üzere, yurt
dışındaki sigorta şirketlerine yaptırılan nakliyat sigorta primleri.
2. Harice Yapılan Hasar
Tazminatı ve Benzeri Ödemeler
Türkiye'deki sigorta şirketlerine yaptırılan,
ithalata ve ihracata ilişkin sigortalar ile nakliye sorumluluk sigorta
poliçelerine dayanılarak ödenmesi gereken kısmen veya tamamen hasara uğramış
malların hasar tazminatları, müşterek avarya garame payı dolayısıyla yapılacak
ödemeler ile ekspertiz ücretleri ve hasara uğrayan malın tahkim ve takibi
dolayısıyla istenilen ücretler.
3. İthalat Sigorta Tazminat
Bedelleriyle Yapılan İthalat
(Türkiye'ye yapılan ithalat dolayısıyla,
Türkiye'deki veya yurt dışındaki sigorta şirketleri tarafından sigorta edilmiş
malların hasara uğraması veya kaybolması halinde, sigorta tazminatının mal
bedeline tekabül eden kısmı için aynı cinsten mal ithali mümkündür).
D-3 Hayat Sigortaları
- Türkiye'de yerleşik kişilerin tek veya grup
olarak dışarıda yerleşik sigorta şirketlerine yaptıracakları hayat sigortası
primleri.
- Türkiye'de yerleşik sigorta şirketlerince
dışarıda yerleşik gerçek kişilere yapılacak hayat sigortası sözleşmelerine ait
ödemeler.
D-4 Diger Sigortalar
1. Harice Yapılan Prim Ödemeleri
- Uçak, helikopter ve gemilerin, dış kredi ile
satın alındığı taktirde borcu ödeninceye kadar, yurtdışından finansal kiralama
yoluyla getirilmesi halinde ise finansal kiralama sözleşme süresi ile sınırlı
olmak üzere dışarıda yaptırılacak tekne sigorta primleri.
- Türk bayrağını taşıyan gemilerin sorumluluk
(kulüp) sigorta primleri.
- Dış ülkelere seyahat edenlerin orada
yaptıracakları bedeni kaza ve motorlu taşıt sigorta primleri.
2. Harice Yapılan Hasar
Tazminatı ve Benzeri Ödemeler
- Türkiye'de yerleşik sigorta şirketleri ile
dışarıda yerleşik gerçek ve tüzel kişiler arasında yapılan diğer tüm
sigortalara ilişkin sözleşmelere dayanılarak ödenecek hasar tazminatı ve buna
bağlı ödemeler.
- Sorumluluk sigorta poliçelerine dayanılarak yurt
dışına yapılacak hasar tazminatı ve benzeri ödemeler.
- Yeşil kart sistemine dahil ülkelere ödenecek
sigorta tazminatı ile buna bağlı ödemeler (Türkiye Sigorta ve Reasürans
Şirketleri Birliği Motorlu Taşıt Bürosu tarafından yapılacak başvurulara göre).
D-5 Reasürans ve Retrosesyon
İşlemleri
1. Hariçten Alınan İşler
Türkiye'de yerleşik sigorta ve reasürans
ortaklıklarının yabancı ülkelerden aldıkları reasürans ve retrosesyon işlemleri
dolayısıyla ödemekle yükümlü oldukları cari hesap bakiyeleri ile yabancı
ülkelerdeki acenta, şube ve temsilcileri vasıtasıyla yapmış oldukları sigorta
işlemlerine ilişkin olarak ödemeleri gereken borç bakiyeleri.
2. Harice Verilen İşler
1160 sayılı Kanun uygulaması saklı kalmak
kaydıyla, sigorta şirketlerinin Türkiye'de işletmekte oldukları sigorta
branşları üzerinden yabancı ülkelerdeki reasürör veya retrosesyonerleri veya
bunlar adına hareket eden sigorta aracıları veya hariçteki merkezleri lehine,
sözleşmeleri veya sözleşmeye bağlı olmayan ihtiyari plasmanlar gereğince doğan
borç bakiyeleri ile Türkiye'deki sigorta şirketlerinin cari muhataralara
karşılık olarak reasürörlerine transfer etmeyip depo ettikleri primlerin
ihtiyat faizleri.
