Yeni para birimimizin ismi belirlenirken; geleneksel olarak kullanılan, Cumhuriyet döneminin yegane para birimi olan ve uluslararası piyasalarda da ülkemiz ile özdeşleşmiş olan “Lira” ibaresi aynen muhafaza edilmiştir.

Parasından sıfır atan diğer ülke uygulamalarında da genellikle ulusal para birimlerinin başına “Yeni” ibaresinin getirildiği, diğer taraftan, hiper-enflasyon nedeniyle parasından birçok kere sıfır atmak zorunda kalan ülkelerde ise, yeni para birimlerine geçilirken para birimleri arasında karışıklığa neden olmamak için farklı isimlerin kullanıldığı görülmüştür.

Ancak, ülkemizde ekonomik istikrarın devamlılığı ile birlikte uzun dönemde paramızdan tekrar sıfır atılması gerekmeyeceğinden, para birimimizin başına “Yeni” ibaresi konulmuş ve farklı bir ismin kullanılmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

3) Paramızdan neden sıfır atılmıştır?

Bilindiği gibi, ülkemizde 1970’lerde başlayan yüksek enflasyon, bazı ekonomik değerlerin milyarlarla, trilyonlarla ve hatta katrilyonlarla ifade edilmesine neden olmuştur.
Bu süreçte ekonominin nakit ihtiyacı ise 1981 yılından bu yana ortalama her 2 yılda bir defa tedavüle çıkarılan üst değerde yeni banknotlarla karşılanmıştır.

Bunun sonucunda gelinen noktada, dünyanın en büyük kupürlü banknotunun
(20.000.000 TL) sadece ülkemizde kullanılmakta olması paramızın itibarını olumsuz yönde etkilemiştir.

Diğer taraftan, bol sıfırlı rakamlar başta kasa işlemlerinde olmak üzere, muhasebe ve istatistik kayıtlarında, bilgi işlem programlarında ve ödeme sistemlerinde, fiyat etiketlemelerinden, benzin pompaları ve taksimetrelere kadar günlük hayatın birçok alanında da sorunlar yaratmıştır.

Bu nedenle, paramızdan 6 sıfır atılması hem psikolojik hem teknik bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkmıştır.

TABLO I

2004 Yılında Dünya Genelinde Tedavülde Bulunan En Büyük Banknot Kupürleri

Ülke	Kupür	USD Karşılığı (*)
Endonezya	100.000	12,0
Kamboçya	100.000	25,1
Lübnan	100.000	66,0
Mozambik	100.000	4,2
Paraguay	100.000	16,1
Romanya	1.000.000	31,0
Türkiye	20.000.000	15,0
Vietnam	500.000	6,4

Kaynak: MRI Bankers’Guide to Foreign Currency

(*) 13.01.2004 tarihi itibariyle

4) Paramızdan neden 3 sıfır değil de 6 sıfır atılmıştır?

Paramızdan 3 sıfır atılması bol sıfırların yarattığı teknik sorunların aşılması bakımından yeterli değildi.

6 sıfır atılması, gelişmiş ülkelerdeki kupür değerleri ile paralellik sağlamıştır.

5) Paramızdan sıfır atılmasının faydaları nelerdir?

Bol sıfırlı rakamların yarattığı teknik ve operasyonel sorunların aşılması,
Enflasyonun kalıcı bir biçimde tek haneli rakamlara düşürülmesindeki kararlılığın vurgulanması,
YTL olarak üst değerli 2 büyük kupür daha çıkarılarak istikrar ortamında uzun süre kupür kompozisyonunda değişiklik yapılmasına gerek kalmaması,
Enflasyonun tek haneli rakamlara düşürülmesiyle birlikte paramızın itibarının yükselmesi,
Madeni para kullanım alışkanlığının artması, Kuruş’la işlem yapma dönemine geri dönülmesi,
TCMB ve bankacılık sektörünün nakit işlem yoğunluğu ve maliyetlerinin azalması,
Kayıt ve işlemlerde sadelik, parasal tutarların ifadesinde pratik yararlar sağlaması.

Diğer ülke uygulamaları

6) Parasından sıfır atan başka ülkeler var mı? Onların uygulamaları nasıl sonuçlanmıştır?

