Elektronik Menkul Kıymet Transfer Sistemi (EMKT)


Elektronik Menkul Kıymet Transfer (EMKT) Sistemi katılımcıları arasında, menkul kıymet aktarım ve mutabakatının elektronik ortamda, kaydi ve gerçek zamanlı olarak yapılmasını ve işlemlere ilişkin gerekli belge ve raporların üretilmesini sağlar.



Amaçlar


EMKT Sistemi ile

  • Bankalararası menkul kıymet aktarımlarında etkinlik ve hızın sağlanması,

  • Kredi riskinin ortadan kaldırılması,

  • Kıymet yönetiminde kolaylık sağlanması,

  • Etkin sorgulama ve raporlama yapılması,

  • Fiziksel basım ve değişimin azaltılması


    • amaçlanmıştır.


    EMKT Sisteminin Özellikleri

  • Kapsam

      • Sistemde devlet iç borçlanma senetleri ile birlikte Özelleştirme İdaresi ve Kamu Ortaklığı Fonu gibi diğer kamu kuruluşları tarafından ihraç edilen senetlere ilişkin işlemler yapılır.

  • Kaydi İşlem

      • Menkul kıymetlere ilişkin bilgiler bu sistemde elektronik ortamda, kaydi olarak tutulmaktadır.

  • Aktarım ve Mutabakat

      • Sistem dışında yapılmış alım satım işlemlerinin sonuçlarına ilişkin aktarım ve mutabakat işlemleri yapılır.

  • Bire bir Mutabakat

      • Sisteme gelen menkul kıymet aktarım istekleri anında ve tek tek yerine getirilir.

  • Kesin ve İptal edlimez İşlem

      • Bir katılımcıdan Merkez’e gönderilen kıymet aktarım mesajı Merkez’e ulaştığında işleme alınır ve gönderen ile alıcının depoları günlenir. Ödeme karşılığı teslimat koşuluyla gönderilmiş ve ödemesi yapılmadığı için henüz gerçekleşmemiş işlemler iptal edilebilir. Sistemde mutabakatı yapılmış mesajı iptal etmek mümkün değildir.

  • Ödemesiz Kıymet Aktarımı

      • Bir katılımcı, deposunda bulunan bir kıymeti ödeme karşılığı olmadan bir başka katılımcının deposuna aktarabilir. Bu işlem türü daha çok borsada yapılan alışverişlerin sonucunda oluşan net pozisyonların aktarımı ve mutabakatı için kullanılmaktadır.

  • Ödeme Karşılığı Teslimat (ÖKT)

      • EMKT Sistemi temel olarak bir gerçek zamanlı ödeme karşılığı teslimat sistemidir. Bu sistemde teslimat ve ödemenin mutabakatı eş zamanlı olarak yapılır. Dolayısıyla bu işlemde kredi riski bulunmamaktadır.


  • Parçalı Teslimat

      • Menkul kıymet sahibi tarafından belirtilmek koşuluyla, ödeme karşılığı teslimatlarda, yapılan ödeme miktarına karşı gelecek miktarda menkul kıymetlerin aktarımı yapılması biçiminde parçalı aktarma yapılabilir.

  • Alacaklandırma

      • Sistemde bir katılımcı diğer bir katılımcının depo hesabını yalnızca alacaklandırabilir. Ancak TCMB olağanüstü durumlarda gerektiğinde doğrudan borçlandırma yapabilir.

  • Düzeltici Doğrudan Borçlandırma

      • TCMB’nın gerekli gördüğü durumlarda bir katılımcının EMKT Sistemindeki deposunu borçlandırmak, diğer bir katılımcının deposunu alacaklandırmak üzere TCMB tarafından katılımcı depoları arasında menkul kıymet aktarımı yapılabilir.

  • Fiziksel Teslimat

      • Katılımcı tarafından talep edildiğinde, deposunda bulunan kıymeti fiziksel teslim edilmek üzere EMKT Sistemi dışına çıkarılabilir. Ayrıca katılımcı tarafından getirilen fiziksel kıymet de sisteme aktarılarak katılımcının EMKT depolarına girişi yapılabilir.

  • Sınırlı Katılım

      • Sisteme yalnızca EFT Sistemi katılımcısı bankalar ve özel finans kurumları katılabilmektedir.

    EMKT Sistemi İşlemleri


    Menkul Kıymet Aktarımının Ödeme Karşılığı Olup Olmamasına Göre Ayrımı

  • Ödeme karşılığı kıymet aktarımı

      • Katılımcı, belirli ödemenin yapılması karşılığında kıymet aktarım isteminde bulanabilir.

  • Ödemesiz kıymet aktarımı

      • Katılımcı ödeme ilişkisi olmadan bir başka katılımcıya kıymet aktarım işlemi yapabilir.

    İşlemlerin İlgili Oldukları Taraflara Göre Ayrımı

  • Bankalararası işlemler

      • Katılımcılar arası birincil ve ikincil piyasa işlemlerine ilişkin yapılan kıymet aktarımları

  • TCMB işlemleri

      • TCMB tarafından kıymet tanımlama, resmi gazete fiyatı bildirme, yetki verme işlemleri

  • Merkezden sorgulama ve rapor

      • Katılımcının sisteme gönderdiği ve sistemin katılımcıya istenen bilgiyi taşıdığı raporlama işlemleri

  • Sistem duyuruları

      • Sistem tarafından gönderilen ve sistemin işleyişine ya da mutabakata ilişkin bilgilerin yer aldığı mesajlardır (resmi gazete fiyatı, yeni kıymet bildirimi).

    EMKT Sisteminin Diğer Sistemlerle İlişkisi

  • TCMB Sistemi

      • TCMB bir katılımcı olarak EMKT Sistemine bağlıdır. Katılımcıların TCMB’deki çeşitli piyasalarda işlem yapmak için kullandıkları teminat depolarına giriş ve çıkışlar TCMB sistemine bilgi verilmesi ve onay alınmasıyla gerçekleşir.

  • EFT Sistemi

      • EMKT Sisteminin EFT Sistemi ile doğrudan bağlantısı bulunmaktadır. İki katılımcı arasında ödeme karşılığı teslimat koşuluyla fon ve kıymet aktarımı istendiğinde kıymet ve fon aktarımlarının eşzamanlı yapılması bu bağlantı sayesinde sağlanır.

  • İMKB TAKASBANK A.Ş. (Takasbank)

      • Bankalar ve aracı kurumlar tarafından İMKB’de yapılan işlemlerin mutabakatının gerçekleştirildiği Takasbank bir banka olarak bu sisteme bağlıdır. Sisteme bağlı diğer katılımcılar ile Takasbank arasındaki menkul kıymet aktarımları EMKT Sistemi ile yapılır. İMKB’de DİBSlere ilişkin yapılan işlemlerin mutabakat sonuçları da EMKT Sisteminde gerçekleştirilir. Ayrıca EMKT Sistemi katılımcısı olmayan aracı kurumlarına ilişkin aktarımlar da Takasbank aracılığıyla EMKT Sisteminde gerçekleştirilir.