(Yukarıda yer alan ödemelerin yapılabilmesi için,
ödemeyi isteyen sigorta kuruluşlarının işlerini yurt dışına devretmeden önce
Bakanlar Kurulunun 2001/3480 sayılı Kararı eki "Sigortacılıkta Yurtiçi
Reasürans Havuzu Sistemine İlişkin Karar”a göre Milli Reasürans T.A.Ş.'ye
gerekli devri yaptığını ve yapılacak ödeme isteği ile ilgili her türlü sigorta,
reasürans ve retrosesyon işlemlerinin Türkiye'de plase ve muhafaza
edilemediğinin Milli Reasürans T.A.Ş.den alınmış bir şerh veya belge ile
tevsiki şarttır.)
3. Mahsup Hükümleri
(Türk kanunlarına göre kurulmuş olup merkezleri
Türkiye'de bulunan sigorta ve reasürans şirketleri ile Türkiye'de çalışmalarına
izin verilen yabancı sigorta şirketleri şubeleri, yabancı ülkelerdeki sigorta
şirketleriyle olan işlemleri dolayısıyla borçlarını ve alacaklarını mahsuplaşma
yoluyla ödeyebilirler veya tahsil edebilirler.)
D-6 Türkiye'deki Yabancı
Sigorta Şirketleri ve Şubeleriyle İlgili Diğer Ödemeler
1. Türkiye'de çalışmasına izin verilen yabancı
sigorta şirketleri ile şubelerinin direkt sigorta işlemlerinden oluşan karları
(F-1 fıkrası esaslarına göre transfer edilir).
2. Türkiye'de çalışmasına izin verilen yabancı
sigorta şirketleri ile şubelerinin yukarıdaki fıkralarda belirtilen ödemeler
dışında kalan ve ilgili mevzuat çerçevesinde yurt dışına transferi mümkün
bulunan hesap meblağları.
E- FİLM, VİDEO KASET VE
BENZERİ MADDİ ORTAM ÜZERİNE KAYDEDİLMİŞ (GÖRÜNTÜLÜ VE SESLİ) ESERLER
E-1 Herhangi Bir Maddi Ortam
Üzerine Kaydedilmiş Eserlerin İthali, İhracı, Dağıtım ve Gösterimi
(Dolu sinema filmleri, dolu video kasetleri, dolu
videodiskleri ve benzeri diğer maddi ortam üzerine kaydedilmiş eserler (bundan
sonra yalnızca "Eser" denilecektir) ile bunlara ait afiş, resim ve
ilanların ithali, ihracı, dağıtımı ve gösterimi (yasak yayımlarla ilgili
hükümler saklı kalmak kaydıyla) serbesttir.)
Dağıtım ve gösterim için doğabilecek masraflar ile
Türkiye'ye fiilen ithali yapılan ve işletme belgesi olan eserlere ait royalty
bedelleri.
E-2 Kablo Yoluyla
Uluslararası Düzeyde Yayımlanan Eserlerin İthali, İhracı, Dağıtımı ve Gösterimi
(E-1 fıkrası esaslarına göre sonuçlandırılır.)
E-3 Başka Tür Ortamlarla
Uluslararası Düzeyde Nakledilen veya Yayımlanan Eserlerin İthali, İhracı,
Dağıtım ve Gösterimi
(E-1 fıkrası esaslarına göre sonuçlandırılır.)
E-4 Eserlerin İşlenmesi
(Processing), Bakımı ve Tamamlanması (Finishing, Çoğaltma ve Alt Yazı İlavesi
Dahil)
Eserlerin işlenmesi (developman dahil), basımı
(reprodüksiyon dahil), tamamlanması (çoğaltma ve alt yazı ilavesi dahil) ve
seslendirilmesi dolayısıyla yapılacak ödemeler.
(Dışarıda yerleşik kişilerin eserlerle ilgili
Türkiye'deki geçici faaliyetlerine ilişkin işlemler ilgili Bakanlık ve
kuruluşlardan izin alınmak suretiyle serbesttir.)
F- SERMAYE GELİRLERİ
F-1 Ticari Faaliyetlerden
Sağlanan Karlar
Dışarıda yerleşik kişilerin verilmiş izinler
çerçevesinde Türkiye'de yaptıkları yatırımlardan ve ticari faaliyetlerinden
sağladıkları karlar.
F-2 Temettü ve Kar Payı
Gelirleri
Dışarıda yerleşik kişilerce Türkiye'den satın
alınan menkul kıymetlere ait temettü ve kar payı gelirleri.
