TÜRKİYE CUMHURİYET

MERKEZ BANKASI A.Ş.

 

31 ARALIK 2003 VE 2002

TARİHLİ MALİ TABLOLAR

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI A.Ş.

 

BAĞIMSIZ DENETİM RAPORU

 

 

Türkiye Cumhuriyet

Merkez Bankası A.Ş.’ne

Ankara

           

  1. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş.’nin (“Banka”) 31 Aralık 2003 ve 2002 tarihli bilançoları ile aynı tarihte sona eren yıllara ait gelir, özsermaye ve nakit akım tablolarını denetlemiş bulunuyoruz. Sözkonusu mali tablolar 31 Aralık 2003 tarihi itibariyle Türk Lirasının satın alma gücüyle ifade edilmiştir. Hazırlanan mali tablolardan Banka yönetimi sorumludur. Bizim sorumluluğumuz, yaptığımız denetime dayanarak bu mali tablolar üzerinde görüş bildirmektir.

 

  1. Denetimlerimiz Uluslararası Denetim Standartları'na uygun olarak yapılmıştır. Bu standartlar, denetimin mali tablolarda önemli bir yanlışlığın olup olmadığı konusunda makul bir güvenceyi sağlamak üzere planlanmasını ve yapılmasını gerektirmektedir. Denetim, mali tablolardaki tutarlara ve açıklamalara baz olan kanıtların, incelenmesini içerir. Denetim, aynı zamanda, uygulanan muhasebe ilkelerinin ve yönetim tarafından yapılan önemli muhasebe tahminlerinin ve genel olarak, mali tabloların sunumunun değerlendirilmesini de içerir. Denetimlerimizin, beyan ettiğimiz görüşümüze makul bir baz teşkil ettiği kanısındayız.

 

3.      Görüşümüze göre, yukarıda bahsedilen mali tablolar Banka’nın 31 Aralık 2003 ve 2002 tarihleri itibariyle mali durumunu ve aynı tarihlerde sona eren yıllara ait faaliyet sonuçlarını ve nakit akımlarını, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları'na uygun olarak arzetmektedir.

 

 

DRT DENETİM REVİZYON TASDİK

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

 

Member Firm of DELOITTE TOUCHE TOHMATSU

 

 

 

Levent YAVEROĞLU                                     Zeki KURTÇU

 

İstanbul, 9 Mart 2004


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ABD Doları Çevrimi

 

ABD Doları Çevrimi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

AKTİFLER

 

2003

 

2002

 

2003

 

2002

 

 

Not

 

Milyar TL

 

 

Milyar TL

 

Milyon

 ABD Doları

 

Milyon

ABD Doları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nakit değerler ve bankalar

4

1,636,000

 

2,275,571

 

1,172

 

1,630

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Altın rezervleri

5

2,234,170

 

2,449,040

 

1,601

 

1,755

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bankalar ve finansal kuruluşlarla bakiyeler

6

2,767,142

 

4,430,299

 

1,982

 

3,174

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alım satım amaçlı menkul kıymetler

7

72,131,469

 

81,244,536

 

51,676

 

58,205

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krediler (net)

8

175,373

 

811,576

 

126

 

581

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Satışa hazır iştirakler

9

20,787

 

8,909

 

15

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sabit kıymetler (net)

10

137,867

 

151,015

 

99

 

108

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Muhtelif alacaklar ve diğer aktifler

 

57,025

 

227,228

 

41

 

163

 

 

 

 

 

 

 

 

 

AKTİF TOPLAMI

 

79,159,833

 

91,598,174

 

56,712

 

65,622

 


 


 

 

 

 

 

ABD Doları Çevrimi

 

ABD Doları Çevrimi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PASİFLER

 

2003

 

2002

 

2003

 

2002

 

 

Not

 

Milyar TL

 

 

Milyar TL

 

Milyon

 ABD Doları

 

Milyon

ABD Doları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tedavüldeki banknotlar

11

10,675,528

 

8,700,211

 

7,648

 

6,233

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hazine’ye borçlar

20

59,839

 

121,910

 

43

 

87

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bankalara ve diğer finansal

kuruluşlara borçlar

 

12

 

22,563,224

 

 

24,366,925

 

 

16,165

 

17,457

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İşçi dövizleri mevduatı

13

26,183,270

 

28,881,557

 

18,758

 

20,691

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kamu sektörü mevduatı

 

5,533,000

 

4,817,661

 

3,964

 

3,451

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diğer kuruluşlar mevduatı

 

1,991,789

 

1,990,406

 

1,427

 

1,426

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Repo taahhütlerinden borçlar

 

433,645

 

2,365,372

 

311

 

1,695

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uluslararası Para Fonu’na borçlar

14

10,253,511

 

15,116,551

 

7,346

 

10,830

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kurumlar vergisi karşılığı

18

-

 

-

 

-

 

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Karşılıklar

15

78,363

 

47,877

 

56

 

34

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Muhtelif borçlar ve diğer yükümlülükler

 

988,130

 

901,311

 

708

 

646

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ertelenmiş vergi yükümlülüğü (net)

18

-

 

406,509

 

-

 

291

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOPLAM YÜKÜMLÜLÜKLER

 

78,760,299

 

87,716,290

 

56,426

 

62,841

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖZKAYNAKLAR

 

 

 

 

 

 

 

 

  Sermaye

16

40,615

 

40,615

 

29

 

29

  Birikmiş karlar

 

358,919

 

3,841,269

 

257

 

2,752

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖZKAYNAK TOPLAMI

 

399,534

 

3,881,884

 

286

 

2,781

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PASİF TOPLAMI

 

79,159,833

 

91,598,174

 

56,712

 

65,622

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TAAHHÜTLER VE YÜKÜMLÜLÜKLER

21

223,379,467

 

174,810,688

 

160,033

 

125,237


 

 

 

 

 

 

ABD Doları Çevrimi

 

ABD Doları Çevrimi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            

 

2003

 

2002

 

2003

 

2002

 

 

Not

 

Milyar TL

 

 

Milyar TL

 

Milyon

 ABD Doları

 

Milyon

ABD Doları

FAİZ GELİRLERİ

 

 

 

 

 

 

 

 

Bankalardaki plasmanlardan alınan faizler

 

77,496

 

163,638

 

56

 

117

Menkul kıymetlerden alınan faizler (net)

 

4,872,750

 

7,339,523

 

3,491

 

5,258

Kredilerden alınan faizler

 

27,768

 

132,348

 

20

 

95

Diğer faiz gelirleri

 

83

 

102

 

-

 

-

 

 

4,978,097

 

7,635,611

 

3,567

 

5,470

FAİZ GİDERLERİ

 

 

 

 

 

 

 

 

İşçi dövizlerine verilen faizler

 

(1,796,245)

 

(2,526,963)

 

(1,287)

 

(1,810)

Bankalara, finansal ve diğer kuruluşlara

verilen faizler

 

 

(4,051,474)

 

(5,587,118)

 

 

(2,903)

 

(4,003)

 

 

(5,847,719)

 

(8,114,081)

 

(4,190)

 

(5,813)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NET FAİZ GİDERİ

 

(869,622)

 

(478,470)

 

(623)

 

(343)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FAİZ DIŞI GELİRLER

 

 

 

 

 

 

 

 

Açık piyasa işlemlerinden alınan faizler (net)

 

-

 

869,982

 

-

 

623

Kur farkı gelirleri (net)

 

-

 

1,582,413

 

-

 

1,134

Alınan temettüler

 

3,211

 

5,178

 

2

 

4

 

 

3,211

 

2,457,573

 

2

 

1,761

FAİZ DIŞI GİDERLER

 

 

 

 

 

 

 

 

Açık piyasa işlemlerine verilen faizler (net)

 

(1,042,032)

 

-

 

(747)

 

-

Kur farkı giderleri (net)

 

(1,049,601)

 

-

 

(752)

 

-

Komisyon gideri (net)

 

(44,936)

 

(215,592)

 

(32)

 

(154)

Diğer faiz dışı giderler

 

(28,114)

 

(313,053)

 

(20)

 

(224)

 

 

(2,164,683)

 

(528,645)

 

(1,551)

 

(378)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GENEL YÖNETİM GİDERLERİ

17

(414,625)

 

(448,880)

 

(297)

 

(322)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PARASAL ZARAR VE VERGİ ÖNCESİ