Bugüne kadar dünya genelinde ülkemizle birlikte toplam 50 ülkede paradan sıfır atma operasyonu gerçekleştirilmiştir. Diğer ülkelerdeki uygulamalarda bu operasyonun genellikle bir ekonomik istikrar programı ile gündeme geldiği ve farklı enflasyon oranlarında sıfır atıldığı gözlenmektedir.

İstikrar programı başarı ile sonuçlanan ülkelerden İsrail’de, programa başlandıktan kısa bir süre sonra para reformu gerçekleştirilmiştir. Polonya, Bolivya ve Bulgaristan’da ise istikrar programının enflasyon üzerindeki olumlu etkileri ortaya çıktıktan sonra para reformu gerçekleştirilmiştir. Bugün daha ziyade tercih edilen yöntem budur.

Programların başarısızlığa uğradığı durumlarda ise (Arjantin ve Brezilya örneği) bir süre sonra paradan yeniden sıfır atılması gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Değişim oranı, 1 Yeni Kuruş’un altındaki işlemler

7) YTL ve TL arasındaki değişim oranı nedir?

1 Ocak 2005 tarihinden itibaren, 1 milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) 1 Yeni Türk Lirası (1 YTL) na eşittir.

1.000.000 TL = 1 YTL ve 1 YTL = 100 YKr

Diğer bir ifadeyle, paramızdan 6 sıfır atılmıştır. Yani, 20.000.000 Türk Lirası ile “20 Yeni Türk Lirası” aynı satın alma gücüne sahiptir.

TABLO II

YTL ve TL Arasındaki Değişim Oranı - Örnek Tablo

TL Cinsinden	YTL Cinsinden	Okunuşu
994.000 TL	0,99 YTL	99 YKr
995.000 TL	1 YTL	1 YTL
1.004.999 TL	1 YTL	1 YTL
1.005.000 TL	1,01 YTL	1 YTL ve 1 YKr
1.095.000 TL	1,10 YTL	1 YTL ve 10 YKr
1.501.000 TL	1,50 YTL	1 YTL ve 50 YKr
1.505.000 TL	1,51 YTL	1 YTL ve 51 YKr
30.524.999 TL	30,52 YTL	30 YTL ve 52 YKr
30.525.000 TL	30,53 YTL	30 YTL ve 53 YKr
30.534.999 TL	30,53 YTL	30 YTL ve 53 YKr
30.535.000 TL	30,54 YTL	30 YTL ve 54 YKr

Not: YTL=Yeni Türk Lirası, YKr=Yeni Kuruş

8) En küçük madeni para 1 Yeni Kuruş’tur. Buna göre, 1 Yeni Kuruş’un altındaki küsuratlı işlemler nasıl sonuçlandırılmaktadır?

Mal ve hizmetlerin birim fiyatları 1 Yeni Kuruş’un altında belirlenebilmektedir.

Yeni Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerde, ödeme aşamasında ve işlem sonuçlarında yarım Yeni Kuruş ve üzerindeki değerler 1 Yeni Kuruş’a tamamlanmakta, yarım Yeni Kuruş’un altındaki değerler ise dikkate alınmamaktadır.

Örneğin, içerisinde 100 adet ataç bulunan ve kutusu 250.000 Türk Lirası’na satılan ataçların birim fiyatı 2.500 Türk Lirası’dır. Yeni Türk Lirası’na geçilmesiyle 250.000 Türk Lirası olan kutu fiyatı 25 Yeni Kuruş, 2.500 Türk Lirası olan birim fiyat ise 0,25 Yeni Kuruş (0,0025 Yeni Türk Lirası) olmuştur.

Ayrıca, birim fiyatı 2.084.000 Türk Lirası olan bir ürünün birim fiyatının 2,084 YTL olarak belirlenmesi mümkündür. Diğer bir ifadeyle, YTL cinsinden belirlenen birim fiyatların (döviz kurlarında olduğu gibi) 1 Yeni Kuruş’un katları şeklinde belirlenmesi zorunlu değildir. Yukarıda belirtilen tamamlama işlemi, ödeme aşaması ve işlem sonuçları için geçerlidir.

YTL banknot ve madeni para kupürleri

9) YTL banknot ve madeni paralar hangi kupürlerden oluşmaktadır?