F-3 Faizler (Kredi ve Menkul
Kıymetler Faizleri ile Benzerleri)
Yabancı sermaye ve kambiyo mevzuatı hükümlerine
göre sağlanan nakdi ve gayri nakdi dış kredilerin faizleri (krediyle ilgili
komisyonlar, taahhüt komisyonları, risk ve/veya ihracat sigortaları, tahvil
ihraç giderleri ve benzeri dahil) ile ayni dış kredilerin faizleri, yurt
dışında yerleşiklerce anılan mevzuat çerçevesinde satın alınan menkul değerlere
ait faiz gelirleri.
- Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'de satın
aldıkları gayrimenkul ve gayrimenkule müteferri ayni hakların kira ve diğer
gelirleri.
- Gümrük Müsteşarlığının iznine istinaden
Türkiye'de yerleşik kişilerce dışarıda yerleşik kişilerden Türkiye'de
kullanılmak üzere kiralama yoluyla getirilen malların kira bedelleri. (Verilmiş
genel izinlere dayanılarak kiralanacak bilgi işlem makinalarıyla ilgili
işlemler, Merkez Bankasınca yürütülür.)
G- SEYAHAT VE TURİZM
G-1 İş Seyahatleri
Türkiye'de yerleşik ticari işletmelerin
sahiplerine, temsile yetkili ortaklarına, yöneticilerine ve elemanlarına her
çıkış için serbestçe döviz satışı (efektif olarak 5.000.- ABD dolarını
geçemez).
G-2 Turistik Seyahatler
Türkiye'de yerleşik geçerli pasaport sahibi Türk
vatandaşları, turistik amaçla yurt dışına çıkışlarında, 32 Sayılı Karar'ın 4/b
Maddesine göre bankalar, yetkili müesseseler, özel finans kurumları ve PTT'den
satın aldıkları dövizlerini, 5.000.- ABD doları veya eşitine kadar satın
aldıkları ya da yanlarında bulundurdukları efektiflerini kullanabilirler.
G-3 Kültürel Seyahatler
- Milli Eğitim Bakanlığınca yurt dışında lisans
veya yüksek lisans yapmasına izin verilen resmi veya özel öğrencilerin
aylıkları ve diğer giderleri.
- Yurt dışındaki lisan kursu, mesleki kurslar ve
öğrenci kamplarına katılacakların kayıt, kurs ve kamp ücretleri.
- Özel sektör kuruluşları tarafından mesleki
bilgi, görgü ve ihtisaslarının arttırılması amacıyla yurt dışına gönderilecek
personelin giderleri.
- Uluslararası nitelikte bir kongre veya
konferansa, sergi, seminer veya herhangi bir resmi davete katılacakların
giderleri.
(Türkiye'de yapılan uluslararası toplantı ve
kongrelere katılanların katılım için ödemeleri gerekli döviz giderleri de bu
fıkrada mütalaa edilir.)
- Türkiye'deki basın-yayın kuruluşlarının yurt
dışında geçici ve devamlı olarak görevlendirdikleri muhabirlere ödemeleri gereken
aylık ve benzeri adlar altındaki giderleri ile sözkonusu muhabirlerin bu
görevleri dolayısıyla yurt dışındaki kuruluşlara ödemeleri gereken miktarlar.
- Sağlık Bakanlığınca belirlenen sağlık
kuruluşlarından alınacak ve bu Bakanlıkça onaylanacak raporlara göre yurt
dışında tedavileri uygun görülen kişilerle raporda belirtilmiş olması halinde
refakatçisinin hastane, doktor, operasyon, tedavi, ilaç ücretleri ile ikamet,
iaşe ve benzeri zaruri giderleri (Kati veya avans olarak döviz satışı
yapılabilir).
- Yurt dışında bu fıkra esaslarına göre tedavi
olan kişilerin, tedavinin bitiminden sonra tedavi oldukları hastaneden
aldıkları belgelere dayanılarak, kontrol amacıyla yurt dışına çıkışlarında
hasta ve gerek görülmüşse refakatçisine döviz satışı ve ayrıca, belgeye bağlı
tedavi giderleri.
- Devlet Memurlarının Tedavi, Yardım ve Cenaze
Giderleri Yönetmeliği gereğince ödenecek tedavi giderleri,
- Yabancı ülkelerde bulunulduğu sırada meydana
gelen ve münhasıran ani tıbbi ve cerrahi müdahaleyi gerektiren durumlarda,
Sağlık Bakanlığınca onaylanması kaydıyla, ödenecek tedavi giderleri.
- Yabancı ülkelerde ölüm halinde, cenazenin yurda
getirilebilmesi için yapılan giderler.