KAR/ (ZARAR)

 

 

(3,445,719)

 

  1,001,578

 

 

(2,469)

 

718

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NET PARASAL POZİSYON ZARARI

 

(381,219)

 

(1,553,844)

 

(273)

 

(1,113)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VERGİ ÖNCESİ ZARAR

 

(3,826,938)

 

(552,266)

 

(2,742)

 

(395)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VERGİ KARŞILIĞI

 

356,766

 

(281,464)

 

256

 

(202)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NET DÖNEM ZARARI

 

(3,470,172)

 

(833,730)

 

(2,486)

 

(597)


 

 

 

 

 

Birikmiş

 

 

 

Sermaye

 

Karlar/(Zararlar)

 

Toplam

 

 

 

 

 

 

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

 

 

1 Ocak 2002 itibariyle

40,615

 

9,058,998

 

9,099,613

 

 

 

 

 

 

Ödenen temettüler

-

 

(4,383,999)

 

(4,383,999)

Net dönem zararı

-

 

(833,730)

 

(833,730)

 

 

 

 

 

 

31 Aralık 2002 İtibariyle

40,615

 

3,841,269

 

3,881,884

 

 

 

 

 

 

Ödenen temettüler

-

 

(12,178)

 

(12,178)

Net dönem zararı

-

 

(3,470,172)

 

(3,470,172)

 

 

 

 

 

 

31 Aralık 2003 İtibariyle

40,615

 

358,919

 

399,534


 

 

 

2003

 

2002

 

 

 

 

 

İŞLETME FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIMLARI:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Net Dönem Zararı

 

(3,470,172)

 

(833,730)

 

 

 

 

 

Faaliyetlerden Sağlanan Nakit Akımına

Ulaşmak İçin Yapılan Düzeltmeler:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Amortisman

 

18,722

 

23,235

Şüpheli Alacak Karşılığı

 

30,287

 

43,163

Kıdem Tazminatı ve Diğer Karşılıklar

 

33,303

 

30,203

 

 

 

 

 

İŞLETME FAALİYETLERİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER:

 

 

 

 

Altın Rezervleri

 

214,870

 

(172,369)

Menkul Değerler Portföyü

 

9,113,067

 

11,023,103

Bankalar Plasmanı

 

1,663,157

 

5,847,916

Krediler

 

605,916

 

1,765,430

Diğer Aktifler

 

170,203

 

(129,442)

Diğer Pasifler

 

84,002

 

18,656

Tedavüldeki Banknotlar

 

1,975,317

 

824,708

Bankalara Borçlar

 

(1,803,701)

 

(4,491,044)

Mevduat Hesapları

 

(3,913,292)

 

4,716,585

Kurumlar Vergisi

 

-

 

(525,133)

Ertelenmiş Vergi

 

(406,509)

 

199,218

 

 

 

 

 

İŞLETME FAALİYETLERİNDE KULLANINAN NAKİT

 

4,315,170

 

18,340,499

 

 

 

 

 

YATIRIM FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIMLARI:

 

 

 

 

İştirak Yatırımları

 

(11,878)

 

(392)

Sabit Kıymet Alımları (Net)

 

(5,574)

 

(5,115)

 

 

 

 

 

YATIRIM FAALİYETLERİ İÇİN KULLANILAN NAKİT

 

(17,452)

 

(5,507)

 

 

 

 

 

FİNANSAL FAALİYETLERE İLİŞKİN NAKİT AKIMLARI:

 

 

 

 

Hazine Alacakları

 

(62,071)

 

384,373

Uluslararası Para Fonu’na Borçlar

 

(4,863,040)

 

(15,692,162)

Ödenen Temettüler

 

(12,178)

 

(4,383,999)

 

 

 

 

 

FİNANSAL FAALİYETLERDEN SAĞLANAN NAKİT

 

(4,937,289)

 

(19,691,788)

 

 

 

 

 

NAKİT DEĞERLERDEKİ NET ARTIŞ

 

(639,571)

 

(1,356,796)

 

 

 

 

 

DÖNEM BAŞINDAKİ NAKİT DEĞERLER

 

2,275,571

 

3,632,367

 

 

 

 

 

DÖNEM SONUNDAKİ NAKİT DEĞERLER

 

1,636,000

 

2,275,571


 

1.       FAALİYET ALANI

 

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş. (“Banka”), 1931 yılında Türkiye’de kurulmuştur. Banka, Türkiye’de banknot ihracı imtiyazına münhasıran sahip ve 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nda yeralan (“T.C.M.B. Kanunu”) yazılı görev ve yetkileri haiz olmak üzere "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası" unvanı altında anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka’nın İdare Merkezi Ankara’dadır. Türkiye genelinde 21 şube, 4 yabancı temsilcilik ve 1 irtibat bürosu bulunan Banka’nın 31 Aralık 2003 itibariyle personel sayısı 4,774’tür.

 

2.       MALİ TABLOLARIN HAZIRLANMASINDAKİ ESASLAR

 

İlişikteki mali tablolar Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına (“UFRS”) uygun olarak hazırlanmıştır. İlişikteki mali tabloların hazırlanmasında uygulanan başlıca muhasebe prensipleri aşağıda belirtilmektedir:

 

Mali Tabloların Sunumu

 

Banka muhasebe kayıtlarını ve mali tablolarını Türk Ticaret Mevzuatı ve Vergi Mevzuatı ile 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’na (T.C.M.B. Kanunu) uygun olarak düzenlemektedir. T.C.M.B.  Kanunu’nun 57. ve 58. maddeleri gereğince Banka’nın hesap dönemi takvim yılıdır. Banka her takvim yılı sonu itibariyle düzenleyeceği bilanço ve kar ve zarar hesabı ile yıllık faaliyet raporunu Genel Kurul’un içtimaından evvel Başbakanlığa tevdi eder ve bilançoyu Resmi Gazete’de yayımlar.

 

Ekte sunulan mali tablolar yasal kayıtlar esas alınarak düzenlenmiş olup, Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına göre gerçek durumu göstermek amacıyla yapılan sınıflama ve düzeltmeleri de içermektedir.  Banka yönetimi, döneme isabet eden gerçek mali durumun, faaliyet sonuçlarının ve nakit akımlarının sunulabilmesi için ekli mali tablolarda gerekli tüm düzeltme ve sınıflamaların yapıldığı inancındadır.

 

Enflasyon Muhasebesi

 

Ekte sunulan UFRS tabloları, UFRS 29’un (Yüksek Enflasyon Ortamında Finansal Raporlama) öngördüğü Türk Lirası satın alma gücündeki değişimi yansıtmak üzere yapılan düzeltmeleri içermektedir.

         

           


 

2.       MALİ TABLOLARIN HAZIRLANMASINDAKİ ESASLAR (devamı)

 

          Enflasyon Muhasebesi (devamı)

 

UFRS 29’un 1 Ocak 1990 ve sonraki dönemleri kapsayan mali tablolara uyarlanması öngörülmüştür. UFRS 29’un uygulanmasını gerektiren durumlardan biri, üç yıllık kümülatif enflasyon oranının yaklaşık % 100 veya üzerinde olmasıdır.  Türkiye Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yayımlanan Toptan Eşya Fiyat Endeksi baz alındığında, sözkonusu kümülatif oranlar 31 Aralık 2003 tarihinde sona eren üç yıllık dönem için %181’nin üzerinde gerçekleşmiştir. UFRS 29, mali tabloların bilanço tarihindeki ölçüm biriminden gösterilmesini ve genel fiyat endeksinin kullanılarak daha önceki dönemlere tekabül eden bakiyelerin de aynı birimden gösterilmesini öngörmektedir. Yeniden gösterim Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından ülke geneli için yayımlanan toptan eşya fiyat endeksi kullanılarak hesaplanan katsayılar kullanılarak yapılmıştır.