YTL banknotlar: 1, 5, 10, 20, 50 ve 100 YTL,

Madeni paralar: 1, 5, 10, 25, 50 Yeni Kuruş ve 1 Yeni Türk Lirası’ndan oluşmaktadır.

Türkiye dışında diğer birçok ülkede bazı kupürler, hem banknot hem de madeni para olarak tedavül etmektedir (Tablo III). Ülkemizde de 1 YTL aynı şekilde hem banknot hem de madeni para olarak dolaşıma çıkarılmıştır.

TABLO III

Bazı Ülkelerde Hem Banknot Hem Madeni Para Olarak Tedavülde Olan Kupürler (*)

Ülke	Kupür
ABD	1 Amerikan Doları
Bulgaristan	1 Lev
Çek Cumhuriyeti	20, 50 Korun Ceskch
Hindistan	5 Rupee
Hong Kong	10 Dolar
İsrail	1, 5, 10 Yeni Şekel
Meksika	10, 20, 50 Nuevos Pesos
Rusya	5 Ruble
Singapur	1 Dolar
Türkiye	250.000 Türk Lirası
Ukrayna	1 Hryvnia

Kaynak: MRI Bankers’Guide To Foreign Currency

Ülkelerin Merkez Bankalarının İnternet Siteleri

(*) 06.01.2004 tarihi itibariyle

10) YTL banknot ve madeni paraların kupür kompozisyonları nasıl belirlenmiştir?

YTL banknot ve madeni paraların kupür kompozisyonları oluşturulurken diğer ülkelerdeki sistemler, geçmiş yıllardaki uygulamalar, perakende sektörünün fiyatlandırma politikası, madeni para kullanım alışkanlığı ve enflayonist sürecin etkisiyle bugüne kadar var olan yuvarlama etkisi dikkate alınmıştır.

11) Neden 50 ve 100 YTL’nin tedavüle çıkarılmasına ihtiyaç duyulmuştur?

Bankamızca 2003 yıl sonu itibariyle adet olarak yaklaşık 3,9 milyar, 2004 yılı sonunda 4.4 milyar tahsilat gerçekleştirilmiştir.Yüksek işlem hacmi tüm mali aktörlerin taşıma, stoklama ve işleme kapasitelerini zorlamıştır.

Dolaşıma üst değerde 2 yeni kupürün çıkarılması, nakit işlemlerini kolaylaştırmış, Merkez Bankası ve bankacılık sektörünün tahsilat ve tediye işlemlerinin rahatlamasını, böylece üretim, dağıtım ve stoklama maliyetlerinin azalmasını sağlamıştır.

12) 1 YTL banknot ve madeni paraların neden birlikte dolaşımda bulunmasına karar verilmiştir?

1 YTL’nin hem banknot hem de madeni para olması, gerek Darphane’ye gerekse Banknot Matbaası’na üretim esnekliği sağlamıştır.

1.000.000 TL’lik banknot düşük satın alma gücüne sahip olduğu için ortalama 13 ayda 1 defa Merkez Bankası’ndan geçmiş ve devir sayısının düşük olması dolaşımdaki banknot kalitesini olumsuz yönde etkilemiştir. Nitekim, Merkez Bankası’nca tahsil edilen 1.000.000 TL’lik her 4 banknottan 3’ü imha edilmeyi gerektirecek düzeyde eskimiş veya kirlenmiş durumda idi.

Ayrıca, adet olarak dolaşımdaki banknotların yaklaşık % 20’lik bir kısmına sahip olan bir banknotun madeni paraya dönüşmesi, madeni para kullanım alışkanlığının edinilmesi bakımından önem arz etmiştir.

Daha önceki uygulamalarımızdan da bilindiği üzere, örneğin 250.000 TL’nin hem banknot hem de madeni para olarak birlikte kullanımı herhangi bir sorun yaratmamıştır. Bulgaristan, İsrail, Meksika, Rusya gibi diğer ülkelerde de bu tür bir uygulamaya rastlamak mümkündür.

13) YTL’ye geçtikten sonra en çok hangi banknotlar kullanılmaktadır? 50 ve 100 YTL sadece bankacılık sektöründe mi kullanılmaktadır?

İstikrarlı ülkelerdeki kupür dağılımına bakıldığında, en çok kullanılan banknotların orta büyüklükte satın alma gücüne sahip kupürler olduğu görülmektedir.

