Bank for International Settlements (BIS) bünyesinde ödeme sistemleri konusunda çalışmalarını sürdürmekte olan Committee for Payment and Settlement Systems (CPSS) Grubu, küresel düzeyde etkin, güvenli ve risksiz ödeme sistemlerinin kurulmasını teşvik etmek üzere bu konuda temel ilkeleri belirlemiş ve “Core Principles for Systemically Important Payment Systems” başlıklı raporunda yayınlamıştır.
Temel İlkeler
Ödeme sisteminin sağlam bir hukuksal temeli olmalıdır.
Sistemin kuralları ve işleyiş yordamları, katılımcının sisteme üyeliği dolayısıyla maruz kalacağı her finansal riski ve sistemin bu risklere etkisini açıkça anlamasını sağlamalıdır.
Sistemin kredi ve likidite risklerinin yönetiminde izlenecek yordamları açıkça tanımlanmış, bu risklerin yönetilmesini ve azaltılmasını teşvik eder, sistem işleticisi ile katılımcıların sorumluluklarını belirler nitelikte olmalıdır.
Sistem işlem günü içerisinde mutabakatı hızla kesinleştirebilmeli, en azından gün sonunda kesin mutabakatı sağlamalıdır.
Çok taraflı netleşme tekniği ile çalışan bir sistem, en azından, en büyük mutabakat yükümlülüğüne sahip olan katılımcının yükümlülüğünü yerine getirememesi durumunda dahi günlük mutabakatın zamanında tamamlanmasını sağlayacak önlemleri almalıdır.
Sistemde mutabakat unsuru olarak, merkez bankasında kayıtlı varlıklar kullanılmalı, aksi takdirde kullanılan varlıkların mutabakat riski ya hiç olmamalı ya da düşük olmalıdır.
Sistem, üst düzeyde güvenlik ve işletimsel güvenilirlik sağlamalı; ayrıca beklenmedik durumlarda iş gününün tamamlanmasını sağlayacak olağanüstü durum yordamlarına sahip olmalıdır.
Sistem, kullanışlı ve ekonomi açısından verimli bir ödeme kanalı oluşturmalıdır.
Sistemin nesnel ve kamuya açıklanmış üyelik ölçütleri, adil ve kısıtsız bir erişime izin vermelidir.
Sistemin yönetsel düzenlemeleri etkin, açıklanabilir ve şeffaf olmalıdır.
Merkez Bankalarının Temel İlkelerin Uygulanmasındaki Sorumlulukları
Merkez bankası, ödeme sistemlerindeki hedeflerini açıkça tanımlamalı; bu konudaki rolünü ve temel politikalarını kamu bilgisine sunmalıdır.
Merkez bankası, işletimini yaptığı ödeme sistemlerinin Temel İlkelere uygunluğunu sağlamalıdır.
Merkez bankası, işletimini yapmadığı ödeme sistemlerinin Temel İlkelere uygunluğunu denetlemeli ve bu sistemler üzerinde gözetim yetkisine sahip bulunmalıdır.
Merkez bankası, ödeme sistemlerinin güvenliğini ve verimliliğini Temel İlkeler aracılığıyla arttırırken, gerek diğer merkez bankaları gerekse ilgili diğer yerli ve yabancı kuruluşlarla işbirliğinde bulunmalıdır.
|