 

Ekli mali tablolardaki yeniden gösterimi hesaplamak için kullanılmış olan endeksler ve düzeltme katsayıları aşağıdaki gibidir:

 

                                                                                                    Endeks                 Düzeltme Oranı

 

31 Aralık 2001                                                                   4,951.7                             1.4908

         31 Aralık 2002                                                                   6,478.8                             1.1394

31 Aralık 2003                                                                  7,382.1                             1.0000

 

Türk Lirası’nın Amerikan Doları karşısındaki değer düşüş oranı ile Toptan Eşya Fiyat Endeksine (TEFE) göre enflasyon oranları karşılaştırmalı olarak aşağıda sunulmaktadır:

 

Yıl:

2003

2002

2001

2000

1999

 

 

 

 

 

 

Devalüasyon Oranı

 (14.6)%

13.5%

114.3%

24.4%

72.7%

 

 

 

 

 

 

TEFE Enflasyon Oranı

13.9%

30.8%

88.5%

32.7%

62.9%

 

          Ekli mali tablolarda rakamlar Milyar TL olarak sunulmuştur. Yıl sonu itibariyle, 1 Milyar TL= 716,42 ABD Doları’na eşittir.

 

Enflasyon muhasebesiyle ilgili düzeltmeler aşağıda belirtilen ana hatlar çerçevesinde uygulanmıştır:

 

·        Bilanço tarihindeki TL’nın satın alma gücünü göstermeyen bütün tutarlar, genel fiyat endeksleri (TEFE) kullanılarak düzeltilmiştir. Önceki dönemlere ilişkin rakamlar da yeniden gösterime tabi tutulmuştur.


 

          Enflasyon Muhasebesi (devamı)

 

 

·        Mali tablolarda tarihi maliyet bedeliyle yer alan ve parasal olmayan aktifler, pasifler ve özsermayenin bileşenleri, ilk elde etme maliyeti ve birikmiş amortismanların elde ediliş tarihine veya bilançoya kaydediliş tarihine tekabül eden düzeltme oranları kullanılarak düzeltilmiştir. Ekteki mali tablolarda, yeniden değerlemeler gözardı edilmiştir.

 

·        Gelir tablosunda yer alan bütün kalemler ilgili düzeltme oranları kullanılarak düzeltilmiştir.

 

·        Enflasyonun Banka’nın parasal durumuna etkileri gelir tablosunda parasal kazanç ve kayıp olarak yer almaktadır.

 

 

3.         UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ

 

            İlişikteki mali tabloların hazırlanmasında uygulanan başlıca muhasebe prensipleri aşağıda belirtilmiştir:

 

3.1       Muhasebe Esasları

 

            Ekte sunulan mali tablolar Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına göre hazırlanmıştır.

 

Banka muhasebe kayıtlarını ve mali tablolarını Türkiye’de uygulanan mevzuat ile 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’na (T.C.M.B. Kanunu) uygun olarak düzenlemektedir. Bu düzenlemeler, UFRS’ndan farklı olduğundan, mali tabloların UFRS ile uyumlu hale getirilebilmesi için bazı hesaplar sınıflanmış, birleştirilmiş ve bazı hallerde yeniden hesaplanmıştır. Sonuç olarak, mali tabloların Türkiye’deki yasal gerekliliklerden UFRS’na dönüştürülebilmesi için Banka’nın faaliyet sonuçlarına, aktiflerine, pasiflerine ve özkaynaklarına önemli düzeltmeler yapılmıştır.

 

3.2       Gelir ve Giderlerin Muhasebeleştirilmesi

 

            Tüm faiz ve diğer gelir ve giderler tahakkuk esasına göre kayıtlara intikal ettirilmektedir ve bilanço tarihindeki parasal değerleriyle gösterilmek amacıyla yeniden değerlenmiştir.


 

3.        UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.3     Yabancı Para İşlemleri

 

                     Yabancı para gelir giderler, işlem tarihindeki cari kurlardan muhasebeleştirilmektedir.

 

                     Yabancı para cinsinden kayıtlara geçirilmiş olan aktif ve pasif hesaplar dönem     sonlarındaki kurlar esas alınarak evalüasyona tabi tutulmaktadır.

 

Evalüasyon işleminden doğan kur farkları kambiyo karı veya zararı olarak gelir tablosuna yansıtılmaktadır.

 

3.4         Mali Tabloların ABD Doları’na çevrilmesi

 

Mali tabloları inceleyenlerin daha kolay anlayabilmesi için, Türk Lirası olarak tutulan hesaplar bilanço tarihinde Banka tarafından belirlenen alış kuruyla Amerikan Dolarına çevrilmiştir. Sadece kolaylaştırmak amacıyla yapılan bu değişiklikler, yüksek enflasyonlu ekonomilerde mali tabloların çevrimiyle ilgili olarak düzenlenen IAS 21 (Döviz Kurlarında Değişimlerin Etkileri)’ne veya FASB 52 (Kambiyo İşlemleri)’ne uyması amacıyla yapılmamıştır.

 

3.5         Altın Rezervleri

 

Altın rezervleri, 31 Aralık 2003 tarihinde Londra piyasasında oluşan altın fiyatlarının ortalaması ve bir ons altın = 31.1035 gram esas alınarak değerlemeye tabi tutulmuştur.

 

3.6     Menkul Kıymetler 

 

         Banka’nın menkul kıymetler portföyü ana olarak uluslararası finansal kuruluşlar tarafından çıkarılan tahvillerden ve Hazine tarafından piyasaya sürülen Devlet Tahvili ve Hazine Bonolarından oluşmaktadır. Menkul kıymet portföyü içerisinde ayrıca,  geri satım vaadiyle edinilen menkul kıymetler (“ters repo”) ve geri alım vaadiyle satılan menkul kıymetler (“repo”) de yeralmaktadır.

        

         Yabancı devlet ve finansal kuruluşlar tarafından çıkarılan menkul kıymetler rayiç bedelleri ile değerlenmiştir.

 

Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlerden borsada işlem görenler, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda (“İMKB”) yeralan borsa fiyatları üzerinden, işlem görmeyenler ise Resmi Gazete'de yayınlanan fiyatları ile değerlenmiştir.


 

3.        UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.6     Menkul Kıymetler  (devamı)

 

          Geri satım vaadiyle Türkiye’deki diğer bankalardan edinilen menkul kıymetler (“ters repo”), vadede elde edilecek gelirin döneme isabet eden kısmının yansıtılması yoluyla değerlenmektedir.

         

          Yabancı para cinsinden olan menkul kıymetlerin maliyeti dönem sonu döviz kurlarıyla değerlenmektedir.

 

Menkul kıymetlerle ilgili elde edilen faizler faiz gelirleri içerisinde muhasebeleştirilmektedir. Ticari amaçlı menkul kıymetlerden kaynaklanan sermaye piyasası işlemleri kar ve zararları dönemin net kar-zararına yansıtmaktadır.

 

          Banka UFRS 39’a uygun olarak menkul kıymetler portföyünü aşağıdaki şekilde sınıflandırmaktadır.

 

Alım satım amaçlı menkul kıymetler:

 

Alım satım amaçlı menkul kıymetler öncelikle ihtiyaç duyulduğu anda likidite sağlamak amacıyla portföye alınan kıymetlerdir. Kayıtlara alındıktan sonra ticari amaçla elde tutulan menkul kıymetler güvenilir bir şekilde ölçülebiliyor olması koşuluyla rayiç değerleriyle değerlenmektedir. Alım satım amaçlı menkul kıymetlere ilişkin kar veya zararlar ilgili dönemin net kar veya zararı içerisinde gösterilmektedir.

         

Satışa hazır menkul kıymetler:

 

          Satışa hazır menkul kıymetler, Banka’nın iştiraklerinden oluşmakta olup, maliyet bedeli ile kayıtlarda yeralmaktadır. Kalıcı değer düşüklükleri olması durumunda gerekli karşılıklar ayrılmaktadır.  Kayıtlarda yabancı para bazında yeralan maliyet bedelleri dönem sonu döviz kurlarıyla değerlenmektedir.

 

3.7     Sabit Kıymetler

 

          Maddi sabit kıymetler normal amortisman yöntemi uygulanmak suretiyle ve takribi ekonomik ömürleri itibariyle amortismana tabi tutulmaktadır.  Uygulanan amortisman oranları aşağıda verilmektedir:

 

Binalar

2%

Nakil vasıtaları

20%

Döşeme ve demirbaşlar

20%

Özel maliyetler

20% veya kira süresince

 

 


 

   3.      UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.8    Maddi Duran Varlıklarda Değer Düşüklüğü

 

Her bilanço tarihinde, Banka sahip olduğu maddi ve maddi olmayan duran varlıkların değerlerinde herhangi bir değer düşüşü olup olmadığını belirlemek amacıyla bir inceleme yapmaktadır. Değer düşüşü tesbit edildiği durumda, zararın miktarını belirlemek için bu varlıkların cari değerleri tahmin edilmeye çalışılmaktadır. Banka’nın sahip olduğu varlıklardan birinin değerini tahmin etmek mümkün olmadığı durumda bu varlığın dahil olduğu nakit-getiren biriminin değeri tahmin edilmektedir.