Örneğin Euro bölgesinde Ocak 2004 sonu itibariyle adet olarak en çok kullanılan kupürler sırasıyla 50, 20, 10, 5 Euro’dur. Bunu, 100, 500 ve 200 Euro izlemektedir. Bu kupürlerin adet olarak yüzde payları sırasıyla % 32, % 22, % 18, % 14, % 9, % 3 ve % 2’dir. Bu veriler, Avrupa’da hane halkı tarafından orta ve düşük değerdeki banknotların kullanıldığını göstermektedir. Euro’ya geçmeden önce Almanya’da en fazla kullanılan banknot 100 DEM’di.

Ekonomik istikrar ortamıyla birlikte ülkemizde de adet olarak yine 20 YTL en çok kullanılan kupürdür.

50 ve 100 YTL’nin kullanımı konusunda bir sınırlama yoktur. Bankaların ATM’lerinden 50 YTL verebilmeleri konusundaki çalışmaları devam etmektedir. Ancak, alım gücü yüksek 100 YTL’nin perakende sektöründe çok fazla tercih edilmediği, daha ziyade bankalar arası işlemlerde yoğun bir şekilde kullanıldığı gözlenmektedir.

14) Merkez Bankası ne kadar YTL banknot basmıştır?

2004 yılı sonu itibariyle, tedavüldeki banknotların tamamının değiştirilmesine imkan verecek şekilde, yaklaşık 15,7 katrilyon TL değerinde 601 milyon adet YTL banknot basılmıştır. 2005 yılında da artan emsiyon hacmini karşılayacak YTL banknot basımına devam edilmektedir.

15) YTL banknot üretiminin Merkez Bankası’na maliyeti ne olmuştur?

Bir banknotun üretim maliyeti yaklaşık 4,5 – 5 cent civarındadır. YTL operasyonu yapılmamış olsaydı, Banknot Matbaası’nda yaklaşık 700 milyon adet TL banknot üretilecekti. Operasyon nedeniyle 2004 yılındaki üretim yaklaşık 1.100 milyon adettir. Buna göre, genel bir hesaplamayla, yaklaşık 400 milyon adet ilave banknot üretilmesinin toplam maliyeti yaklaşık 20 milyon ABD doları civarındadır.

16) YTL’nin tedavüle çıkmasıyla birlikte emisyon hacminde artış oldu mu?

Banknot ve madeni paralar açısından bu operasyon sadece bir değişim işlemi olduğundan, YTL’ye geçiş nedeniyle emisyon hacminde ani bir artış gözlenmemiş olup, paramızdan sıfır atılmasına bağlı olmaksızın maaş ödeme ve bayram tatili dönemlerinde gerçekleşen olağan emisyon hacmi artışları 2005 yılının ilk aylarında da aynı eğilimi göstermeye devam etmiştir.

Ancak, YTL’ye geçilmesi ve ekonomik istikrarın sürekliliği ile birlikte, zaman içinde paramızın itibarı ve paramıza duyulan güven artacağından, nakit devir sayısının (Emisyon Hacmi/TCMB’nin Tahsilat+Tediye Tutarı) azalması, nakit kullanımının ise artması beklenebilir.

17) Euro bölgesinde veya parasından sıfır atan diğer ülkelerde dönüşüm hızı nasıl olmuştur? Ülkemizde TL banknotların YTL’ye dönüşüm oranı nedir?

Bilindiği gibi, Euro bölgesinde ulusal paralar kanuni para olma özelliklerini en geç 2002 yılının Şubat ayı sonunda kaybetmiştir.

Bu değişim sürecinde, Euro Yerleşim Oranı (Replacement Ratio = Tedavüldeki euro banknot miktarının tedavüldeki ulusal para ve euro banknot toplamına oranı) 10 Ocak 2002 tarihi itibariyle % 50, 25 Ocak 2002 tarihi itibariyle de % 65’dir. Şubat 2002 sonu itibariyle ulusal banknotlar, tedavüldeki banknot miktarının % 15’inden az bir yer tutmuştur. Bunlardan bazılarının kaybolduğu, yıprandığı veya koleksiyoncuların ellerinde tutulduğu için euroya hiç çevrilmediği düşünülmektedir.