G-5 Resmi Geçici Görev
Seyahatleri
Kamu kuruluşları tarafından resmi geçici görevle
yurt dışına gönderilecek görevlilerin giderleri.
H- KİŞİSEL GELİR VE HARCAMALAR
H-1 Emekli Aylıkları ve
Benzeri Ödemeler
- Türkiye'deki hizmetleri karşılığı Sosyal
Güvenlik Kuruluşlarımızdan emekli olan diğer ülkelerin vatandaşlarına ödenecek
emekli, malul, dul ve yetim aylıkları.
- Sosyal Güvenlik kuruluşlarımızca emekli, malul,
dul ve yetim aylığı bağlanmış olup, yurt dışına yerleşen Türk vatandaşlarının
aylıkları.
H-2 Kanuni Nafakalar ve Mali
Yardımlar
H-3 Göçmenlerin Havaleleri
Türkiye'ye göç edip bir iş yerine bağlı olarak ya
da müstakil olarak çalışan veya serbest meslek faaliyetinde bulunan kişilerin
sağladıkları ücret veya kazançlar.
H-4 Yurt Dışındaki Özel
Mülklerin Cari Bakım ve Tamirleri
(32 sayılı Kararın 4/b maddesine göre satın alınan
dövizlerden ve döviz tevdiat hesaplarından karşılanır.)
H-5 Küçük Miktarların
Transferleri
- Ticari amaçlar dışında, kişi, aile ve kuruluş
ihtiyaçlarında kullanılmak için yurt dışından getirtilecek İthalat Rejimi
Kararına göre ithali serbest maddeler, haberleşme suretiyle alınacak dersler,
kurslar ve bunlarla ilgili malzemeler için döviz satışı.
- Sağlık Bakanlığı'nca onaylı reçetelere
dayanılarak ilaç ve benzerlerine ilişkin döviz satışı.
- Her nevi malüller tarafından ithali istenen
tekerlekli koltuk (motorlu hareket eden vasıtalar dahil, otomobil ve benzerleri
hariç) takma uzuv, amalara mahsus saat, daktilo makinası, işitme aleti ve
piller gibi özelliği olan cihaz, alet ve vasıtalar için Sağlık Bakanlığınca
onaylı raporlara göre yapılacak ödemeler.
(Bu madde çerçevesinde getirtilecek acil
ihtiyaçların yurda ithali, döviz satım belgelerine istinaden gerçekleştirilir.)
H-6 Gazeteler, Periyodik
Yayımlar, Kitaplar, Müzik Yayımlarının Bedelleri veya Bunların Abonelik
Ücretleri
Kişi, aile ve kuruluş ihtiyaçlarında kullanılmak
üzere, ticari amaçlar dışında, yurt dışından getirtilecek gazete, periyodik
yayımlar, kitaplar, müzikle ilgili yayın (musiki notaları dahil), dergiler,
kataloglar, pullar ile kitap ve matbualara ilişkin fotokopi ve mikrofilmler,
müzik plakları ve dolu müzikli ses bantları ve bunlara ait abone ve satınalma
bedelleri.
Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt dışında
yayımlanacak tez, makale gibi yapıtlarının basım ve yayım ücretleri ile diğer
benzeri giderleri.
H-7 Spor Ödülleri ve Yarışma
Kazançları
Spor Federasyonları tarafından organize edilen
sportif olaylardan elde edilen kazanç ve ödüller ile izin almak suretiyle
organize edilen yarışmalardan elde edilen kazanç ve ödüller.
J- KAMU GELİR VE GİDERLERİ
J-1 Vergiler ve Harçlar
- Kamu sektörünce yabancı ülkelere ödenmesi
gereken vergi, resim ve harçlar ile dışarıda yerleşiklere yapılacak Katma Değer
Vergisi iadeleri.
- Türkiye'de yerleşik kişilerin T.C.
Konsolosluklarına ödemeleri gereken hertürlü vergi ve harçlar.
J-2 Kamu Giderleri (Devletçe yurt dışında yerleşik kişilere
ve yurt dışındaki T.C. Temsilciliklerine yapılacak ödemeler ile uluslararası
kuruluşlara yapılacak katkı payları ve diğer ödemeler.)
J-3 Kamu Taşımacılığı ve PTT
Hizmetlerine İlişkin Ödemeler
- PTT İdaresinin, uluslararası kongre kararlarına
göre, yabancı ülke posta idarelerine ödemesi gereken borçları.