 

Varlığın cari değeri (i) satış fiyatı (eksi satış maliyeti) ile (ii) varlığın ilerideki yıllarda kullanılmasından doğacak nakit akımının şimdiki değerinin daha yüksek olanıdır. 

 

Eğer cari değeri (veya nakit-getiren biriminin değeri) o varlığın kayıtlı değerinden daha düşük ise, o varlığın değeri (veya nakit-getiren biriminin değeri) cari değerine kadar düşürülür. Sözkonusu sabit kıymet eğer başka bir standarda göre yeniden değerlenmiş değeri ile durmuyorsa, sabit kıymetlerdeki değer düşüklüğü hemen giderleştirilir. Yeniden değerlenmiş değeri ile kayıtlarda yeralan sabit kıymetlere ilişkin değer düşüklüğü ilgili standarda göre yeniden değerleme  azalışı olarak kabul edilebilir.

 

Banka yönetimi, maddi ve maddi olmayan duran varlıkların değerinde herhangi bir düşüş olduğuna ilişkin dahili veya harici faktörler olmadığına  inanmaktadır.

 

3.9     Kıdem Tazminatı

 

Türk Yasaları ve sendika sözleşmelerine göre kıdem tazminatı emeklilik veya işten çıkarılma durumunda ödenmektedir.  19 numaralı Uluslararası Finansal Raporlama Standardı (Yenilenmiş) “Emeklilik Tazminatları” Türk Kıdem Tazminatı uygulamasını belirlenmiş bir kazanç sistemi olarak tanımlamaktadır. 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren uygulanması öngörülen UFRS 19 (Yenilenmiş) “Emeklilik Tazminatları” yöntemi ile, gelecek dönemde hak edilecek olan kıdem tazminatı tutarı, tahmin edilen enflasyon oranı ile uygun olan bir iskonto oranının neti üzerinden bilanço tarihindeki değerine getirilmektedir.

 

 

 

 

3.10   İlişkili Kuruluşlar

 

Ekteki mali tablolarda Banka’nın ana hissedarı, Hazine, ilişkili kuruluş olarak         tanımlanmışdır.


 

   3.      UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.11     Vergilendirme

 

Mali tablolarda yer alan gelir vergileri, cari yıl vergisi ile ertelenmiş vergilerdeki değişimi içermektedir. Banka, UFRS 12’ye (yeniden düzenlenmiş) uygun olacak şekilde, dönem sonuçları üzerinden cari ve ertelenmiş vergileri hesaplamaktadır.

                       

Hazırlanan mali tablolarda, Banka’nın yıl sonu itibariyle dönem sonuçlarına dayanılarak tahmin edilen Kurumlar Vergisi yükümlülüğü için karşılık ayrılmaktadır. Kurumlar vergisi yükümlülüğü dönem sonucunun kanunen kabul edilmeyen giderler ve indirimler dikkate alınarak düzeltilmesinden sonra bulunan matrah üzerinden hesaplanmaktadır.

 

Ertelenmiş vergi aktifi ve pasifi, bazı gelir ve gider kalemlerin muhasebe ve vergisel açılardan farklı değerlendirilmeleri sonucunda ortaya çıkan zamanlama farklılıklarını baz alarak, yükümlülük metoduna göre hesaplanmaktadır. Ertelenmiş vergi pasifi, oluşan vergilendirilebilir tüm zamanlama farklılıkları için hesaplanmakta olup, ertelenmiş vergi aktifi ise sadece ortaya çıkacak bu aktifin itfa edilebileceği, vergilendirilebilir bir karın gelecekte oluşması beklendiğinde kayıtlara alınmaktadır.

 

Ertelenmiş vergi, varlıkların oluştuğu veya yükümlüklüklerin yerine getirildiği dönemde geçerli olan vergi oranları üzerinden hesaplanır ve gelir tablosuna  gider veya gelir olarak kaydedilir.

 

Ödenecek kurumlar vergisi tutarları, peşin ödenen kurumlar vergisi tutarlarıyla, ilişkili olduğundan netleştirilmektedir. Ertelenmiş vergi aktif ve pasifi de aynı şekilde netleştirilmektedir.

 

 

3.12     Geri Alma Veya Satma İşlemine Tabi Menkul Değerler

 

            Menkul kıymetlere ilişkin geri alım ve satım sözleşmeleri kısa vadeli olup, çoğunlukla devlet tahvilinden oluşmaktadır. Geri alma anlaşması çerçevesinde (‘Repo’) yapılan satışlar bilançonun aktifinde, vadesinde yerine getirilecek taahhüt ise bilançonun pasifinde gösterilmiştir. Bu işlemlere ilişkin net kar veya zarar ilgili dönemde reeskonta tabi tutulmaktadır.

 

3.13     Tahminlerin Kullanılması

 

            Mali tabloların Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına göre hazırlanabilmesi yönetimin tahminler ve varsayımlarda bulunmasını gerektirmektedir. Sözkonusu tahminler ve varsayımlar raporlama tarihi itibariyle açıklanan aktif, pasif ve bilanço dışı yükümlülükler ile yıl içerisindeki gelir ve giderlerin tutarlarını etkileyebilir. Gerçekleşen değer ve tutarlar tahmin ve varsayımlardan farklı olabilir.


 

   3.        UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.14     Mali Enstrümanların Gerçek Değerleri

 

            Mali enstrüman kavramı finansal aktif ve finansal pasifleri içermekte olup, Banka’nın ana işlemleri ve faaliyetlerini oluşturmaktadır. Mali enstrümanlar ile ilgili riskler Banka’nın maruz kalabileceği risklerin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Mali enstrümanlar, Banka’nın bilançosu üzerindeki piyasa, kredi ve likidite risklerini yaratabilir, değiştirebilir ya da azaltabilir.

 

            Gerçek değer, normal bir işlem çerçevesinde karşılıklı iki tarafın bir finansal varlık veya yükümlülük için zorunlu satış veya tasfiye durumu dışında belirlemiş olduğu değerdir. Piyasa değeri aktif piyasası var olan finansal ürünlerin satışında veya alımında oluşan değerdir. Mali enstrümanların yaklaşık gerçek değerleri, Banka tarafından uygun değerleme yöntemleri ve pazar bilgileri kullanılarak belirlenmektedir.  Ancak, yaklaşık gerçek değere ulaşmak için mevcut piyasa bilgilerinin yorumlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, raporda gösterilen yaklaşık değerler, Banka’nın piyasada elde edeceği değerler olmayabilir.

 

            Bazı mali enstümanların gerçek değerleri kısa vadeli doğaları gereği, maliyet değerleridir.

 

            Aşağıda mali enstrümanların her bir grubunun en uygun yaklaşık değerini belirlemede kullanılan yöntemler ve tahminler gösterilmiştir:

 

            Bankalar ve diğer finansal kuruluşlarla bakiyeler: Bilançodaki mevcut değer yaklaşık gerçek değeridir.

 

            Menkul kıymetler: Menkul kıymetlerin gerçek değerleri, piyasada işlem görenler için geçerli olan borsa fiyatları veya resmi olarak yayımlanan fiyatlar kullanılarak bulunmaktadır.

           

            Mevduatlar: Kamu mevduatı, bankacılık sektörü mevduatı için yaklaşık gerçek değerler, kısa vadeli doğaları gereği  kayıtlı değerleridir. İşçi dövizleri mevduatı için yaklaşık gerçek değer, iskonto edilmiş değerdir.

 

            Geri Alım ve Satım İşlemleri ile İlgili Menkul Kıymetler: Bilançodaki mevcut değer,  yaklaşık gerçek değeridir.

 

            Yabancı para cinsinden olan bakiyelerin gerçek değeri, anapara ve ilişkili faizlerinin ilgili kurlar ile değerlenmesi ile oluşan tutarlarıdır. 


 

3.       UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.15    Risk Yönetimi

 

          Banka normal faaliyetleri kapsamında başlıca likidite, kredi, operasyonel ve piyasa risklerine maruz kalmaktadır.         