İki yıllık bir geçiş dönemi uygulayan Polonya’da, yerleşim oranı birinci yılın sonunda
% 53, ikinci yılın sonuda ise % 96 olmuştur. Polonya Merkez Bankası’nın ödemelerde değişime konu banknotları kullanması nedeniyle değişim süreci yavaş olmuştur.

Ülkemizde ise, 2005 yılı boyunca TL ve YTL banknotlar için öngörülen 1 yıllık birlikte tedavül dönemine rağmen, Nisan 2005 sonu itibarıyla dolaşımda bulunan banknotların değer olarak yaklaşık % 78’i YTL’ye dönüşmüştür.

18) YTL banknotlarda Kapadokya ve İshakpaşa Sarayı’nın kullanılmasının özel bir nedeni var mıdır?

Banknotlarımızda genel olarak ülkemizin tarihi, kültürel ve doğal güzelliklerine yer verilmektedir.

Nitekim, 20 YTL’de ülkemizin batısından, 50 YTL’de Orta Anadolu’dan, 100 YTL’de ise Doğu Anadolu’dan bir görüntüye yer verilmiştir.

Merkez Bankası’nın YTL çalışmaları bu yıl Ocak ayında başlamış çalışmalar değildir. Daha önce de YTL konusunda birtakım hazırlıklar yapılmış; YTL banknotların tasarım ve kalıpları 2000 yılında hazırlanmıştır.

Operasyonun zamanlaması ve aşamaları

19) Uygulamanın neden 2005 yılında yapılmasına karar verilmiştir?

Ülkemizde, uygulanmakta olan istikrar programının enflasyon üzerindeki olumlu etkilerinin somut bir şekilde ortaya çıkması ve gerçekleşmesi beklenen tek haneli enflasyona geçiş sürecinde bekleyişlerin yönlendirilmesi bakımından en uygun tarihin 2005 yılının başı olduğuna karar verilmiştir.

Ayrıca, defter tutma zorunluluğu olan gerçek ve tüzel kişilere dönem ortasında ara hesap vaziyeti çıkarma ve ikili kayıt tutma yükü getirmemek için paradan sıfır atma uygulamasına geçişte mali yılbaşı tercih edilmiştir.

20) Halen kullandığımız TL banknot ve madeni paralar ne zamana kadar geçerlidir ve YTL’ye nasıl dönüştürülmektedir?

Halen kullandığımız Türk Lirası banknot ve madeni paralar 2005 yılının sonuna kadar geçerlidir. 2005 yılında -1 yıl boyunca- hem Türk Lirası hem de Yeni Türk Lirası banknot ve madeni paralar birlikte tedavül edecek, Türk Lirası banknot ve madeni paralar 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren tedavülden kaldırılacaktır.

Türk Lirası banknotlar 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren 10 yıl boyunca (zaman aşımı süresince) Merkez Bankası ve T.C. Ziraat Bankası tarafından değiştirilecektir. Türk Lirası madeni paralar ise, 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren 1 yıl boyunca, yine Merkez Bankası ve T.C. Ziraat Bankası tarafından kabul edilecektir.

21) TL ve YTL neden 1 yıl boyunca birlikte tedavül edecektir?

Vatandaşlarımızın TL banknot ve madeni paraları 2005 yılında diledikleri zaman ve rahatlıkla yeni paralara dönüştürebilmesi için 1 yıllık birlikte tedavül süresi öngörülmüştür. Dolayısıyla, bu değişim için acele edilmesine gerek kalmamıştır. Para değişimi, işlemlerin doğal akışı içinde gerçekleşmektedir.

22) Yeni para birimine geçiş operasyonu hangi aşamalardan oluşmaktadır?

Diğer birçok ülke uygulamasında olduğu gibi operasyon 2 aşamadan oluşmaktadır:

Birinci aşamada, TL ve YTL banknot ve madeni paralar 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren 1 yıl süreyle birlikte tedavül edecektir.

Operasyonun 2006 yılından sonraki bir tarihte yapılacak olan ikinci aşamasında ise Bakanlar Kurulu Kararı ile “Türk Lirası” ibaresinin başına konulan “Yeni” ibaresi kaldırılarak tekrar TL’ye dönülecektir.

