| Elektronik Fon Transfer Sistemi (EFT) |
|
EFT Sistemi katılımcıları arasında, Türk Lirası aktarım ve mutabakatının elektronik ortamda, kaydi ve gerçek zamanlı olarak yapılmasını ve bu işlemlere ilişkin gerekli belge ve raporların üretilmesini sağlar.
EFT SİSTEMİNİN MUTABAKAT ÖZELLİKLERİ Sisteme gelen her bir mesaj tek tek ve anında işleme konulur. Mesaj işlendiğinde gönderenin hesabı uygunsa borçlandırılır, alıcının hesabı alacaklandırılır. Gönderenin hesabı uygun değilse mesaj kuyruklanır. Hesaplar günlendiğinde fon karşı tarafın hesabında kullanıma hazır durumdadır. Sistem bir alacaklandırma sistemidir. Bu sistemde bir katılımcı diğer bir katılımcının hesabını ancak alacaklandırabilir. Ancak TCMB olağanüstü durumlarda gerektiğinde doğrudan borçlandırma yapabilir. Bir katılımcıdan Merkeze gönderilen ödeme mesajı Merkeze ulaştığında işleme alınır ve gönderen ile alıcının hesabı günlenir. Sistemde mutabakatı yapılmış mesajı iptal etmek mümkün değildir. Herhangi bir şekilde ortaya çıkan operasyonel hata durumunda tarafların karşılıklı görüşmeleri gerekir. Tüm ödeme ayrıntıları merkez bankasına geldiği ve ödeme tutarı merkez bankasında mutabakat yapıldıktan sonra alıcıya gönderildiği için EFT Sistemi ödeme sistemleri literatürüne göre "V" tipi bir sistemdir. Sisteme gönderilecek ödeme mesajlarının tutarı için herhangi bir alt yada üst sınır tanımlanmamıştır. Sistemde katılımcıların TCMB’deki hesapları kullanılır. EFT Sisteminde de TCMB’deki hesaplarından ayrı EFT hesapları bulunmaktadır. EFT hesabına TCMB nezdindeki mevduat hesaplarından fon aktarımı ve fon çıkışları yapılır. Gün sonunda EFT hesabındaki değerler TCMB Ankara Şubesi nezdindeki mevduat hesaplarına aktarılır. Katılımcının TCMB’deki mevduat hesaplarından EFT hesabına aktarımlar için herhangi bir kısıtlama yoktur.
EFT SİSTEMİNİN OPERASYONEL ÖZELLİKLERİ Katılımcı hesabında yeterli fon bulunmasa bile ödeme mesajını Merkeze gönderebilir. Mesaj Merkezde katılımcının hesabında yeterli fon oluşuncaya kadar bekletilir ve yeterli fon biriktiğinde otomatik olarak karşı tarafa gönderilir. Kuyruklanan mesajların ödenmesinde katılımcının mesajlara verdiği öncelik değeri ve geliş sırası dikkate alınır. Katılımcıların karşılıklı olarak gönderdikleri ve kuyruklarında bekleyen mesajların kilitlenme yaratıp yaratmadığı otomatik olarak saptanır ve öncelik ve giriş sırası dikkate alınarak kilitlenme çözülür. Bankacılık sisteminin gün içinde ortaya çıkan acil fon gereksiniminin karşılanabilmesi amacıyla TCMB tarafından katılımcıya belirli teminat ve komisyon karşılığında likidite sağlanmaktadır. Sisteme yalnızca bankalar ve özel finans kurumları katılabilmektedir. Katılımcı hesabı üzerinde genel amaçlı, yüksek öncelikli mesajlar ve özel ödemeler için çeşitli ayırımlar yapabilir. TCMB tarafından gerekli görülen durumlarda bir katılımcının EFT bileşenindeki hesabını borçlandırmak, diğer bir katılımcının hesabını alacaklandırmak üzere, TCMB tarafından katılımcı hesapları arasında fon aktarımı yapılabilir. Bir katılımcı diğer bir katılımcının hesabını borçlandırmak üzere alıcının onayını da gerektiren bir işlem dizisi başlatabilir. EFT Sisteminde, düşük tutarlı mesajları aktarıcı bilgisayar ile merkez arasında belli kıstaslara göre gruplayarak toplu olarak gönderme özelliği bulunmaktadır. Bir mesajın toplu mesaja katılıp katılamayacağına ilişkin kıstaslar mesajın türü, tutarı ve önceliği; toplu mesajın gönderim zamanına ilişkin kıstaslar ise hazırlanan toplu mesajın bekleme süresi, toplanan mesaj sayısı ve toplanan mesajların toplam tutarıdır. Bu kıstasların değerleri Merkezce belirlenir ve aktarıcı bilgisayarlarda ilgili ayarlar TCMB yetkililerince yapılır. Günsonunda mesaj akışını düzenlemek amacıyla mesajların sistemden geçişinin aşamalı olarak durdurulması mümkündür. EFT SİSTEMİ İŞLEMLERİ Sistemde yapılan işlemler, mesajı gönderen ve alan katılımcının EFT Sistemindeki mutabakat hesabını etkilemesine göre ödeme işlemleri ve ödeme nitelikli olmayan işlemler olarak ikiye ayrılır: Bu ana gruplar içinde mesajlar ilgili oldukları işlemlere göre de gruplandırılır. 1. İşlemlerin EFT hesabını etkilemesine göre gruplanması
2. İşlemlerin ilgili olduklara taraflara göre gruplanması
|