               

            Likidite Riski

                                                                                 

          Likidite riski, önemli değişmeler gösteren Türk piyasalarında önemli bir risktir. Banka kaçınılmaz bir şekilde aktif ve pasiflerinin vade yapısından dolayı bu tür bir riske maruz kalmaktadır.

            

          Banka bu riski idare edebilmek için nakit akım yükümlülüklerini günlük bazda ölçmekte, yönetmekte ve yükümlülüklerini karşılamak için gerekli gördüğü kadar likit aktifler bulundurmaktadır.

 

Kredi Riski

 

Kredi riski Banka’nın işlem yaptığı diğer bir kurumun yükümlülüklerini yerine getirememe ihtimali doğduğu durumlarda oluşmaktadır. Banka, aracılık işlemlerinde bulunduğu interbank işlemlerinden ve kullandırdığı kredilerden dolayı kredi riski taşımaktadır. Bu durumda en önemli adım kredi verilip verilmemesidir. Kredi verilmesi kararı ya Yönetim Kurulu’ndan ya da verilecek kredi miktarına göre ilgili yönetim kademesi tarafından  verilmektedir. Banka kullandırılan kredilerle ilgili mümkün olan durumlarda güçlü teminatlar almaktadır.

 

Piyasa Riski

 

Piyasa riski faiz oranlarında, kurlarda veya menkul kıymetlerin ve diğer finansal sözleşmelerin değerinde meydana gelecek ve Banka’yı olumsuz etkileyecek değişimlerdir. Banka’nın temel amacı fiyat istikrarını sağlamak olduğu için, uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan kendisi belirlemektedir. Banka için esas önemli riskler kurdaki ve faizdeki değişimlerdir. Türkiye piyasasında faizler çok dalgalanmaktadır ve Banka’nın bilançosunun önemli bir kısmı TL haricindeki para birimleriyle ifade edilmektedir (başlıca ABD Doları ve Euro).

 

Operasyonel Risk

 

Operasyonel risk finansal bir kayıba uğrama ihtimali veya kurum imajının yetersiz sistem (sistem arızaları dahil), hatalar, zayıf yönetim, iç kontrollerin aksatılması, usulsüzlük gibi etkenlerle zarar görmesidir. Bu risk ilgili birimlerin uygun prosedürler, iç kontroller oluşturması ve bu kontrol ve prosedürlerin devamlılığını sağlamasıyla yönetilir.

 


 

3.       UYGULANAN MUHASEBE PRENSİPLERİ (devamı)

 

3.16     Netleştirme

 

          Finansal aktifler ile pasifler, yasal olarak netleştirmenin uygulanabilir olduğu veya Banka tarafından aktif ve pasiflerin netleştirme yöntemiyle realize edileceği öngörüldüğü durumda netleştirilmekte ve mali tablolarda net tutarları üzerinden gösterilmektedir.

 

4.       NAKİT DEĞERLER VE BANKALAR

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Nakit değerler-Yabancı para (“YP”)

        983,062

 

1,204,817

Nakit değerler– Türk Lirası (“TL”)-Madeni paralar

7,378

 

9,806

Bankalardaki cari hesaplar

645,560

 

1,060,948

 

 

 

 

 

1,636,000

 

2,275,571

 

 

 

 

 

5.       ALTIN REZERVLERİ

 

 

2003

 

2002

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

Ons

 

Ons

 

 

 

 

 

 

 

 

Standart nitelikteki altın

2,174,039

 

2,382,786

 

3,732,820

 

3,732,819

Standart nitelikte olmayan altın

60,131

 

66,254

 

103,245

 

103,792

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,234,170

 

2,449,040

 

3,836,065

 

3,836,611

 

Standart nitelikteki altının 2,650,284 onsluk miktarı, Banka dışındaki finansal kuruluşlarda saklanmaktadır.

 

Standart nitelikte olmayan altının 6,471 Milyar TL, Hazine adına Banka’da saklanmaktadır. (31 Aralık 2002: 7,092 Milyar TL).

 

6.             BANKALAR VE FİNANSAL KURULUŞLARLA BAKİYELER

 

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Vadeli mevduatlar

936,396

 

1,022,820

Bankalararası para piyasası işlemleri –YP

1,758,775

 

3,064,019

Bankalararası para piyasası işlemleri –TL

-

 

1,253

Diğer mevduatlar

70,958

 

339,350

Faiz reeskontu

1,013

 

2,857

 

2,767,142

 

4,430,299

 


6.       BANKALAR VE FİNANSAL KURULUŞLARLA BAKİYELER (devamı)

 

          Önemli vadeli mevduatların dökümü aşağıda sunulmuştur:

 

31 Aralık 2003

 

Vade

Faiz Oranı

488,500,000 ABD Doları

 

2 Ocak 2004 – 7 Ocak 2004

%0.92 - %1.10

107,500,000 EURO

 

2 Ocak 2004 – 7 Ocak 2004

%2.07 - %2.21

27,000,000 GBP

 

2 Ocak 2004

%3.61

 

 

 

 

31 Aralık 2002

 

 

 

895,869,238 ABD Doları

 

1 Ocak 2003 – 6 Ocak 2003

%0.63 - %1.17

 252,500,000 EURO

 

1 Ocak 2003 – 7 Ocak 2003

%2.88 - %3.26

 

Bankalararası para piyasası işlemleri, Banka’nın aracılık ettiği ve karşı taraf adına  yükümlü olduğu işlemlerdir. Bu nedenle, ekli mali tablolarda bankalardan alacak ve bankalara borç olarak kaydedilmiştir.

         

7.       ALIM SATIM AMAÇLI MENKUL KIYMETLER

 

 

2003

 

2002

 

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

 

Yabancı Devlet Tahvili ve Hazine Bonoları

 

43,457,595

 

45,217,627

Türk Hükümeti Devlet Tahvili ve Hazine Bonoları

 

27,645,066

 

32,863,902

Geri alım vaadiyle edinilen kıymetler (repo)

 

433,000

 

2,359,177

Diğer menkul kıymetler

 

594,742

 

793,534

Faiz reeskontu

 

1,066

 

10,297

 

 

 

 

 

 

 

72,131,469

 

81,244,536

 

Vadesi 1 ay içinde dolanlar

 

5,894,911

 

5,994,786

Vadesi 1 – 3 ay içinde dolanlar

 

10,642,468

 

6,926,020

Vadesi 1 yıl içinde dolanlar

 

23,334,027

 

30,115,521

Vadesi 1 – 5 yıl içinde dolanlar

 

18,189,540

 

15,672,001

Vadesi 5 yıldan büyük olanlar

 

13,475,781

 

21,742,675

 

 

71,536,727

 

80,451,003

 

 

 

 

 

Diğer menkul kıymetler

 

594,742

 

793,534

 

 

 

 

 

 

 

72,131,469

 

81,244,536

 

Yabancı devlet tahvili ve hazine bonoları, Banka’nın yurtdışı finansal kuruluşlarda bulunan rezervleri olup, istenildiği anda nakde dönüşebilecek nitelikteki menkul kıymetlerden oluşmaktadır. Menkul kıymet portföyü ana olarak piyasadaki fiyat istikrarını sağlamak üzere edinilmiştir.

 

Diğer menkul kıymetler, Türk Savunma Fonu portföy hesabına ait olup, pasifte “Kamu sektörü mevduatı” ile karşılıklı izlenmektedir.