- TCDD'nın yabancı ülke demiryolları idarelerine
karşılıklı nakliyattan dolayı ödemesi gereken borçları.
- THY'nın Uluslararası Hava Yolları Birliğine dış
parkur için ödemesi gerekli tutarlar ile konma, konaklama ve benzeri giderleri.
- Türkiye Denizcilik İşletmeleri Deniz Yolları
Müessesesi ile yabancı deniz nakliyat kurumları arasında yolcu taşıma konusunda
yapılmış anlaşmalar gereğince yapılacak ödemeler.
- Yukarıda belirtilen kuruluşların, yurt dışında
açacakları büro, şube, acentalık ve mümessilliklerinin giderleri.
- Türkiye Radyo Televizyon Kurumunun çeşitli
yayımlar dolayısıyla yabancı yayın kurum ve kuruluşlarına gider veya diğer
adlar altında ödemesi gereken ücretler ile yurt dışında yapılan diğer giderler.
J-4 Konsolosluk Gelirleri
Türkiye'deki konsoloslukların konsolosluk
işlemleri dolayısıyla tahsil ettikleri harç ve benzeri gelirleri (Dışişleri
Bakanlığı'nın onayını kapsayan yazılı başvurularına istinaden Merkez Bankasınca
döviz iznine bağlanır.)
K-GENEL KARAKTERLİ İŞLEMLER
K-1 Hertürlü İlan ve
Reklamlar
Yurt dışında yaptırılan her çeşit ilan ve
reklamlar ve bunlarla ilgili klişe ücretleri.
K-2 Mahkeme Giderleri
K-3 Zarar, Ziyan ve
Tazminatlar
- Ticari ve gayri ticari işlemlerden doğan zarar,
ziyan ve tazminatlar ve bunlara bağlı cezai şartlar ile sulh yoluyla halli
gereken durumlarda yapılacak ödemeler.
- Alınmış izinlere dayanılarak Türkiye'de çalışan
yabancı uyruklu kişilere yapılacak işten çıkarma ve kıdem tazminatı gibi
ödemeler.
K-4 Para Cezaları
K-5 Dernekler, Kulüpler ve
Diğer Kuruluşlara Katılma Aidatları
K-6 Serbest Meslek
Kazançları
Alınmış izinlere dayanılarak hariçte yerleşik
kişilerin, Türkiye'de serbest meslek faaliyetlerinden sağladıkları kazançlar.
K-7 İadesi Gerekli Tutarlar
Borç olmadığı halde yanlışlıkla gönderilen,
mükerrer olarak gönderilen, tahakkuk ettirilmeyen bir işlem nedeniyle peşin
olarak gönderilen, feshedilen sözleşmeler kapsamında evvelce peşin olarak
gönderilen ve bir bankaca satın alınarak Türk parasına çevrilmiş bulunan
dövizler.
K-8 Bröve, Marka Tescil
Giderleri
SERMAYE HAREKETLERİNE
İLİŞKİN HÜKÜMLER
Türkiye'ye Gelecek Yabancı
Sermaye
Madde 26- Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye'de
şirket kurmak, mevcut ve kurulacak şirketlere iştirak etmek, şube açmak
suretiyle yatırım yapmaları ve her türlü mal ve hizmet üretimine yönelik
faaliyetlerde bulunmaları ile irtibat bürosu açmaları öngörülen sermayeyi
getirmek ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu'na göre gerekli izni
almak, verilen izinler çerçevesinde faaliyette bulunmak kaydıyla serbesttir.
Verilmiş izinler çerçevesinde bu kişilerin
Türkiye'deki faaliyetlerinden elde etmiş oldukları kar, temettü ve benzeri
transfer işlemleri, ilgililerin talebi üzerine doğrudan bankalar veya özel
finans kurumlarınca yapılır. Ancak, bankalar veya özel finans kurumları,
ilgililerden, transferin gerçekleştirilmesi sırasında almış oldukları
belgeleri, Bakanlığa ve Merkez Bankası'na gönderirken transfer edilen tutar ve
bu tutarın ABD doları karşılığını ve transfer tarihini de bildirirler.