Ancak, banknot tasarımı, üretimi ve diğer yapılması gereken işler için çok önceden ve ideal bir planlama yapılabilmesini teminen, bu kararın uygulamaya geçilmesinden 2-3 yıl öncesinden alınmasında büyük yarar bulunmaktadır.

EKONOMİK ETKİLERİ

23) Paramızdan sıfır atılması yuvarlamalar yüzünden enflasyon artışına neden oldu mu?

Bilindiği gibi, fiyat yuvarlamaları konusu benzer bir operasyon yaşanan euro bölgesinde en çok tartışılan konulardan biri olmuştur.

Euro bölgesinde operasyonun, genel fiyat düzeyi üzerinde hissedilir derecede artırıcı bir etki yapmadığı görülmektedir. Ancak, euroya geçiş sürecinde 12 farklı dönüşüm kurunun kullanılması ve günlük hayatta daha sık tüketilen mal ve hizmet fiyatlarında artış olması, yuvarlama etkisini ön plana çıkarmıştır. Tüketiciler değerlendirmelerinde, olağandışı ve dışsal faktörlerden kaynaklanan bu artışları euro dönüşümü ile ilişkilendirmişlerdir. Avrupa Merkez Bankası, münferit birtakım mal ve hizmetlerdeki fiyat artışlarının genele mal edilmemesi ve diğer faktörlerden kaynaklanan fiyat artışlarının euro ile ilişkilendirilmemesi konusunda uyarılar yapmıştır.

Avrupa İstatistik Kurumu’nun 12 ülkede yaptığı araştırmalarda 2002 yılının ilk 6 ayında bu etkinin genel tüketici fiyat endeksinde % 0.2’yi geçmediği tespit edilmiştir. Tüm bunlarla birlikte, euroya geçilen yıl olan 2002 yılında % 2.2 olan euro bölgesindeki enflasyon oranı 2001 yılındaki % 2.5’luk enflasyondan düşüktür.

Ülkemizdeki operasyon euroya geçişteki küsuratlı dönüşüm kurlarından farklı olarak sadece sıfır atmaya dayalı bir operasyondur ve fiyat karşılaştırmaları daha kolay yapılabilmektedir. Ayrıca, fiyat yuvarlamaları, yüksek enflasyon ortamında tedavülden kaldırılan kupürlerin ve madeni para kullanım alışkanlığının yitirilmesinin etkisiyle ülkemizde zaten mevcut olan bir etkidir. Düşük enflasyon ortamında yapılacak bu operasyon, mevcut etkinin azalmasını ve ekonomik aktörlerin kuruşun hesabını yapmasını sağlamıştır.

Nitekim, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) 2004 Ocak ve Şubat aylarında sırasıyla % 0,66 ve % 0,52 iken, 2005 yılının aynı aylarında sırasıyla % 0,55 ve % 0,02 olarak gerçekleşmiştir. Yıllık olarak incelendiğinde, TÜFE 2004 Ocak ve Şubat aylarında sırasıyla % 16,2 ve % 14,3; 2005 yılının aynı aylarında ise sırasıyla % 9,2 ve % 8,7 olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, operasyonun enflasyon üzerinde artırıcı bir etkisinin olmadığı, hatta enflasyondaki düşme trendinin devam ettiği görülmektedir.

Ayrıca, etiket ve tarife listelerinin 1 Ocak - 31 Aralık 2005 tarihleri arasında, TL ve YTL üzerinden ayrı ayrı gösteriliyor olması, yuvarlama kaynaklı fiyat artışlarını sınırlamaktadır. Hatta, birçok alışveriş merkezinde 2004 Ekim ayında başlatılan etiketlerde çift fiyat gösterimi uygulamasında bazı marketlerde fiyatların yukarı değil tam tersine aşağıya yuvarlandığı görülmüştür. Özellikle rekabet yoğun sektörlerde böyle bir gelişme operasyonun başından itibaren beklenmekteydi.

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın Ankara’da yaptığı bir araştırmada; 79 firmada incelenen 1.867 adet ürünün 186’sının fiyatında düşüş, 185’inin fiyatında artış ve 1.496’sının fiyatında bir değişiklik olmadığı tespit edilmiştir. YTL uygulaması ve KDV indiriminden ziyade dönemsel arz ve serbest piyasa koşullarının fiyatları büyük ölçüde etkilediği gözlenmiştir. Ayrıca, fiyat yuvarlaması konusunda bilgi eksikliğinden kaynaklanan bazı problemlerin olduğu gözlenerek bu konuda bilgilendirme yapılmıştır.