7.       ALIM SATIM AMAÇLI MENKUL KIYMETLER (devamı)

 

Menkul kıymetlerin nominal değerleri ve vadeleri aşağıda sunulmuştur:

 

Yabancı Para Cinsi

 

Vadesi

2003

Nominal Tutarı

 

2002

Nominal Tutarı

 

 

 

 

 

ABD Doları

< 1 ay

1,900,000,000 ABD Doları

 

1,350,000,000 ABD Doları

 

< 3 ay

3,139,900,000 ABD Doları

 

1,300,000,000 ABD Doları

 

< 1 yıl

9,280,300,000 ABD Doları

 

9,618,400,000 ABD Doları

 

< 5 yıl

7,000,000 ABD Doları

 

102,600,000 ABD Doları

 

> 5 yıl

48,800,000 ABD Doları

 

161,800,000 ABD Doları

 

 

 

 

 

 

 

 14,376,000,000 ABD Doları

 

        12,532,800,000 ABD Doları

 

 

 

 

 

EURO

< 1 ay

1,611,500,000 Euro

 

1,779,258,376 Euro

 

< 3 ay

3,600,000,000 Euro

 

2,315,750,000 Euro

 

< 1 yıl

5,940,650,000 Euro

 

6,180,865,129 Euro

 

< 5 yıl

2,129,500,000 Euro

 

587,000,000 Euro

 

> 5 yıl

      -

 

200,500,000 Euro

 

 

 

 

 

 

 

13,281,650,000 Euro

 

11,063,373,505 Euro

 

 

 

 

 

SDR

< 5 yıl

4,080,390,000 SDR

 

4,352,525,000 SDR

 

 

4,080,390,000 SDR

 

4,352,525,000 SDR

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TL

< 5 yıl

5,399,063 Milyar TL

 

2,733,550 Milyar TL

 

> 5 yıl

12,624,096 Milyar TL

 

18,262,715 Milyar TL

 

 

 

 

 

 

 

18,023,159 Milyar TL

 

20,996,265 Milyar TL

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


8.       KREDİLER (NET)

 

2003

Milyar TL

 

2002

Milyar TL

 

 

 

 

İç krediler

6,556

 

500,661

Dış krediler

166,347

 

286,709

Takipteki alacaklar

1,774,973

 

2,340,565

 

1,947,876

 

3,127,935

Faiz reeskontu

2,470

 

24,207

Toplam krediler

1,950,346

 

3,152,142

 

 

 

 

Eksi: Karşılıklar

(1,774,973)

 

(2,340,566)

 

 

 

 

Krediler (net)

            175,373

 

811,576

 

 

 9.      SATIŞA HAZIR İŞTİRAKLER

 

Banka’nın 31 Aralık 2003 itibariyle iştirakleri aşağıda sunulmuştur:

 

 

İştirak Oranı

 

 

2003

 

 

2002

İştirakin adı

%

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

 

 

S.W.I.F.T

0.02

 

20

 

18

Bank for International Settlements-BASEL

1

 

20,767

 

8,891

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20,787

 

8,909

 

10.     SABİT KIYMETLER (NET)

 

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Arsalar

21,304

 

21,304

Binalar (net)

98,237

 

97,933

Menkuller (net)

18,326

 

31,778

 

 

 

 

Sabit kıymetler (net)

137,867

 

151,015

                                                                 


11.   TEDAVÜLDEKİ BANKNOTLAR

 

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

1 Ocak itibariyle

8,700,211

 

7,875,502

Açılış bakiyeleri üzerindeki enflasyon etkisi

(1,064,589)

 

(1,856,313)

Piyasaya sürülen banknotlar

59,642,285

 

51,135,136

Piyasadan çekilen ya da imha edilen banknotlar

(56,602,379)

 

(48,454,114)

 

 

 

 

31 Aralık 2003 itibariyle

10,675,528

 

8,700,211

                                                                                                                                  

12.  BANKALARA VE DİĞER FİNANSAL KURULUŞLARA BORÇLAR

 

 

 

 

2003

Milyar TL

 

 

2002

Milyar TL

 

 

 

 

 

Bankaların ve özel finans kuruluşlarının

zorunlu  karşılıkları

 

 

9,503,436

 

10,387,737

Bankaların cari hesapları

 

4,882,175

 

5,006,277

Bankalara borçlar

 

7,826,450

 

8,550,124

Döviz alacaklıları

 

85,412

 

121,783

Diğer borçlar

 

2,042

 

1,084

Faiz reeskontu

 

263,709

 

299,920

 

 

22,563,224

 

24,366,925

 

Zorunlu karşılıklar, Türkiye’deki tüm bankaların, bankacılık mevzuatına göre yurtiçi bankalar mevduatı dışındaki mevduatları için belirlenen oranlar dahilinde ayırmakla yükümlü oldukları tutarları göstermektedir.

 

 

13.    İŞÇİ DÖVİZLERİ MEVDUATI

 

İşçi dövizleri mevduatı, yurt dışında yerleşik Türk vatandaşlarının Banka nezdindeki mevduatlarına aittir.

 

       Mevduatların yabancı para türlerine göre dökümü aşağıda sunulmuştur:

 

 

 

31 Aralık 2003

Yabancı Para Türü

Yabancı Para Bakiyesi

Milyar TL

 

 

 

EUR

12,702,448,907

22,166,688

ABD Doları

1,313,465,074

1,833,381

CHF

117,576,531

131,303

Diğer

7,127,010

17,015

Faiz reeskontu

 

2,034,883

 

 

26,183,270

 


 

13.  İŞÇİ DÖVİZLERİ MEVDUATI (devamı)  

 

 

31 Aralık 2002

Yabancı Para Türü

Yabancı Para Bakiyesi

Milyar TL

 

 

 

EUR

12,278,610,934

23,832,569

ABD Doları

1,202,396,600

2,239,330

CHF

124,489,137

165,907

Diğer

 

16,044

Faiz reeskontu

 

2,627,707

 

 

28,881,557

 

Mevduatların vadesi 1 yıl ile 3 yıl arasında değişmektedir. Faiz oranı 1 yıl ve 2 yıl vadeli mevduatlara sırasıyla ABD Doları için %2.25 ve %2.75,  Euro için %2.5 ve %3’tür. Daha yüksek tutarlar için açılan süper döviz mevduat hesaplarında vade 1, 2 ve 3 yıl, faiz oranları ise sırasıyla ABD Doları için %4, %4,75 ve %5,5; Euro için %5, %5.75 ve %6.5 olarak gerçekleşmektedir.

 

14.    ULUSLARARASI PARA FONU’NA BORÇLAR

 

Banka, Türkiye’nin Uluslararası Para Fonu (IMF) ile ilişkilerinin düzenlenmesinde  IMF’in uygulamalarına bağlı olarak muhafaza kurumu (depository institution) olarak belirlenmiştir.

 

Türkiye, Aralık 1999, 2000 ve 2002 tarihlerinde imzalanan stand-by düzenlemeleri ile IMF nezdinde bulunan Genel Kaynaklar hesabı dahilinde kaynak kullanmıştır. Stand-by düzenlemeleri, üye ülkenin ödemeler dengesi sorununun bir ve iki yıl gibi bir süre içerisinde çözümüne yönelik olarak yapılan anlaşmalardır. Genel Kaynaklar Hesabı kullanımları, üye ülkelerin kotalarına göre IMF tarafından belirlenmektedir. Türkiye’nin, en son 1999 tarihinde yenilenen kotası 964,000,000 SDR’dır.

 

IMF ile ilgili işlemler, 1969 yılında IMF tarafından yaratılan Özel çekim hakları (SDR) cinsinden ifade edilmektedir.

 

Genel Kaynaklar Hesabı

31 Aralık 2003

31 Aralık 2002

 

SDR

SDR

Stand-by düzenlemeleri

4,911,827,500

5,954,960,000

Acil deprem yardımı

-

-

Ek Rezerv İmkanı

-

-

 

4,911,827,500

5,954,960,000

 

IMF’nin düzenlemeleri gereği, SDR cinsinden kullandırılan tutarlar Banka’nın bilançosunda TL karşılıkları ile yükümlülük olarak izlenmektedir ve cari kur ile değerlenmektedir. 31 Aralık 2003 itibariyle, IMF’e olan yükümlülük  10,253,511 Milyar TL’dır.


 

14.   ULUSLARARASI PARA FONU’NA BORÇLAR (devamı)

 

SDR Departmanından kullanılan tutarlar

 

31 Aralık 2003

31 Aralık 2002

 

 

SDR

SDR

Net SDR tahsisi

 

112,307,000

112,307,000

SDR cari hesabı

 

(20,462,352)

(23,010,542)

 

 

 

 

 

 

91,844,648

89,296,458

 

SDR tahsisi, her üye ülkenin kullanımına açıktır. Bu kullanımlar, faizin ödenmesi koşuluyla geri ödenmeyebilir. Banka, Türk Hükümeti’nin kararı doğrultusunda faizleri (charge) ödeyerek kayıtlarına almaktadır.