Dışarıda yerleşik kişilerin 6224 sayılı Kanun ve
Petrol Kanunu kapsamındaki belirtilen faaliyetleri dışında ticari faaliyette
bulunmalarına Hazine Müsteşarlığı'nca izin verilir. İzin verilen bu faaliyetlerden
sağlanan kar, satış ve tasfiye bedelleri ile uluslararası ihaleler için
oluşturulan adi ortaklıklar dışındaki adi ortaklıkların iş bitiminde kar etmesi
halinde elde edilen karlar, vergi, resim ve benzeri yükümlülüklerin yerine
getirildiğinin tevsiki kaydıyla, bankalar ve özel finans kurumlarınca transfer
edilir. Transferi gerçekleştirilen döviz tutarı ve bunun ABD doları karşılığı,
transfer tarihi ile birlikte Merkez Bankası'na bildirilir.
Türkiye'den Gidecek Yerli
Sermaye
Madde 27- Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt
dışında veya Türkiye'deki serbest bölgelerde yatırım yapmak veya ticari
faaliyette bulunmak üzere şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube
açmaları için 5 milyon ABD doları veya eşiti dövize kadar nakdi sermayeyi
bankalar veya özel finans kurumları aracılığı ile, ayni sermayeyi ise gümrük
mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbest olup, 5 milyon ABD
dolarını aşan nakdi ve/veya ayni sermaye ihracına Bakanlıkca izin verilir.
Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt dışına yapacakları
nakdi sermaye transferi yerine mal ihraç ederek bedelinin yurt dışında
kurulacak şirket veya şubelerin sermayesine mahsup edilmesine ilişkin talepleri
Hazine Müsteşarlığınca incelenip sonuçlandırılır.
Yatırım veya ticari faaliyette bulunmak üzere yurt
dışına sermaye ihracına ve yurtdışında irtibat bürosu, temsilcilik ve
benzerlerinin kurulmasına ilişkin olarak Hazine Müsteşarlığı'na bildirimde
bulunma yükümlülüğü Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın
13. maddesine, Merkez Bankası'na bildirim yükümlülüğü ise, bankalar ve özel
finans kurumlarına verilen talimat esaslarına tabidir.
Menkul Kıymetler
Madde 28- Menkul kıymetlerin ve diğer sermaye
piyasası araçlarının Türkiye'ye giriş ve çıkışı serbesttir.
Dışarıda yerleşik kişilerin (Yurt dışındaki
yatırım ortaklıkları ve yatırım fonları dahil) her türlü menkul kıymetler ile
diğer sermaye piyasası araçlarını Sermaye Piyasası Mevzuatına göre yetkili
bulunan bankalar ve aracı kurumlar vasıtası ile satınalmaları, satmaları, bu
kıymetler ve araçlara ait gelirler ile bunların satış bedellerini bankalar ve
özel finans kurumları aracılığı ile transfer ettirmekleri serbesttir. Ayrıca,
dışarıda yerleşik kişiler, Sermaye Piyasası Mevzuatı hükümleri çerçevesinde,
Türkiye'de menkul kıymet ile diğer sermaye piyasası araçlarını ihraç
edebilirler, halka arz ve satışını yapabilirler.
Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt dışındaki mali
piyasalarda işlem gören menkul kıymetleri satın almaları, satmaları ve alış
bedellerini transfer ettirmeleri ile yurtdışında menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası araçlarını ihraç etmeleri, yurt dışındaki mali piyasalarda arz ve
satışını yapmaları serbesttir.
Bankalar, özel finans kurumları ve aracı kurumlar
Merkez Bankası'nın talimatları çerçevesinde bildirimde bulunurlar.
Gayrimenkul Kıymetler
Madde 29- Dışarıda yerleşik kişilerin satın
aldıkları veya sahip oldukları gayrimenkul ve gayrimenkule müteferri ayni
hakların gelirleri ve satış bedelleri, vergi ve benzeri yükümlülüklerin yerine
getirildiğinin tevsiki kaydıyla, bankalar ve özel finans kurumlarınca transfer
edilir.
Yukarıda belirtilen gelirler ve satış bedellerinin
transferi konusunda Merkez Bankası'na bildirim yükümlülüğü bankalar ve özel
finans kurumlarına verilen talimat esaslarına tabidir.
Krediler
Madde 30-
A) Alınması
Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından ayni,
nakdi, gayrinakdi kredi, garanti ve kefalet temin etmeleri serbesttir. Bankalar
ile özel finans kurumları, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı
Karar'ın 17’nci maddesi gereğince kredi teminine garanti vererek ya da
vermeksizin aracılık edebilirler.
Yurt dışındaki işleriyle ilgili olarak yurt dışından kredi sağlayan Türkiye'de yerleşik kişiler dışında kalan Türkiye'de yerleşik kişiler, yurt dışından sağladıkları kredileri bankalar