Sonuç olarak, düşük düzeyde gerçekleşen fiyat yuvarlamaları süreklilik arz etmemiş; uygulamanın enflasyonist etkisinden ziyade, enflasyonun tek haneli rakamlara indirilmesindeki kararlılık ön plana çıkmıştır.

24) Paramızdan sıfır atılması döviz kurlarını veya faiz oranlarını etkiledi mi?

Paramızdan sıfır atılması; asıl olarak ekonominin temellerine ve istikrar programındaki gelişmelere, bütçe disiplinine, yapısal reform süreci ve enflasyondaki gelişmelere bağlı olarak bekleyişlere göre şekillenen faiz oranlarını etkilememiştir. Döviz kurlarına ilişkin olarak ise, paramızdan sıfır atılmasının parasal değerlerin yazılması ve ifade edilmesinin yarattığı psikolojik etki dışında bir etkisi olmamıştır. Zira, özellikle belirtmek gerekirse döviz kurları; yukarıda açıklanan unsurların yanı sıra piyasada işlem yapan tarafların davranışları ve bekleyişler (özellikle ödemeler dengesi bekleyişleri) ile dış gelişmeler gibi unsurlara bağlı olarak değişim göstermektedir.

25) YTL’ye geçilmesi ile birlikte Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gösterge niteliğindeki döviz ve efektif kurları nasıl ilan edilmektedir?

6 sıfır atılması ile birlikte Türk Lirası’nın çeşitli para birimleri karşısındaki nominal değeri kendiliğinden değişmiştir. Buna göre, örnek olarak 1 ABD Doları döviz satış kuru 1.348.625 TL’ye eşit iken 1.348625 YTL’ye eşit hale gelmiştir. Böyle bir durumda noktadan sonra kaç basamak kullanılacağı önem kazanmıştır.

Bu durumda, Merkez Bankasınca uluslararası uygulamalara benzer olarak, noktadan önce ve sonra kullanılan rakam sayısının 5’e eşit olduğu bir gösterge niteliğindeki kur listesi ilan edilmektedir. Buna göre, örnek olarak 6 sıfır atılmadan önce 1.835.500 TL olarak ilan edilmiş bulunan 1 Euro döviz satış kuru, yukarıda sözü edilen uygulamaya geçilmesi ile birlikte 1.8355 YTL olarak, 1 ABD Doları ise 1.3486 YTL olarak ilan edilmektedir.

Nominal değeri düşük bazı para birim değerlerinin olumsuz yönde etkilenmemesi için, noktadan önce “0” (sıfır)’ın yer aldığı kurlarda, noktadan sonra 5 basamağa yer verilmektedir. Örnek olarak, YTL’ye geçişten önce 222.570 TL olarak ilan edilmiş bulunan Norveç Kronu, yukarıda bahsi geçen uygulamaya göre YTL’ye geçildikten sonra 0.22257 YTL olmuştur.

Bununla birlikte, nominal değeri oldukça düşük olan Rumen Leyi ve İran Riyali için bu uygulama dahi yeterli değildir. Bu nedenle, sözü edilen iki para birimi ile birlikte Japon Yeni’ne ilişkin kur, 100 birim üzerinden ilan edilmektedir. Örnek vermek gerekirse, 1 birimi 12.994 TL olarak ilan edilmiş bulunan Japon Yeni döviz satış kuru, yukarıda açıklanan uygulama ile 100 Japon Yeni 1.2994 YTL olarak ilan edilmektedir.

TABLO IV.

YTL’ye Geçişle Birlikte Örnek Döviz Kurları

Döviz Cinsi	Döviz Alış	Döviz Satış	Efektif Alış	Efektif Satış
1 ABD Doları	1.3363	1.3427	1.3354	1.3447
1 Euro	1.7325	1.7409	1.7313	1.7435
1 Norveç Kronu	0.21299	0.21443	0.21284	0.21492
100 Japon Yeni	1.2779	1.2864	1.2732	1.2913