 

Hazine, 2001 yılı içinde IMF’den 7,584,579,154 SDR kullanmıştır. Bu kullanım, kupon ödeme dönemleri ve faizleri IMF geri ödemelerine denk gelecek şekilde Hazine tarafından ihraç edilen ve Banka’ya aktarılan Özel Tertip Devlet Tahvili karşılığında gerçekleşmiştir. Yükümlülük, Banka tarafından pasifte Uluslararası Para Fonu’na borçlar içerisinde, karşılığında alınan Devlet Tahvili ise, menkul kıymetler hesabında gösterilmektedir. Hazine, Şubat 2002 döneminde, 2,959,919,154 SDR, Mayıs 2002 döneminde 272,135,000 SDR, Ekim 2003 döneminde 77,882,500 SDR ve  Kasım 2003 döneminde 194,252,500 SDR tutarındaki Özel Tertip Devlet Tahvili’ni itfa etmiştir. 31 Aralık 2003 itibariyle, söz konusu hesabın bakiyesi 4,080,390,000 SDR olarak gerçekleşmiştir.

 

31 Aralık 2003 itibariyle IMF ile ilgili bakiyeler için  25,927,519 SDR (53,540 Milyar TL) faiz, komisyon vb. gider tahakkuku ve 206,226 SDR (323 Milyar TL) gelir tahakkuku yapılmıştır.


 

 

15.     KARŞILIKLAR

 

            Kıdem Tazminatı Karşılığı

 

Banka, emeklilik nedeniyle işten ayrılan veya istifa ve kötü davranış dışındaki nedenlerle işine son verilen personele belirli miktarda kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür.

 

19 numaralı Uluslararası Finansal Raporlama Standardı (Yenilenmiş) “Emeklilik Tazminatları” Türk Kıdem Tazminatı uygulamasını, belirlenmiş bir kazanç sistemi olarak tanımlamaktadır ve UFRS 19, çalışanların toplam çalışılan gün sayısına göre almaya hak kazandığı kıdem tazminatı karşılığının aktüer değerlemeye tabi tutularak ayrılmasını öngörmektedir.

 

Ekteki mali tablolardaki karşılığın 48,673 Milyar TL, 19 numaralı Uluslararası Finansal Raporlama Standardı ile uyumlu olan tahmini kıdem tazminatı karşılığına aittir.

 

16.     SERMAYE

 

 

Hissedarlar

 

         2003

Milyar TL

 

 

%

 

2002

Milyar TL

 

 

%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı

 

14

 

55

 

14

 

55

T.C. Ziraat Bankası A.Ş.

 

5

 

19

 

5

 

19

Diğer

 

6

 

26

 

6

 

26

 

 

25

 

100

 

25

 

100

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Enflasyon düzeltmesinin etkisi

 

40,590

 

 

 

40,590

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40,615

 

 

 

40,615

 

 

 

Sermaye, T.C.M.B. Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca 25 Milyar TL olup, herbiri yüzbin liralık 250,000 hisseye ayrılmıştır. Bu sermaye Hükümetin tasvibiyle artırılabilir. Hisse senetleri (A), (B), (C) ve (D) sınıflarına ayrılmıştır. (A) sınıf hisse senetleri münhasıran Hazine’ye, (B) sınıfı milli bankalara, (C) sınıfı milli bankalar dışında kalan bankalara ve (D) sınıf hisse senetleri  de Türk ticaret müesseselerine ve Türk vatandaşlığını haiz tüzel ve gerçek kişilere tahsis edilmiştir.

 

31 Aralık 2003 ve 2002 tarihleri itibariyle Banka’nın, yasal mali tablolarına göre tarihsel tutarlarla, yedekler hesabı aşağıdaki gibidir:

 

31 Aralık

2003

Milyar TL

 

31 Aralık

2002

Milyar TL

 

 

 

 

Adi ve fevkalade yedekler

2,477,947

 

2,460,974

 

 

 

 

 


 

17.    GENEL YÖNETİM GİDERLERİ

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

Personel gideri

259,378

 

270,119

Şüpheli alacak karşılık gideri

30,287

 

43,163

Banknot basım giderleri

47,380

 

48,445

Amortisman gideri

18,722

 

23,235

Diğer

58,858

 

63,918

 

414,625

 

448,880

 

 18.    VERGİ

 

Banka, kurumlar vergisi ve gelir vergisi stopajına tabidir. Banka’nın cari dönem faaliyet sonuçlarına ilişkin tahmini vergi yükümlülükleri için ekli mali tablolarda gerekli karşılıklar ayrılmıştır.

 

Vergiye tabi kurum kazancı üzerinden tahakkuk ettirilecek kurumlar vergisi oranı, ticari kazancın tespitinde gider yazılan kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesi ve alınan temettüler, vergiye tabi olmayan gelirler ve kullanılan yatırım indirimleri düşüldükten sonra kalan matrah üzerinden %30 olarak belirlenmiştir. 2002 yılı ve öncesindeki vergilendirme dönemlerine ilişkin olarak gelir ve kurumlar vergisi üzerinden %10 fon payı da dikkate alındığında toplam vergi oranı %33 olarak belirlenmiştir. Ancak, 2003 yılı vergilendirme dönemine ilişkin olarak 1.1.2004 tarihinden sonra beyan edilmesi gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi tutarları üzerinden ayrıca fon payı hesaplanması öngörülmemektedir.

 

Kurumlar vergisine ek olarak, dağıtılması durumunda kar payı elde eden ve bu kar paylarını kurum kazancına dahil ederek beyan eden kurumlara dağıtılanlar hariç olmak üzere kar payları üzerinden ayrıca gelir vergisi stopajı ve fon payı hesaplanması gerekmektedir. Gelir vergisi stopajı 24.4.2003 tarihinden itibaren tüm şirketlerde %10 olarak ilan edilmiştir. 1.1.2004 tarihinden itibaren dağıtılacak kar payları üzerinden ayrıca fon payı kesintisi yapılmayacaktır. Dağıtılmayıp sermayeye ilave edilen kar payları gelir vergisi stopajına tabi değildir.

 

         Banka’nın vergi mevzuatı gereği hazırlanan mali tabloları ile Uluslararası Finansal Raporlama Standartları’na uygun olarak hazırlanan mali tabloları arasında zamanlama farklılıkları nedeniyle ertelenmiş vergi aktifi ve pasifi doğmaktadır. Bu farklar genellikle gelir ve gider kalemlerinin Uluslararası Finansal Raporlama Standardı ve yasal mali tablolara yansıtıldıkları dönemsellik farklılıklarından kaynaklanmaktadır.

 


 

 18.    VERGİ (devamı)

 

Ertelenmiş vergi pasifi tüm vergilendirilebilir zamanlama farkları için hesaplanmaktadır. Ertelenmiş vergi aktifi ancak vergilendirilebilir kardan düşülebilir geçici zamanlama farklarının bulunması durumunda hesaplanmaktadır. Gerçekleşmesi muhtemel olmayan ertelenmiş vergi aktifi için karşılık ayrılmaktadır.

           

a)        Bilanço: Ödenecek Kurumlar Vergisi                                                                                      

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Kurumlar vergisi karşılığı

-

 

33,386

Peşin ödenen vergiler

(13,780)

 

(33,386)

 

 

 

 

 

(13,780)

 

-

 

 

 

 

Ertelenmiş vergi aktifi

-

 

(24,624)

Ertelenmiş vergi pasifi                                      (-)

-

 

431,133

 

 

 

 

 

-

 

406,509

 

   b)   Gelir tablosu:                 

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Kurumlar vergisi ve fonları

-

 

33,386

Ertelenmiş vergi karşılığı

-

 

248,078

 

 

 

 

TOPLAM

-

 

       281,464

 

          Bilanço tarihi itibariyle, zamanlama farklarından dolayı oluşan ertelenmiş vergiler aşağıda sunulmuştur:       

 

Banka

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Sabit kıymetlerin endekslenmesi

-

 

(15,714)

Kıdem tazminatı karşılığı

(14,602)

 

(8,910)

Değerleme hesabının gelir tablosuna sınıflanması

(217,043)

 

431,133

Geçmiş yıl zararları

(446,370)

 

-

UFRS 39 düzeltmesinin etkisi

23,055

 

-

Toplam ertelenmiş vergi (aktifi)/yükümlülüğü

(654,960)

 

406,509

 

 

 

 

Toplam ertelenmiş vergi aktifi karşılığı

654,960

 

-

 

 

 

 

Toplam ertelenmiş vergi (aktifi)/yükümlülüğü

-

 

406,509


 

19.     AKTİF VE PASİFİN VADELERE GÖRE DAĞILIMI

 

          31 Aralık 2003 itibariyle aktif ve pasiflerin vadelere göre dağılımı aşağıda sunulmuştur:

 

 

 

 

Vadesiz

Milyar TL

 

 

 

1 Aya Kadar

Milyar TL

 

 

1 Aydan

3 Aya Kadar

Milyar TL

 

 

3 Aydan

1 Yıla Kadar

Milyar TL

 

 

1 Yıl ve Daha Uzun

Milyar TL

 

 

 

Toplam

Milyar  TL

AKTİFLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                      

 

 

 

 

 

 

 

 

Nakit değerler ve bankalar

1,636,000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,636,000

Altın rezervleri

2,234,170

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,234,170

Bankalar ve finansal kuruluşlarla bakiyeler

 

 

 

2,767,142

 

 

 

 

 

 

 

 

2,767,142

Alım satım amaçlı menkul kıymetler

 

 

6,489,653

 

10,642,468

 

23,334,027

 

31,665,321

 

72,131,469

Krediler (net)

 

 

 

 

30,829

 

24,273

 

120,271

 

175,373

Satışa hazır iştirakler

20,787

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20,787

Sabit kıymetler (net)

137,867

 

 

 

 

 

 

 

 

 

137,867

Muhtelif alacaklar ve diğer aktifler

13,544

 

8,228

 

14,881

 

254

 

20,118

 

57,025

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Toplam

4,042,368

 

9,265,023

 

10,688,178

 

23,358,554

 

31,805,710

 

79,159,833

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PASİFLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tedavüldeki banknotlar

10,675,528

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10,675,528

Hazine’ye borçlar

6,470

 

53,313

 

 

 

 

 

56

 

59,839

Bankalara ve diğer finansal

kuruluşlara borçlar

 

2,042

 

 

22,561,182

 

 

 

 

 

 

 

 

22,563,224

İşçi dövizleri mevduatı

 

 

 

 

 

 

 

 

26,183,270

 

26,183,270

Kamu sektörü mevduatı

5,533,000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5,533,000

Diğer kuruluşlar mevduatı

1,991,789

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,991,789

Repo taahhütlerinden borçlar

433,645

 

 

 

 

 

 

 

 

 

433,645

Uluslararası Para Fonu’na borçlar

 

 

 

 

 

 

 

 

10,253,511

 

10,253,511

Karşılıklar

78,363

 

 

 

 

 

 

 

 

 

78,363

Muhtelif borçlar ve diğer yükümlülükler

 

41,463

 

 

12,819

 

 

 

 

 

 

933,848

 

 

988,130

Sermaye

40,615

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40,615

Birikmiş karlar

 

 

 

 

 

 

 

 

358,919

 

358,919

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Toplam

18,802,915

 

22,627,314

 

-

 

-

 

37,729,604

 

79,159,833

 

Bazı aktif ve pasifler vadeleri tahminidir.


 

19.     AKTİF VE PASİFİN VADELERE GÖRE DAĞILIMI

 

          31 Aralık 2002 itibariyle aktif ve pasiflerin vadelere göre dağılımı aşağıda sunulmuştur:

 

 

 

 

Vadesiz

Milyar TL

 

 

 

1 Aya Kadar

Milyar TL

 

 

1 Aydan

3 Aya Kadar

Milyar TL

 

 

3 Aydan

1 Yıla Kadar

Milyar TL

 

 

1 Yıl ve Daha Uzun

Milyar TL

 

 

 

Toplam

Milyar  TL

AKTİFLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nakit değerler ve bankalar

2,275,571

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,275,571

Altın rezervleri

2,449,040

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,449,040

Bankalar ve finansal kuruluşlarla bakiyeler

 

 

 

4,430,299

 

 

 

 

 

 

 

4,430,299

Alım satım amaçlı menkul kıymetler

 

 

6,788,319

 

6,926,020

 

30,115,521

 

37,414,676

 

81,244,536

Hazine’den alacaklar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

Krediler (net)

 

 

 

 

533,045

 

32,385

 

246,146

 

811,576

Satışa hazır iştirakler

8,909

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8,909

Sabit kıymetler (net)

151,015

 

 

 

 

 

 

 

 

 

151,015

Muhtelif alacaklar ve diğer aktifler

7,487

 

4,516

 

5,993

 

168,745

 

40,487

 

227,228

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Toplam

4,892,022

 

11,223,134

 

7,465,058

 

30,316,651

 

37,701,309

 

91,598,174

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PASİFLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tedavüldeki banknotlar

8,700,211

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8,700,211

Hazine’ye borçlar

4,381

 

110,373

 

 

 

 

 

7,156

 

121,910

Bankalara ve diğer finansal

kuruluşlara borçlar

1,084

 

24,365,841

 

 

 

 

 

 

 

24,366,925

İşçi dövizleri mevduatı

 

 

 

 

 

 

 

 

28,881,557

 

28,881,557

Kamu sektörü mevduatı

4,817,661

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,817,661

Diğer kuruluşlar mevduatı

 

 

1,990,406

 

 

 

 

 

 

 

1,990,406

Repo taahhütlerinden borçlar

2,365,372

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,365,372

Uluslararası Para Fonu’na borçlar

 

 

 

 

 

 

 

 

15,116,551

 

15,116,551

Kurumlar vergisi karşılığı

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

Karşılıklar

47,877

 

 

 

 

 

 

 

 

 

47,877

Muhtelif borçlar ve diğer yükümlülükler

901,311

 

 

 

 

 

 

 

 

 

901,311

Ertelenmiş vergi yükümlülüğü (net)

 

 

 

 

 

 

 

 

406,509

 

406,509

Sermaye

40,615

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40,615

Birikmiş karlar

 

 

 

 

 

 

 

 

3,841,269

 

3,841,269

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Toplam

16,878,512

 

26,466,620

 

-

 

-

 

48,253,042

 

91,598,174

 

Bazı aktif ve pasifler vadeleri tahminidir.

 


 

20.     İLİŞKİLİ KURULUŞLARLA BAKİYELER VE İŞLEMLER

 

Ekteki mali tablolar aşağıda sunulan ilişkili şirket bakiyelerini kapsamaktadır:

 

 

 

2003

 

2002

T.C. Hazine Müsteşarlığı

 

Milyar TL

 
Milyar TL

 

 

 

 

 

Alacaklar

 

 

 

 

Menkul Değerler

 

 

 

 

Devlet İç Borçlanma Senetleri

 

19,129,285

 

24,127,492

Dövize Endeksli İç Borçlanma Senetleri

 

8,516,521

 

11,099,688

Hazine altın hesabı

 

6,471

 

7,092

 

 

27,652,277

 

35,234,272

Borçlar

 

 

 

 

Hazine altın hesabı

 

6,471

 

7,092

Hazine’ye ödenecek vergiler

 

51,066

 

110,342

Diğer borçlar

 

2,302

 

4,476

 

 

59,839

 

121,910

 

 

 

 

 

Peşin ödenmiş geçici vergi

 

13,780

 

200,847

Kurumlar vergisi

 

-

 

33,386

Hazine mevduatı (*)

 

3,807,319

 

2,959,323

 

 

 

 

 

Gelirler

 

 

 

 

Açık piyasa işlemlerinden alınan faizler

 

736,905

 

1,822,351

 

 

 

 

 

Giderler

 

 

 

 

Özel işlem vergisi ve eğitime katkı payı

 

50

 

33

 

          (*) Bilançoda kamu sektörü mevduatı hesabında izlenmektedir. 

 

21.     TAAHHÜTLER VE YÜKÜMLÜLÜKLER

 

 

2003

 

2002

 

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

 

Emanet kıymetler

 

218,668,130

 

169,876,874

Teminat  olarak alınan menkul değerler

 

4,711,337

 

4,933,814

 

 

223,379,467

 

174,810,688

 

       Banka’nın yabancı para pozisyonu aşağıda sunulmuştur:

 

2003

 

2002

 

Milyar TL

 

Milyar TL

 

 

 

 

Yabancı para aktifler

59,879,339

 

67,193,784

Yabancı para pasifler

(54,710,381)

 

(64,064,640)

Net yabancı para pozisyonu

5,168,958

 

3,129,144